Prewencja norowirusu w placówkach opieki zdrowotnej

Placówki opieki zdrowotnej stanowią szczególnie narażone środowisko na rozprzestrzenianie się norowirusu ze względu na koncentrację osób o różnym stanie zdrowia i obniżonej odporności¹. Kontrola zakażeń w tych miejscach wymaga kompleksowego podejścia obejmującego specjalne protokoły izolacji, rygorystyczne zasady higieny oraz intensywne procedury czyszczenia².

Izolacja pacjentów i środki ostrożności kontaktowej

Pacjenci z objawami zgodnymi z zakażeniem norowirusem powinni być niezwłocznie umieszczeni w pojedynczych salach z własną łazienką i objęci środkami ostrożności kontaktowej³. W przypadku epidemii izolacja powinna trwać minimum 48 godzin po całkowitym ustąpieniu objawów, aby zapobiec dalszemu narażeniu innych pacjentów³.

Dla pacjentów ze złożonymi schorzeniami medycznymi, takimi jak choroby sercowo-naczyniowe, autoimmunologiczne, immunosupresyjne czy nerkowe, należy rozważyć wydłużenie okresu izolacji ze względu na możliwość przedłużonych epizodów biegunki i wydłużonego wydalania wirusa³. Podobnie u niemowląt i małych dzieci poniżej 2 lat może być konieczne przedłużenie izolacji nawet po ustąpieniu objawów z powodu potencjalnego długotrwałego wydalania wirusa³.

Ograniczenia w przemieszczaniu pacjentów

Podczas epidemii norowirusu należy minimalizować przemieszczanie pacjentów w obrębie oddziału lub jednostki⁴. Pacjenci z objawami lub w fazie rekonwalescencji powinni być ograniczeni w opuszczaniu obszaru opieki nad pacjentem, chyba że jest to niezbędne do leczenia⁵. Takie ograniczenia zmniejszają prawdopodobieństwo skażenia środowiska i przenoszenia norowirusu do niezakażonych obszarów klinicznych⁵.

W niektórych przypadkach może być konieczne rozważenie zamknięcia oddziałów dla nowych przyjęć lub transferów jako środka łagodzącego skalę epidemii⁶. Większość danych sugeruje, że zamknięcie oddziału jest skuteczne w zmniejszaniu liczby przypadków i skracaniu czasu trwania epidemii⁷.

Zasady higieny rąk dla personelu medycznego

Personel medyczny musi aktywnie przestrzegać zasad higieny rąk, szczególnie w obszarach opieki nad pacjentami dotkniętych epidemiami norowirusu⁴. Podczas epidemii należy używać mydła i wody do higieny rąk po opiece nad pacjentami z podejrzeniem lub potwierdzonym zakażeniem norowirusem⁴.

Żele na bazie alkoholu nie działają skutecznie przeciwko norowirusowi, dlatego mycie rąk mydłem i wodą przez minimum 20 sekund jest obowiązkowe⁷⁸. Personel powinien myć ręce zgodnie z zasadą „5 momentów higieny rąk” WHO, ze szczególnym naciskiem na mycie po kontakcie z pacjentem lub jego środowiskiem⁹.

Polityka wykluczenia personelu z pracy

Placówki medyczne muszą opracować i przestrzegać polityki zwolnień chorobowych dla personelu z objawami zgodnymi z zakażeniem norowirusem⁶. Chorzy pracownicy powinni być wykluczeni z pracy na minimum 48 godzin po całkowitym ustąpieniu objawów⁶.

Szczególnie restrykcyjne zasady obowiązują personel zajmujący się przygotowywaniem, przechowywaniem i podawaniem żywności, który musi przestrzegać higieny rąk przed kontaktem z żywnością i napojami⁴. Pracownicy przygotowujący żywność muszą być wykluczeni z obowiązków w przypadku rozwoju objawów ostrego zapalenia żołądka i jelit⁴.

Środki ochrony osobistej

Personel medyczny musi nosić fartuchy i rękawiczki przy wejściu do sali pacjenta, niezależnie od tego, czy przewidywany jest kontakt z pacjentem i/lub jego środowiskiem⁸. W przypadku przewidywanego ryzyka zachlapania twarzy podczas opieki nad pacjentami, szczególnie tymi z wymiotami, należy używać masek chirurgicznych i ochrony oczu lub pełnych osłon twarzy¹⁰.

Rękawiczki należy zmieniać, gdy są widocznie brudne i za każdym razem przy opuszczaniu sali pacjenta¹¹. Podczas sprzątania wymiocin i stolca należy zawsze nosić rękawiczki i maski, aby uniknąć rozprzestrzeniania norowirusu drogą powietrzną¹¹.

Intensywne protokoły czyszczenia i dezynfekcji

Podczas epidemii norowirusu należy zwiększyć częstotliwość czyszczenia przez dedykowany personel¹². Sprzątanie powinno odbywać się od obszarów najmniej prawdopodobnie skażonych do najbardziej skażonych¹². Należy używać jednorazowych materiałów czyszczących lub dedykowanych materiałów wielokrotnego użytku przeznaczonych wyłącznie dla dotkniętego obszaru¹².

Po czyszczeniu należy dezynfekować powierzchnie 0,1% roztworem podchlorynu sodu¹². Szczególną uwagę należy zwrócić na często dotykane powierzchnie, takie jak stoliki przyłóżkowe i klamki¹². Personel sprzątający powinien przestrzegać standardowych procedur kontroli zakażeń i nosić odzież ochronną, w tym rękawiczki i fartuchy¹².

Ograniczenia dla odwiedzających

Podczas epidemii norowirusu należy wprowadzić politykę ograniczeń dla odwiedzających⁶. Odwiedzający nieistotni powinni być ograniczeni w dostępie do dotkniętych obszarów placówki⁶. Minimalizowanie dostępu odwiedzających i personelu nieistotnego do dotkniętych obszarów oraz wykluczenie odwiedzających z objawami jest zdecydowanie zalecane⁷.

Szczególnie młodsze dzieci, osoby chore lub starsze nie powinny odwiedzać pacjentów przez 48-72 godziny po ustąpieniu objawów, ponieważ mogą być narażone na ryzyko¹³. Wszyscy odwiedzający powinni myć ręce przy wejściu i wyjściu z oddziału/jednostki oraz jeśli biorą udział w jakiejkolwiek opiece osobistej¹⁴.

Edukacja i komunikacja

Kluczowym elementem prewencji jest zapewnienie edukacji personelowi, pacjentom i odwiedzającym, obejmującej rozpoznawanie objawów norowirusu, zapobieganie zakażeniu i sposoby przenoszenia po rozpoznaniu i przez cały czas trwania epidemii⁶. Edukacja powinna podkreślać, że żele na bazie alkoholu nie zabijają wirusa i że mycie rąk mydłem i wodą jest najlepszą metodą prewencji¹⁵.

Personel, który wyzdrowiał z niedawnego podejrzewanego zakażenia norowirusem związanego z epidemią, może być najlepiej przygotowany do opieki nad pacjentami z objawami do czasu ustąpienia epidemii⁵. Taka strategia może pomóc w utrzymaniu ciągłości opieki przy jednoczesnym zmniejszeniu ryzyka dalszego rozprzestrzeniania się zakażenia.