Typy anatomiczne zespołu usidlenia tętnicy podkolanowej

Zespół usidlenia tętnicy podkolanowej klasyfikuje się tradycyjnie według systemu zaproponowanego przez Insua i współpracowników w 1970 roku¹. Klasyfikacja ta opiera się na różnicach w anomaliach struktury anatomicznej, szczególnie na wzajemnych położeniach tętnicy podkolanowej, głowy przyśrodkowej mięśnia brzuchatego łydki i mięśnia podkolanowego². Współczesna klasyfikacja obejmuje sześć głównych typów, z których pierwsze pięć to typy anatomiczne, a szósty to typ czynnościowy³.

Typ I – Nieprawidłowy przebieg tętnicy

W typie I głowa przyśrodkowa mięśnia brzuchatego łydki przyczepiona jest w swoim regularnym miejscu (przyśrodkowy kłykieć kości udowej), ale tętnica podkolana przebiega nieprawidłową drogą przyśrodkowo wokół głowy przyśrodkowej mięśnia¹³. Ten typ powstaje, gdy tętnica podkolana formuje się przed migracją głowy przyśrodkowej mięśnia brzuchatego łydki⁴. W tym przypadku tętnica ma nieprawidłowy przebieg przyśrodkowy wokół normalnie umiejscowionej głowy przyśrodkowej mięśnia brzuchatego⁵.

Typ II – Nieprawidłowe położenie mięśnia

Typ II charakteryzuje się tym, że tętnica podkolana, która normalnie przebiega swoją naturalną drogą, jest uciskana przez nieprawidłową głowę przyśrodkową mięśnia brzuchatego łydki, która rozpoczyna się z pozycji bardziej bocznej niż jej naturalne położenie¹. W tym typie głowa przyśrodkowa mięśnia brzuchatego ma nieprawidłowy przyczep i bardziej bocznie na kości udowej, powodując, że tętnica podkolana przechodzi przyśrodkowo i poniżej mięśnia³⁵. Ten typ powstaje w wyniku zakłócenia migracji głowy przyśrodkowej mięśnia brzuchatego przez przedwcześnie utworzoną tętnicę podkolanową⁶.

Typ III – Dodatkowe pasma mięśniowe

W typie III zarówno tętnica, jak i mięsień znajdują się w swoich naturalnych pozycjach anatomicznych, ale nieprawidłowe fragmenty mięśnia z głowy przyśrodkowej mięśnia brzuchatego łydki uwięziają tętnicę¹. Ten typ charakteryzuje się obecnością dodatkowego fragmentu głowy przyśrodkowej mięśnia brzuchatego, który okala tętnicę³. W typie III nieprawidłowe pozostałości mezodermy mogą być obecne, powodując fragmenty mięśnia lub pasma włókniste, które uwięziają tętnicę⁶. Jest to najczęstszy typ zespołu z częstością występowania wynoszącą 35%⁷.

Typ IV – Ucisk przez mięsień podkolanowy

Typ IV to uwięzienie tętnicy podkolanowej przez pasma włókniste pochodzące z mięśnia podkolanowego¹. W tym typie tętnica znajduje się głęboko w dole podkolanowym i jest uwięziona przez mięsień podkolanowy lub pasmo włókniste³⁵. Tętnica leży w swojej pierwotnej głębokiej lub osiowej pozycji w dole podkolanowym, stając się skompresowana przez mięsień podkolanowy lub pasma włókniste⁵.

Typ V – Uwięzienie tętnicy i żyły

Typ V definiuje się jako każdy typ ucisku, który obejmuje żyłę podkolanową¹. Jeśli istnieje jakikolwiek typ ucisku obejmujący żyłę podkolanową, jest definiowany jako typ V¹. W tym typie uwięzione są zarówno tętnica podkolana, jak i żyła³⁵. Uwięzienie zarówno tętnicy podkolanowej, jak i żyły z powodu którejkolwiek z przyczyn wymienionych powyżej⁵.

Typ VI – Zespół czynnościowy

Istnieje również wariant zespołu usidlenia tętnicy podkolanowej, w którym nie ma anomalii anatomicznych, ale uwięzienie jest spowodowane przez przerostowe głowy mięśnia brzuchatego łydki. Nazywa się to zespołem uwięzienia czynnościowego¹. Typ VI opisuje niektóre z literatury jako czynnościowy i jest spowodowany przerostem mięśnia brzuchatego łydki³. Przerost mięśniowy, powodujący czynnościowy ucisk zarówno tętnicy podkolanowej, jak i żyły⁵.

Znaczenie kliniczne klasyfikacji

Różne typy zespołu usidlenia tętnicy podkolanowej można klasyfikować na podstawie nieprawidłowej migracji i wynikających z niej przyczepiów głowy przyśrodkowej mięśnia brzuchatego łydki⁸. Klasyfikacja różnych typów zespołu opiera się na rozwoju embrionalnym dołu podkolanowego⁴. Zrozumienie konkretnego typu anatomicznego ma kluczowe znaczenie dla planowania odpowiedniego leczenia chirurgicznego, ponieważ każdy typ wymaga nieco innego podejścia operacyjnego.

Wszystkie typy zespołu usidlenia tętnicy podkolanowej mają tę samą patofizjologię – powtarzający się ucisk tętnicy przez otaczające struktury powoduje progresywne uszkodzenie naczyniowe⁹. Niezależnie od typu anatomicznego, nieleczone objawy zespołu prowadzą w końcu do progresji zwężenia światła, zakrzepicy i całkowitej okluzji, ponieważ przewlekła mikrotrauma ściany naczynia może skutkować uszkodzeniem błony wewnętrznej i włóknieniem, które czyni naczynie podatne na zakrzepicę¹⁰.