Specyficzne formy zapalenia żołądka – charakterystyka epidemiologiczna

Zapalenie żołądka nie jest jednolitym schorzeniem, lecz obejmuje szereg różnych form o odmiennej etiologii, przebiegu klinicznym i charakterystyce epidemiologicznej. Każda z tych form wykazuje specyficzne wzorce występowania w różnych populacjach, co ma istotne znaczenie dla planowania opieki zdrowotnej i strategii prewencyjnych.

Zapalenie żołądka związane z Helicobacter pylori

Przewlekłe zapalenie żołądka nieatroficzne związane z H. pylori pozostaje wysoce rozpowszechnione w krajach rozwijających się¹. W populacjach zachodnich częstość zakażenia H. pylori u dzieci wynosi około 10%, podczas gdy w krajach rozwijających się osiąga 50%¹. Częstość występowania H. pylori w krajach rozwijających się różni się znacząco w zależności od regionu geograficznego i warunków społeczno-ekonomicznych – wynosi około 69% w Afryce, 78% w Ameryce Południowej i 51% w Azji².

Zakażenie H. pylori wykazuje silne powiązanie z wiekiem, przy czym obserwuje się, że wraz z wiekiem częstość zakażenia wzrasta³. W Stanach Zjednoczonych zapalenie żołądka związane z H. pylori jest częstsze wśród Afroamerykanów (54%), Latynosów (52%) i osób starszych w porównaniu z populacją białą (21%)³. Wysokie wskaźniki zachorowań odnotowuje się w Japonii, Kolumbii, Kostaryce i Chinach, podczas gdy są one stosunkowo niskie w Stanach Zjednoczonych³.

Przewlekłe zapalenie żołądka atroficzne

Przewlekłe zapalenie żołądka atroficzne, będące najpoważniejszą formą przewlekłego zapalenia, szacuje się na około 25% populacji światowej¹. Ryzyko rozwoju tej formy zapalenia jest około 2,4 razy wyższe u pacjentów z zakażeniem H. pylori¹. W Stanach Zjednoczonych szacowana częstość występowania zapalenia żołądka atroficznego wynosi nawet 15%, przy czym jest prawdopodobnie wyższa w populacjach o wyższej podstawowej częstości zakażeń H. pylori².

Częstość występowania zapalenia żołądka atroficznego nie jest dokładnie znana, ponieważ przewlekłe zapalenie żołądka często przebiega bezobjawowo⁴. Szacuje się, że około 50% populacji światowej jest zakażonych H. pylori, co sprawia, że przewlekłe zapalenie żołądka jest niezwykle powszechne⁴. Zakażenie H. pylori jest wysoce rozpowszechnione w Azji i krajach rozwijających się, a wieloogniskowe zapalenie żołądka atroficzne jest bardziej rozpowszechnione w tych regionach świata⁴.

Autoimmunologiczne zapalenie żołądka

Autoimmunologiczne zapalenie żołądka jest stosunkowo rzadkim schorzeniem, najczęściej obserwowanym u osób pochodzenia północnoeuropejskiego i Afroamerykanów⁴. Częstość występowania niedokrwistości złośliwej wynikającej z autoimmunologicznego zapalenia żołądka szacuje się na 127 przypadków na 100000 członków populacji w Wielkiej Brytanii, Danii i Szwecji⁵.

Autoimmunologiczne zapalenie żołądka atroficzne jest częstsze u osób pochodzenia północnoeuropejskiego i Afroamerykanów, a znacznie rzadsze u mieszkańców południowej Europy i Azjatów⁵. Częstość występowania autoimmunologicznego zapalenia żołądka (AMAG) i niedokrwistości złośliwej (PA) wynosi odpowiednio 2% i 0,15-1%⁶. Częstość AMAG wzrasta z wiekiem i jest wyższa u kobiet w porównaniu z mężczyznami⁶.

W Stanach Zjednoczonych AMAG ma podobną częstość występowania wśród populacji białej, latynoskiej i afroamerykańskiej, występując w szerokim przedziale wiekowym⁶. Istnieje związek AMAG z innymi chorobami autoimmunologicznymi – do jednej trzeciej pacjentów z autoimmunologicznymi chorobami tarczycy i 6-10% pacjentów z cukrzycą typu 1 ma współistniejące AMAG⁶.

Rzadkie formy zapalenia żołądka

Zapalenie ziarniniakowe żołądka jest rzadkie, z częstością występowania w biopsji żołądka wynoszącej około 0,35%⁷. W jednej dużej serii tylko 56 przypadków zdiagnozowano po przejrzeniu 15947 biopsji/resekcji⁷. Większość przypadków zapalenia ziarniniakowego żołądka w krajach o obfitych zasobach ma charakter niezakaźny, z najczęstszymi przyczynami będącymi choroba Crohna i sarkoidoza. W krajach o ograniczonych zasobach zakażenia, szczególnie gruźlica, są najczęstszą przyczyną zapalenia ziarniniakowego żołądka⁷.

Zapalenie eozynofilowe żołądka ma częstość występowania około 6,3 na 100000 osób rocznie na świecie³. Dane z krajowej bazy administracyjnej (2009-2011) wykazały standaryzowane szacowane wskaźniki częstości występowania 6,3 na 100000 populacji dla zapalenia eozynofilowego żołądka i 3,3 na 100000 populacji dla eozynofilowego zapalenia jelita grubego, przy czym kobiety były częściej dotknięte⁸.

Charakterystyka demograficzna różnych form

Różne formy zapalenia żołądka wykazują odmienne wzorce demograficzne. Zapalenie żołądka związane z H. pylori częściej występuje wśród mężczyzn azjatyckich i latynoskich niż u osób innych ras⁵. W Stanach Zjednoczonych zakażenie H. pylori jest częstsze wśród Afroamerykanów niż u osób białych, co przypisuje się czynnikom społeczno-ekonomicznym⁵.

Zapalenie żołądka atroficzne wykrywa się późno w życiu, ponieważ wynika z długotrwałych uszkodzeń błony śluzowej żołądka⁵. Zapalenie żołądka atroficzne związane z H. pylori rozwija się stopniowo, ale rozległe wieloogniskowe zapalenie atroficzne zwykle wykrywa się u osób starszych niż 50 lat⁵. Autoimmunologiczne zapalenie żołądka jest częstsze u kobiet, ze stosunkiem kobiet do mężczyzn wynoszącym 2-3:1, oraz u osób powyżej 60. roku życia⁹.