Czynniki ryzyka i grupy szczególnie narażone na zakażenie paciorkowcem A

Chociaż zakażenia paciorkowcem z grupy A mogą dotknąć każdego, istnieją określone grupy populacji i czynniki, które znacząco zwiększają ryzyko rozwoju inwazyjnych form choroby. Zidentyfikowanie tych czynników ryzyka ma kluczowe znaczenie dla skutecznego nadzoru epidemiologicznego i ukierunkowanych działań prewencyjnych.

Choroby współistniejące jako główny czynnik ryzyka

Obecność przewlekłych schorzeń stanowi jeden z najważniejszych czynników predysponujących do rozwoju inwazyjnych zakażeń paciorkowcem z grupy A. Analiza przypadków z lat 2013-2022 w Stanach Zjednoczonych pokazuje, że odsetek dorosłych pacjentów z jednym lub więcej schorzeniami współistniejącymi wzrósł z 86,6% w 2013 roku do 93% w 2022 roku¹. Rosnące rozpowszechnienie przewlekłych chorób związanych z inwazyjnymi zakażeniami paciorkowcem z grupy A prawdopodobnie przyczyniło się do wzrostu częstości występowania.

Do najważniejszych schorzeń zwiększających ryzyko należą cukrzyca, choroby płuc, choroby wątroby i choroby serca². Osoby z tymi chorobami charakteryzują się osłabioną odpornością, co ułatwia bakteriom inwazję do normalnie sterylnych miejsc w organizmie. Szczególnie narażone są również osoby z niedoborami odporności oraz te przyjmujące leki immunosupresyjne.

Czynniki demograficzne i wiekowe

Wiek stanowi istotny czynnik ryzyka, przy czym obserwuje się charakterystyczny rozkład dwumodalny. Najwyższe wskaźniki częstości inwazyjnych zakażeń paciorkowcem z grupy A występują wśród dorosłych w wieku 60 lat i starszych³. W tej grupie wiekowej odnotowuje się 8,8 przypadków na 100 000 populacji, co wynika z naturalnego osłabienia układu odpornościowego związanego z wiekiem oraz większej częstości chorób współistniejących.

Drugą grupą wysokiego ryzyka są dzieci, szczególnie poniżej 5. roku życia. Po pandemii COVID-19 obserwuje się znaczący wzrost przypadków wśród dzieci poniżej 10. roku życia⁴. W 2023 roku częstość inwazyjnych zakażeń wśród dzieci wzrosła do 6,0 na 100 000 populacji – najwyższego poziomu obserwowanego w 32-letnim okresie badawczym⁵.

Badania epidemiologiczne konsekwentnie wykazują wyższe wskaźniki inwazyjnych zakażeń u mężczyzn niż u kobiet⁶. Jest to wzorzec obserwowany również w przypadku innych inwazyjnych infekcji bakteryjnych, choć przyczyny tej różnicy nie są w pełni zrozumiane i mogą obejmować czynniki behawioralne, hormonalne oraz różnice w ekspozycji na czynniki ryzyka.

Społeczne determinanty zdrowia i nierówności

Inwazyjne zakażenia paciorkowcem z grupy A są bardziej rozpowszechnione w populacjach żyjących w przepełnionych warunkach lub w regionach znajdujących się w niekorzystnej sytuacji społeczno-ekonomicznej⁷. Globalnie inwazyjne zakażenia są odpowiedzialne za ponad 500 000 zgonów rocznie, przy czym największe obciążenie chorobą występuje w społecznościach o ograniczonym dostępie do opieki zdrowotnej.

Ocena częstości zachorowań według pochodzenia etnicznego pokazuje generalnie wyższe wskaźniki wśród osób niebędących białymi Europejczykami⁶. Przyczyny tych różnic nie są w pełni poznane i mogą odzwierciedlać różnice w dostępie do opieki zdrowotnej, warunkach życia, występowaniu chorób współistniejących, ale mogą również obejmować niektóre genetyczne czynniki predysponujące.

Szczególnie dramatyczne dysproporcje obserwuje się w Australii, gdzie społeczności Aborygenów i mieszkańców Wysp Cieśniny Torresa mają najwyższe na świecie wskaźniki ostrej gorączki reumatycznej i reumatycznej choroby serca⁸. Częstość inwazyjnych zakażeń w północnej części Terytorium Północnego jest sześciokrotnie wyższa niż w południowo-wschodniej Australii⁹, co związane jest z szerszymi determinantami społecznymi, takimi jak nierówny dostęp do opieki zdrowotnej i nieodpowiednie warunki mieszkaniowe.

Środowiska wysokiego ryzyka transmisji

Ponieważ paciorkowiec z grupy A jest powszechnie przenoszony z człowieka na człowieka przez kaszel lub kichanie, wskaźniki transmisji są wyższe w przepełnionych i/lub zamkniętych środowiskach społecznych². Do takich środowisk należą szkoły, żłobki, szpitale, schroniska dla bezdomnych i domy opieki.

Ogniska zakażeń i ogólne wzrosty częstości inwazyjnych zakażeń wśród osób doświadczających bezdomności, użytkowników narkotyków i więźniów są okresowo zgłaszane w wielu krajach¹⁰. Te powiązane ze sobą populacje zostały zidentyfikowane jako szczególnie narażone na ryzyko, co podkreśla znaczenie warunków życia i dostępu do opieki zdrowotnej w epidemiologii zakażeń.

Czynniki związane z opieką zdrowotną

Szczególną grupę ryzyka stanowią kobiety w okresie ciąży i połogu. Zakażenia macierzyńskie paciorkowcem z grupy A zwykle występują w późnej ciąży, po 30. tygodniu ciąży do czterech tygodni po porodzie¹¹. Zakażenia macierzyńskie stanowią 2-4% wszystkich klinicznie zdiagnozowanych zakażeń paciorkowcem z grupy A. Ryzyko sepsy jest stosunkowo wysokie w porównaniu z innymi infekcjami bakteryjnymi nabytymi podczas ciąży, a paciorkowiec z grupy A jest główną przyczyną wstrząsu septycznego i zgonów u kobiet w ciąży i połogu.

Pacjenci hospitalizowani, szczególnie ci po zabiegach chirurgicznych lub z ranami, również znajdują się w grupie podwyższonego ryzyka. Środowisko szpitalne może sprzyjać transmisji, szczególnie gdy nie są przestrzegane odpowiednie procedury kontroli zakażeń.

Czynniki behawioralne i środowiskowe

Rola środowiska w ułatwianiu rozprzestrzeniania się paciorkowca z grupy A może być niedoceniana, pomimo dobrze udokumentowanych doniesień potwierdzających jego rolę w ułatwianiu transmisji choroby¹². Warunki życia, takie jak przepełnienie, zła higiena i ograniczony dostęp do czystej wody, znacząco zwiększają ryzyko transmisji.

Sezonowość zakażeń również wpływa na ryzyko. Paciorkowcowe zapalenie gardła występuje najczęściej późną zimą i wczesną wiosną w większości krajów, gdy częściej korzysta się z zamkniętych pomieszczeń, co sprzyja transmisji przez kropelki oddechowe¹³. Przypadki choroby są najniższe podczas jesieni.

Koinfekce wirusowe jako czynnik ryzyka

Współistnienie infekcji wirusowych znacząco zwiększa ryzyko rozwoju inwazyjnych zakażeń paciorkowcem z grupy A. Większość badań zgadza się, że przypadki inwazyjnych zakażeń zbiegały się z infekcjami wirusowymi lub następowały po nich, szczególnie RSV, grypa A/B, wirus ospy wietrznej i ludzki metapneumowirus¹⁴. W 2022 i 2023 roku odnotowano wzrost ognisk wirusowych, szczególnie dotyczących RSV i grypy A/B, co może wyjaśniać częściowo obserwowany wzrost przypadków inwazyjnych zakażeń paciorkowcem z grupy A.

Zrozumienie czynników ryzyka zakażenia paciorkowcem z grupy A ma kluczowe znaczenie dla opracowania skutecznych strategii prewencyjnych i identyfikacji osób wymagających szczególnej uwagi klinicznej. Szczególnie ważne jest zwrócenie uwagi na populacje marginalizowane społecznie oraz osoby z przewlekłymi schorzeniami, które są najbardziej narażone na ciężkie formy zakażenia.