Rozkład geograficzny czerwonki – różnice regionalne w występowaniu

Rozkład geograficzny czerwonki na całym świecie odzwierciedla złożone interakcje między czynnikami socjoekonomicznymi, środowiskowymi i demograficznymi. Występowanie choroby wykazuje wyraźne wzorce regionalne, które są ściśle związane z poziomem rozwoju ekonomicznego, dostępem do infrastruktury sanitarnej oraz warunkami higienicznymi¹.

Kraje o wysokim obciążeniu chorobą

Najwyższe wskaźniki zachorowalności na czerwonkę obserwuje się w krajach rozwijających się, gdzie infekcja jest szeroko rozprzestrzeniona w związku z ograniczonym dostępem do odpowiedniej sanitacji, higieny i bezpiecznej wody pitnej¹. Badania przeprowadzone w ramach Globalnej Sieci Nadzoru Pediatrycznych Chorób Biegunkowych w 28 krajach o niskich i średnich dochodach wykazały, że Shigella była drugą najczęstszą przyczyną hospitalizacji z powodu biegunek wśród dzieci, odpowiadając za 9,7% wszystkich przypadków².

W krajach tropikalnych i subtropikalnych, takich jak Afryka Południowa, Afryka Zachodnia, Ameryka Środkowa, Ameryka Południowa, Indie, Pakistan i Meksyk, czerwonka stanowi poważne zagrożenie dla zdrowia publicznego³. W tych regionach wysokie wskaźniki zapadalności są związane z niskim poziomem odporności gospodarzy spowodowanym niedożywieniem, złą higieną osobistą i nieodpowiednimi warunkami sanitarnymi.

Wzorce występowania w Afryce

Kontynent afrykański wykazuje szczególnie wysokie obciążenie czerwonką, z znacznymi różnicami między regionami. W Afryce Subsaharyjskiej, gdzie występują najwyższe wskaźniki zachorowalności i śmiertelności, czerwonka pozostaje główną przyczyną zachorowalności i śmiertelności dzieci⁴. Badania prowadzone w północnej Ghanie wykazały, że zakażenia rotawirusowe są przeważającą przyczyną ostrej biegunki dziecięcej w środowisku miejskim, ale czerwonka również stanowi znaczący problem zdrowotny.

W Ugandzie, w ramach krajowego systemu nadzoru nad czerwonką w latach 2014-2018, odnotowano różnice w występowaniu choroby między regionami, z wyraźnymi wzorcami sezonowymi i demograficznymi⁵. System nadzoru w RPA, utworzony w 2009 roku po wprowadzeniu szczepionki przeciwko rotawirusom, kontynuuje monitorowanie ciężkich przypadków biegunek, szczególnie wśród dzieci poniżej 5. roku życia.

Sytuacja epidemiologiczna w Azji

Region azjatycki charakteryzuje się zróżnicowanymi wzorcami występowania czerwonki w zależności od poziomu rozwoju ekonomicznego i warunków sanitarnych. W Chinach, pomimo znacznego postępu ekonomicznego, czerwonka bakteryjna pozostaje istotnym problemem zdrowia publicznego, szczególnie w regionach o niskim rozwoju ekonomicznym⁶.

Analiza danych z chińskiego krajowego systemu zgłaszania chorób zakaźnych w latach 2004-2014 wykazała, że roczna zapadalność na czerwonkę bakteryjną zmniejszyła się z 38,03 przypadków na 100 000 osobo-lat w 2004 roku do 11,24 przypadków na 100 000 osobo-lat w 2014 roku⁶. Pomimo tego pozytywnego trendu, w 2000 roku w Chinach wystąpiło od 0,81 do 1,7 miliona epizodów czerwonki bakteryjnej, z których 0,5 do 0,7 miliona było leczonych w placówkach opieki zdrowotnej⁷.

W Azji Południowej i Południowo-Wschodniej czerwonka i dur brzuszny stanowią znaczące problemy zdrowia publicznego⁸. Badania prowadzone wśród podróżnych wojskowych i cywilnych wykazały, że w Azji Południowej i Środkowej główną przyczyną biegunki podróżnych są patogeny E. coli, w tym ETEC, EAEC i EPEC⁹.

Występowanie w Ameryce Łacińskiej

W krajach Ameryki Łacińskiej czerwonka wykazuje charakterystyczne wzorce epidemiologiczne związane z lokalnymi warunkami środowiskowymi i socjoekonomicznymi. W Gwatemali, w ramach nadzoru opartego na placówkach medycznych w latach 2008-2012, skorygowana zapadalność na biegunki wynosiła średnio 659 przypadków na 10 000 osób rocznie, przy czym najwyższa była wśród dzieci poniżej 5. roku życia, wynosząc średnio 1584 przypadki na 10 000 dzieci rocznie¹⁰.

Badania prowadzone w Cusco w Peru wśród podróżnych wykazały specyficzne czynniki ryzyka związane z regionem, takie jak spożywanie lokalnego napoju chicha, które było związane z zakażeniami Cryptosporidium¹¹. Wśród podróżnych średnio- i długoterminowych najczęściej identyfikowanymi patogenami były norowirusy (14%), ETEC (11%) i Campylobacter (9%).

Kraje wysoko rozwinięte – zmieniające się wzorce

W krajach o wysokich dochodach wzorce epidemiologiczne czerwonki różnią się znacząco od tych obserwowanych w krajach rozwijających się. W Stanach Zjednoczonych Shigella powoduje szacunkowo 450 000 zakażeń rocznie¹², przy czym większość przypadków jest związana z określonymi grupami ryzyka lub wybuchami epidemicznymi.

W krajach wysoko rozwiniętych Shigella sonnei jest najczęstszym czynnikiem powodującym czerwonkę¹³. Globalna populacja S. sonnei dzieli się na pięć głównych linii genetycznych, przy czym większość kladów była reprezentowana przez izolaty pochodzące tylko z jednego lub dwóch kontynentów¹⁴.

Szczególnie niepokojący jest wzrost przypadków czerwonki niezwiązanych z podróżami wśród dorosłych w krajach wysoko rozwiniętych. W Anglii i Walii w ciągu ostatnich 10 lat przypadki wśród dorosłych w wieku 16-60 lat wzrosły i obecnie stanowią większość wszystkich zgłaszanych przypadków¹⁵. Wybuchy S. sonnei i S. flexneri były związane z przekazywaniem między osobami wśród mężczyzn mających kontakty seksualne z mężczyznami.

Regiony kryzysowe i sytuacje wyjątkowe

Szczególną uwagę wymagają regiony dotknięte kryzysami humanitarnymi, gdzie ryzyko wystąpienia czerwonki jest znacznie podwyższone. W Bangladeszu, po masowym napływie przesiedleńców z Myanmaru do Cox’s Bazar w sierpniu 2017 roku, utworzono centra leczenia biegunek w celu monitorowania i leczenia przypadków odwodniających biegunek¹⁶.

Dzięki skutecznej sieci centrów leczenia biegunek, nadzorowi opartemu na diagnostyce laboratoryjnej i kampaniom szczepień przeciwko cholerze, w tym trudnym okresie kryzysowym nie zaobserwowano wybuchu cholery ani ostrej biegunki wodnej¹⁷. Ten przykład pokazuje znaczenie przygotowania na nagłe wzrosty zachorowań oraz gotowości do reagowania w sytuacjach kryzysowych i awaryjnych.

Znaczenie zmian klimatycznych

Zmiany klimatyczne mogą znacząco wpłynąć na geograficzny rozkład czerwonki w przyszłości. Badania prognostyczne przeprowadzone w chińskim mieście o klimacie umiarkowanym wskazują, że biorąc pod uwagę wyłącznie scenariusze temperaturowe, lata życia utracone z powodu niepełnosprawności związanej z czerwonką bakteryjną mogą wzrosnąć do 80% do 2020 roku i 174% do 2050 roku w porównaniu z 2000 rokiem¹⁸.

Uwzględniając zarówno scenariusze klimatyczne, jak i zmiany demograficzne, lata życia utracone z powodu czerwonki bakteryjnej mogą podwoić się do 2020 roku i potroić do 2050 roku¹⁸. Te prognozy podkreślają konieczność opracowania i wdrożenia zrównoważonych polityk na wczesnym etapie w celu lepszego łagodzenia skutków i adaptacji do przyszłego ryzyka związanego ze zmianami klimatycznymi.