Leki i suplementy stosowane w terapii zatrucia alkoholowego

Leczenie farmakologiczne zatrucia alkoholowego ma charakter głównie objawowy i wspomagający, ponieważ nie istnieją specyficzne leki, które mogłyby szybko odwrócić skutki zatrucia etanolem1. Leki są podawane niemal zawsze dożylnie, gdyż podawanie leków doustnie może spowodować zadławienie u osoby z zatruciem alkoholowym1.

Witaminy z grupy B w leczeniu zatrucia

Tiamina (witamina B1) odgrywa kluczową rolę w leczeniu zatrucia alkoholowego, szczególnie u pacjentów z przewlekłym nadużywaniem alkoholu2. Rutynowe stosowanie tiaminy jest zalecane u pacjentów z zaburzeniami związanymi z używaniem alkoholu, zwłaszcza w sytuacji zmienionego stanu świadomości2. Wykrycie ukrytego niedoboru tiaminy i encefalopatii Wernickego jest trudne, a stan ten charakteryzuje się wysoką śmiertelnością2.

Ważne jest podanie tiaminy przed podaniem glukozy, szczególnie u pacjentów z hipoglikemią związaną z alkoholem, zwłaszcza u tych niedożywionych lub będących alkoholikami3. W przypadku zatrucia glikolem etylenowym tiamina i pirydoksyna odchylają metabolizm kwasu glioksylowego od szczawianu i sprzyjają powstawaniu mniej toksycznych metabolitów3.

Protokół podawania witamin:

  • Tiamina 100 mg dożylnie przed podaniem glukozy
  • W zatruciu glikolem etylenowym: tiamina 100 mg co 6 godzin
  • Pirydoksyna 50 mg co 6 godzin przy zatruciu glikolem etylenowym
  • Kwas foliowy przy zatruciu metanolem

Korekta zaburzeń metabolicznych

Glukoza jest podawana w przypadku hipoglikemii, która często towarzyszy zatruciu alkoholowym4. Sprawdzenie poziomu glukozy we krwi jest ważne, ponieważ wielu pacjentów z zaburzeniami związanymi z używaniem alkoholu ma wyczerpane zapasy glikogenu2. Leczenie hipoglikemii jest szczególnie istotne przed uzupełnieniem witamin, takich jak tiamina2.

W przypadku ciężkiej kwasicy metabolicznej, szczególnie przy zatruciu metanolem, należy podawać wlewy wodorowęglanu sodu5. Przy zatruciu metanolem wodorowęglan sodu powinien być podawany obficie, z celem całkowitego odwrócenia kwasicy6. Kwasica metaboliczna z pH tętniczym <7,3 powinna być leczona wlewem wodorowęglanu sodu w celu utrzymania pH między 7,35 a 7,457.

Leczenie objawowe

Leki przeciwwymiotne mogą być stosowane w celu zmniejszenia nudności i wymiotów towarzyszących zatruciu alkoholowym8. Metoklopramid, będący lekiem przeciwwymiotnym, jest najczęściej stosowanym lekiem (10,38% przypadków), jednak niesie ze sobą umiarkowane i ciężkie potencjalne ryzyko niekorzystnych interakcji lekowych9.

W przypadku agitacji lub agresji mogą być konieczne leki psychoaktywne, jednak ich stosowanie wymaga dokładnej kontroli farmakoterapii i monitorowania klinicznego pacjentów w szpitalnej opiece medycznej9. Jeśli pacjent jest pobudzony, można rozważyć stosowanie leków uspokajających, takich jak haloperidol lub benzodiazepiny, ale należy ostrożnie monitorować ze względu na synergistyczny efekt, który może prowadzić do depresji oddechowej10.

Antidota w zatruciach alkoholami toksycznymi

W przypadku zatruć metanolem lub glikolem etylenowym stosuje się specyficzne antidota, które blokują dehydrogenazę alkoholową11. Fomiprazol jest lekiem pierwszego wyboru ze względu na łatwość podawania i lepszy profil bezpieczeństwa w porównaniu z etanolem12.

Fomiprazol ma większe powinowactwo do dehydrogenazy alkoholowej niż etanol lub metanol i ma znacznie lepszy profil bezpieczeństwa niż etanol12. Leczenie fomiprazolem powinno być rozpoczęte natychmiast po podejrzeniu zatrucia metanolem/glikolem etylenowym3. Dawka nasycająca wynosi 15 mg/kg, a następnie 10 mg/kg co 12 godzin przez 4 dawki13.

Porównanie antidotów: Fomiprazol ma około 500-1000 razy większe powinowactwo do dehydrogenazy alkoholowej w porównaniu z etanolem i może całkowicie zahamować enzym przy znacznie niższym stężeniu w surowicy14. Ze względu na niższy całkowity koszt, łatwość podawania i względy bezpieczeństwa, fomiprazol stał się preferowanym antidotum6.

Wsparcie kofaktorami metabolicznymi

W zatruciu metanolem kwas foliowy powinien być podawany przez kilka dni w celu wzmocnienia zależnego od folianu metabolizmu kwasu mrówkowego do dwutlenku węgla i wody3. Jeśli kwas foliowy nie jest natychmiast dostępny, można zastąpić go kwasem folinowym w tej samej dawce5.

Podawanie kofaktorów sprzyja przekształceniu pośrednich metabolitów w nietoksyczne metabolity. W zatruciu glikolem etylenowym pirydoksyna (100 mg dożylnie co 6 godzin) i tiamina (100 mg dożylnie co 6 godzin) zwiększają metabolizm kwasu glikolowego i glioksylowego do mniej toksycznych metabolitów glicyny i alfa-hydroksy-beta-ketoadipinianu15.

Leki w zespole odstawiennym

W przypadku rozwoju zespołu odstawiennego alkoholu benzodiazepiny są lekami pierwszego wyboru16. Mają one tolerancję krzyżową z alkoholem, zwiększają transmisję mediowaną przez GABA-A oraz działają przeciwdrgawkowo16. W ciężkim zespole odstawiennym lub białączce drżennej opornej na duże dawki benzodiazepin pomocne mogą być barbituryty (fenobarbital)17.

β-blokery (labetalol, esmolol lub metoprolol) normalizują nieprawidłowości parametrów życiowych17. α2-agoniści (klonidyna/deksmedetomidyna) są centralnie działającymi agonistami receptorów α2-adrenergicznych, które również normalizują nieprawidłowości parametrów życiowych17.

Pytania i odpowiedzi

Czy istnieją leki odwracające zatrucie alkoholowe?

Nie ma leków, które szybko odwracają zatrucie etanolem. Leczenie jest głównie objawowe i wspomagające. Antidota istnieją tylko dla zatruć alkoholami toksycznymi jak metanol.

Dlaczego tiamina jest tak ważna w leczeniu zatrucia alkoholowym?

Tiamina zapobiega encefalopatii Wernickego – ciężkiemu powikłaniu neurologicznemu o wysokiej śmiertelności. Musi być podana przed glukozą u pacjentów z hipoglikemią.

Co to jest fomiprazol i kiedy się go stosuje?

Fomiprazol to antidotum stosowane w zatruciach metanolem i glikolem etylenowym. Blokuje dehydrogenazę alkoholową, zapobiegając tworzeniu toksycznych metabolitów.

Jakie leki stosuje się przy drgawkach w zatruciu alkoholowym?

Benzodiazepiny są lekami pierwszego wyboru ze względu na tolerancję krzyżową z alkoholem i działanie przeciwdrgawkowe. Fenytoina nie jest wskazana.

Czy wszystkie leki muszą być podawane dożylnie?

Tak, leki w zatruciu alkoholowym podaje się niemal zawsze dożylnie, ponieważ podawanie doustne może spowodować zadławienie u pacjenta z zaburzeniami świadomości.

Reklama
Reklama