Sfinkterotomia boczna wewnętrzna – operacja szczeliny odbytu

Sfinkterotomia boczna wewnętrzna (lateral internal sphincterotomy – LIS) stanowi złoty standard w chirurgicznym leczeniu przewlekłych szczelin odbytu¹. Ten precyzyjny zabieg polega na kontrolowanym przecięciu części mięśnia zwieracza wewnętrznego odbytu, co prowadzi do trwałego zmniejszenia napięcia i umożliwia prawidłowe gojenie się szczeliny².

Wskazania do zabiegu chirurgicznego

Sfinkterotomia boczna wewnętrzna jest zalecana w ściśle określonych sytuacjach klinicznych. Głównym wskazaniem są przewlekłe szczeliny odbytu, które nie reagują na leczenie zachowawcze stosowane przez co najmniej 6-8 tygodni³. Zabieg rozważa się również w przypadku nawracających szczelin, które pomimo początkowego wygojenia pojawiają się ponownie po krótkim czasie⁴.

Decyzja o przeprowadzeniu operacji podejmowana jest indywidualnie dla każdego pacjenta, uwzględniając nasilenie objawów, wpływ na jakość życia oraz odpowiedź na wcześniejsze leczenie. Szczególnie wskazane jest leczenie chirurgiczne u pacjentów z bardzo nasilonymi dolegliwościami bólowymi, które znacząco ograniczają codzienne funkcjonowanie⁵. Dodatkowo, zabieg może być rozważany jako pierwsza linia leczenia w przypadku szczelin z towarzyszącymi powikłaniami, takimi jak przetoki lub znaczne zmiany bliznowaciejące.

Technika operacyjna

Sfinkterotomia boczna wewnętrzna wykonywana jest jako zabieg ambulatoryjny, zazwyczaj w znieczuleniu miejscowym z sedacją lub w znieczuleniu ogólnym krótkotrwałym⁶. Czas trwania operacji wynosi około 30 minut, a pacjent może opuścić szpital tego samego dnia⁷.

Zabieg polega na wykonaniu małego, precyzyjnego nacięcia w mięśniu zwieracza wewnętrznego po stronie bocznej, najczęściej po lewej stronie od pacjenta. Głębokość cięcia jest starannie kontrolowana i sięga zazwyczaj do wierzchołka szczeliny lub linii zębatej, w zależności od tego, która z tych struktur znajduje się bliżej⁸. Taka precyzyjna kontrola głębokości cięcia pozwala na osiągnięcie optymalnego efektu terapeutycznego przy jednoczesnym minimalizowaniu ryzyka powikłań.

Podczas zabiegu chirurg może również usunąć tkankę bliznowatą oraz nadmiernie rozrośnięte brodawki odbytnicze, które często towarzyszą przewlekłym szczelinom⁴. W niektórych przypadkach wykonuje się również fissurektomię, czyli wycięcie samej szczeliny wraz z otaczającą tkanką bliznowatą, co może dodatkowo wspomóc proces gojenia.

Skuteczność i wyniki leczenia

Sfinkterotomia boczna wewnętrzna charakteryzuje się wyjątkowo wysoką skutecznością w leczeniu przewlekłych szczelin odbytu. Badania kliniczne konsekwentnie wykazują wskaźniki wyleczenia przekraczające 90%, a w niektórych seriach operacyjnych sięgające nawet 95-97%¹. Ta wysoka skuteczność sprawia, że zabieg jest znacznie bardziej efektywny niż jakiekolwiek metody leczenia zachowawczego czy farmakoterapia miejscowa.

Równie istotne są bardzo niskie wskaźniki nawrotów po sfinkterotomii. Badania wskazują, że nawrót szczeliny po prawidłowo wykonanej operacji występuje jedynie u 0-3% pacjentów⁹. Te doskonałe długoterminowe wyniki sprawiają, że dla większości pacjentów zabieg stanowi definitywne rozwiązanie problemu przewlekłych szczelin odbytu.

Pacjenci zazwyczaj doświadczają znacznej ulgi w bólu już w ciągu pierwszych kilku dni po operacji¹⁰. Pełne gojenie tkanek następuje w ciągu 6-10 tygodni, chociaż większość pacjentów może powrócić do normalnej aktywności znacznie wcześniej. Jakość życia pacjentów po sfinkterotomii ulega znacznej poprawie w porównaniu z okresem przed operacją.

Powikłania i zarządzanie ryzykiem

Chociaż sfinkterotomia boczna wewnętrzna jest bezpiecznym zabiegiem, jak każda operacja niesie ze sobą pewne ryzyko powikłań. Najczęściej występującym i najbardziej istotnym powikłaniem jest nietrzymaność gazów lub stolca, która może mieć charakter przejściowy lub trwały¹.

Przejściowa nietrzymaność gazów występuje u około 5-10% pacjentów i zazwyczaj ustępuje samoistnie w ciągu kilku tygodni do kilku miesięcy po operacji¹¹. Trwała nietrzymaność stolca to powikłanie znacznie rzadsze, występujące u mniej niż 1-2% operowanych pacjentów, szczególnie gdy zabieg jest wykonywany przez doświadczonego chirurga kolorektlanego.

Inne możliwe powikłania obejmują zakażenie rany pooperacyjnej, krwawienie oraz bardzo rzadko rozwój przetoki odbytniczej¹². Ryzyko tych powikłań jest minimalne i zazwyczaj można je skutecznie leczyć zachowawczo. Właściwa kwalifikacja pacjentów oraz precyzyjna technika operacyjna znacząco zmniejszają prawdopodobieństwo wystąpienia jakichkolwiek powikłań.

Alternatywne techniki chirurgiczne

W szczególnych sytuacjach klinicznych mogą być stosowane alternatywne techniki chirurgiczne zamiast standardowej sfinkterotomii bocznej wewnętrznej. Jedną z opcji jest fissurektomia, która polega na wycięciu szczeliny wraz z otaczającą tkanką bliznowatą bez przecinania zwieracza⁴.

Inna alternatywa to plastyka z przesunięcia płata śluzówkowego (V-Y advancement flap), która może być szczególnie przydatna u pacjentów z obniżonym napięciem zwieracza lub u tych, którzy mają przeciwwskazania do przecięcia mięśnia zwieracza¹³. Ta technika polega na pokryciu szczeliny zdrową tkanką z sąsiedniej okolicy, co sprzyja gojeniu bez konieczności osłabiania funkcji zwieracza.

W wybranych przypadkach może być również rozważana kontrolowana dylatacja odbytu, chociaż ta metoda jest obecnie rzadko stosowana ze względu na większe ryzyko powikłań w porównaniu z precyzyjną sfinkterotomią¹⁴. Wybór odpowiedniej techniki operacyjnej zawsze powinien być indywidualnie dostosowany do konkretnej sytuacji klinicznej pacjenta oraz doświadczenia operatora.