Mechanizmy autoimmunologiczne w zapaleniu poprzecznym rdzenia

Mechanizmy autoimmunologiczne stanowią jeden z najważniejszych aspektów etiologii zapalenia poprzecznego rdzenia kręgowego¹. W procesach autoimmunologicznych układ odpornościowy organizmu błędnie rozpoznaje własne tkanki jako obce i skierowuje przeciwko nim reakcję obronną, co prowadzi do stanu zapalnego i uszkodzenia struktur rdzenia kręgowego².

Podstawowe mechanizmy autoimmunologiczne

W zapaleniu poprzecznym rdzenia kręgowego układ odpornościowy atakuje głównie mielinę – tłuszczową substancję otaczającą włókna nerwowe i ułatwiającą przewodzenie impulsów nerwowych³. Proces ten, nazywany demielinizacją, prowadzi do powstawania blizn, które zakłócają komunikację między nerwami rdzenia kręgowego a resztą organizmu³.

Mechanizm autoimmunologiczny może być pierwotny, gdy układ odpornościowy spontanicznie atakuje rdzeń kręgowy, lub wtórny – jako reakcja na infekcję czy inny czynnik zewnętrzny⁴. W przypadkach poinfekcy jnych układ odpornościowy może zostać „pomylony” i zamiast atakować tylko patogen, zacznie również niszczyć własne tkanki organizmu⁴.

Choroby demielinizacyjne ośrodkowego układu nerwowego

Zapalenie poprzeczne rdzenia kręgowego może występować jako część szerszego spektrum chorób demielinizacyjnych ośrodkowego układu nerwowego. Stwardnienie rozsiane jest najczęstszą przyczyną wtórnego zapalenia poprzecznego rdzenia kręgowego⁵. W tej chorobie układ odpornościowy niszczy mielinę otaczającą nerwy w rdzeniu kręgowym i mózgu⁶.

Około 25% pacjentów ze stwardnieniem rozsianym doświadcza zapalenia rdzenia jako pierwszego objawu choroby⁷. Zapalenie poprzeczne rdzenia kręgowego może również sygnalizować nawrót stwardnienia rozsianego u pacjentów z już rozpoznaną chorobą⁸.

Neuromyelitis optica spectrum disorder (NMOSD), znane również jako choroba Devica, to kolejne schorzenie autoimmunologiczne, które może prowadzić do zapalenia poprzecznego rdzenia kręgowego⁹. W tej chorobie przeciwciała skierowane są przeciwko białku aquaporin-4, co prowadzi do stanu zapalnego i utraty mieliny wokół rdzenia kręgowego oraz nerwu wzrokowego⁶.

Myelin oligodendrocyte glycoprotein antibody-associated disease (MOGAD) to stosunkowo nowo zdefiniowane schorzenie, w którym przeciwciała atakują specyficzny typ białka (MOG) znajdującego się w mielinie⁵. Może ono również manifestować się jako zapalenie poprzeczne rdzenia kręgowego.

Systemowe choroby autoimmunologiczne

Wiele systemowych chorób autoimmunologicznych może prowadzić do rozwoju zapalenia poprzecznego rdzenia kręgowego⁹. Toczeń rumieniowaty układowy to choroba, w której układ odpornościowy atakuje różne narządy i układy organizmu, w tym rdzeń kręgowy⁶.

Zespół Sjögrena, charakteryzujący się głównie suchością błon śluzowych jamy ustnej i oczu, również może prowadzić do powikłań neurologicznych z zajęciem rdzenia kręgowego⁹. Reumatoidalne zapalenie stawów, choć głównie dotyka stawów, może również mieć manifestacje neurologiczne⁹.

Inne systemowe choroby autoimmunologiczne związane z zapaleniem poprzecznym rdzenia kręgowego obejmują zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa, zespół antyfosfolipidowy, chorobę Behçeta oraz mieszaną chorobę tkanki łącznej¹⁰. Twardzina układowa, zwana również sklerodermią, również może być przyczyną tego schorzenia⁹.

Sarkoidoza jako przyczyna autoimmunologiczna

Sarkoidoza to choroba charakteryzująca się powstawaniem stanów zapalnych w różnych częściach organizmu, w tym w rdzeniu kręgowym i nerwie wzrokowym⁶. Zajęcie rdzenia kręgowego w przebiegu sarkoidozy jest rzadkie i dotyczy mniej niż 1% przypadków tej choroby¹¹. Neurosarkoidoza może imitować neuromyelitis optica, ale zazwyczaj objawy rozwijają się wolniej⁸.

Mechanizmy molekularne procesu autoimmunologicznego

Na poziomie molekularnym, proces autoimmunologiczny w zapaleniu poprzecznym rdzenia kręgowego obejmuje aktywację różnych typów komórek układu odpornościowego. Limfocyty T i B odgrywają kluczową rolę w inicjacji i podtrzymywaniu stanu zapalnego¹². Komórki te infiltrują rdzeń kręgowy, gdzie uwalniane przez nie mediatory zapalne prowadzą do uszkodzenia mieliny i aksonów.

Proces zapalny charakteryzuje się obecnością limfocytów i monocytów oraz aktywacją astrocytów i mikrogleju w rdzeniu kręgowym¹². Astrocyty i mikroglej to komórki glejowe, które w normalnych warunkach wspierają funkcjonowanie neuronów, ale w stanie zapalnym mogą przyczyniać się do uszkodzenia tkanek.

W zapaleniu poprzecznym rdzenia kręgowym utrata mieliny zazwyczaj przewyższa utratę aksonów, ale aksony są często niszczone wraz z procesem demielinizacji¹². Może również występować wtórna demielinizacja, która pogarsza stan funkcjonalny pacjenta.

Czynniki predysponujące do procesów autoimmunologicznych

Teoria ataku autoimmunologicznego sugeruje, że osoby z zaburzeniami neuroimmunologicznymi mają genetyczną predyspozycję do chorób autoimmunologicznych, a czynniki środowiskowe mogą wyzwalać chorobę¹³. Specyficzne czynniki genetyczne w zapaleniu poprzecznym rdzenia kręgowego nie są jeszcze w pełni poznane.

Niektóre cechy zwiększają ryzyko rozwoju stwardnienia rozsianego u pacjentów z zapaleniem poprzecznym rdzenia kręgowego, w tym: częściowe (a nie całkowite) porażenie poprzeczne i obecność więcej niż jednej zmiany w rdzeniu, rezonans magnetyczny mózgu sugerujący stwardnienie rozsiane, obecność oligoklonalnych pasm IgG lub IgM w płynie mózgowo-rdzeniowym, nieprawidłowe potencjały wywołane wzrokowe lub czuciowe, obecność antygenu HLA-DR2 oraz rodzinna historia stwardnienia rozsianego¹⁴.

Zrozumienie mechanizmów autoimmunologicznych w zapaleniu poprzecznym rdzenia kręgowego pozostaje obszarem intensywnych badań. Postępy w tej dziedzinie mogą prowadzić do opracowania bardziej skutecznych terapii celowanych, które będą mogły hamować konkretne ścieżki autoimmunologiczne odpowiedzialne za uszkodzenie rdzenia kręgowego.