Postępowanie pierwszej pomocy przy ugryzieniu przez węża

Podstawowe zasady postępowania na miejscu zdarzenia

Pierwsza pomoc przy ugryzieniu przez węża powinna być ograniczona do minimum i skupić się na jak najszybszym dotarciu poszkodowanego do najbliższego centrum medycznego¹. Najważniejszą zasadą jest zapewnienie bezpieczeństwa wszystkich obecnych – należy natychmiast odsunąć poszkodowanego i innych ludzi poza zasięg ataku węża².

Pierwszym krokiem jest uspokojenie poszkodowanego i zapewnienie go, że ugryzienia mogą być skutecznie leczone w izbie przyjęć³. Należy pamiętać, że około 70% wszystkich ugryzeń przez węże pochodzi od gatunków niejadowitych, a 50% ugryzeń przez gatunki jadowite to „suche ugryzienia” bez wprowadzenia jadu⁴.

Prawidłowe pozycjonowanie poszkodowanego

Poszkodowanego należy ułożyć w pozycji leżącej lub siedzącej tak, aby miejsce ugryzienia znajdowało się na poziomie serca lub poniżej⁵. Ugryzionym kończynę należy luźno unieruchomić w pozycji funkcjonalnej i starać się utrzymać tę część ciała tuż poniżej poziomu serca⁶.

Niektórzy eksperci zalecają unieszenie ugryzionym kończyny powyżej poziomu serca, co może faktycznie pomóc w zmniejszeniu obrzęku, a pacjenci często zgłaszają znaczną ulgę w bólu przy podniesieniu⁷. Właściwe pozycjonowanie ugryzionym kończyny w środowisku przedszpitalnym jest kontrowersyjne⁷.

Opieka nad raną i podstawowe czynności

Ranę należy ostrożnie przepłukać ciepłą wodą z mydłem⁸⁹. Wiele organizacji, w tym Amerykańskie Stowarzyszenie Medyczne i Amerykański Czerwony Krzyż, zaleca przemywanie ugryzienia wodą z mydłem⁹. Następnie należy przykryć ranę luźnym, sterylnym opatrunkiem⁵.

Należy niezwłocznie usunąć wszelką biżuterię, zegarki lub ciasną odzież przed wystąpieniem obrzęku⁵. Jeśli noga lub stopa została ugryzione, należy również zdjąć buty¹⁰. Te proste działania mogą zapobiec powikłaniom związanym z uciskiem tkanek podczas narastającego obrzęku.

Identyfikacja węża

Jeśli to możliwe, należy spróbować zidentyfikować węża, ale nie narażając członka drużyny ratunkowej na niebezpieczeństwo⁶. Należy zapamiętać kolor i kształt węża lub wykonać zdjęcie z bezpiecznej odległości⁵. Wiedza o tym, jaki rodzaj węża ugryzł poszkodowanego, może pomóc w leczeniu⁵.

Poinformowanie lekarzy o kolorze i wzorze węża, który ugryzł poszkodowanego, może pomóc im w leczeniu¹¹. Jednak nie należy tracić czasu ani narażać się na dodatkowe niebezpieczeństwo, próbując złapać lub zabić węża⁵.

Działania zdecydowanie przeciwwskazane

Istnieje wiele tradycyjnych metod „leczenia” ugryzeń przez węże, które nie tylko są nieskuteczne, ale mogą wyrządzić więcej szkody niż samo ugryzienie⁶. Eksperci twierdzą, że więcej szkód może wyrządzić nieprawidłowo udzielona pierwsza pomoc niż samo ugryzienie⁶.

Do najczęściej stosowanych błędnych praktyk należą:⁹

• Nakładanie opaski uciskowej lub stazy
• Nacinanie miejsca ugryzienia
• Próby wysysania jadu
• Stosowanie lodu lub zimnych okładów
• Stosowanie prądu elektrycznego
• Podawanie alkoholu lub kofeiny

Nie należy również ciąć miejsca ugryzienia ani próbować usuwać jad⁵. Nie należy pić kofeiny ani alkoholu⁵. Nie należy przyjmować leków przeciwbólowych, takich jak aspiryna, ibuprofen czy naproksen sodu, ponieważ może to zwiększyć ryzyko krwawienia⁵.

Transport do szpitala

Najważniejszą rzeczą do zrobienia w przypadku ugryzienia przez węża jest jak najszybsze uzyskanie pomocy medycznej ratunkowej¹². Należy zadzwonić pod numer 112, jeśli ktoś został ugryziony przez węża³. Jeśli to możliwe, należy zadzwonić z wyprzedzeniem do izby przyjęć, aby surowica przeciwjadowa mogła być gotowa, gdy osoba dotrze na miejsce³.

Jeśli poszkodowany ugryziony przez węża znajduje się mniej niż godzinę drogi od szpitala, większość autorytetów zgadza się co do następujących kroków: uspokojenie ofiary; utrzymanie jej w cieple, spokoju i wygodzie; usunięcie pierścionków i innych przedmiotów uciskających; luźne unieruchomienie ugryzionym części w pozycji funkcjonalnej; szybki transport ofiary do placówki medycznej⁶.

Specjalne techniki pierwszej pomocy

W niektórych regionach świata, szczególnie w Australii, stosuje się technikę opatrunku uciskowego z unieruchomieniem dla ugryzeń niektórych rodzajów węży⁹. Opatrywanie uciskowe i unieruchomienie spowalnia przemieszczanie jadu przez układ limfatyczny¹³.

Jeśli ugryzienie znajduje się na kończynie, należy nałożyć szeroki opatrunek uciskowy na miejsce ugryzienia¹⁴. Następnie należy nałożyć dalszy elastyczny lub mocny bandaż – zaczynając od palców u rąk lub nóg i poruszając się w górę kończyny tak daleko, jak można sięgnąć. Nakładać ciasno, ale bez zatrzymywania przepływu krwi¹⁴.

Należy jednak pamiętać, że technika opatrunku uciskowego z unieruchomieniem jest zalecana tylko dla określonych typów węży (głównie jadów neurotoksycznych) i nie powinna być stosowana przy ugryzieniach przez żmije, ponieważ może uwięzić toksyny niszczące tkanki w kończynie i dramatycznie pogorszyć miejscowe uszkodzenie tkanek¹⁵.

Monitorowanie stanu poszkodowanego

Podczas oczekiwania na pomoc medyczną należy uważnie obserwować poszkodowanego pod kątem objawów zatrucia jadem. Objawy mogą obejmować nasilający się ból, obrzęk, zaburzenia krzepnięcia krwi lub inne oznaki zatrucia jadem¹⁶. Należy udokumentować objawy zatrucia, aby opisać postęp lekarzowi¹⁶.

Jeśli poszkodowany wykazuje objawy wstrząsu, należy ułożyć go i podnieść nogi¹⁷. Jeśli poszkodowany traci przytomność i nie oddycha normalnie, należy rozpocząć resuscytację krążeniowo-oddechową i defibrylację¹⁴.

Znaczenie czasu w pierwszej pomocy

Czas do leczenia może determinować wyniki. Surowica przeciwjadowa jest najskuteczniejsza w pierwszych sześciu godzinach po ugryzieniu, ale może być skuteczna przez dzień, a czasem nawet przez tydzień później². Jednak każda minuta opóźnienia może mieć znaczenie dla ostatecznego wyniku leczenia.

Wszystkie przypadki ugryzeń przez węże powinny być ewakuowane do oceny medycznej, niezależnie od tego, czy ugryzienie spowodowało oczywiste zatrucie, ponieważ objawy mogą być opóźnione lub początkowo łagodne, ale mogą się pogorszyć z czasem¹⁶. Szybkie leczenie może zapobiec poważnym powikłaniom i poprawić wyniki¹⁶.