Badanie histopatologiczne w diagnostyce zapalenia żołądka – biopsja i mikroskopia

Badanie histopatologiczne próbek tkanki pobranych podczas biopsji żołądka stanowi niezbędny element ostatecznego rozpoznania zapalenia żołądka¹. Histopatologiczne potwierdzenie obecności stanu zapalnego w błonie śluzowej żołądka jest wymagane do postawienia definitywnego rozpoznania, niezależnie od przyczyny zapalenia².

Podstawy histopatologicznej diagnostyki zapalenia żołądka

Rozpoznanie zapalenia żołądka z definicji wymaga histopatologicznego wykrycia komórek zapalnych w blaszce właściwej błony śluzowej³. Badanie mikroskopowe pozwala na precyzyjną ocenę typu i nasilenia stanu zapalnego oraz identyfikację czynników etiologicznych, takich jak bakteria Helicobacter pylori⁴.

Prawidłowa ocena histopatologiczna wymaga odpowiedniego pobrania próbek przez endoskopistów oraz właściwego przygotowania preparatów przez techników laboratoryjnych⁴. Znajomość prawidłowej histologii błony śluzowej żołądka oraz rozpoznawanie charakterystycznych cech histopatologicznych różnych typów zapalenia żołądka są niezbędne do dokładnej diagnostyki⁴.

System Sydney w klasyfikacji zapalenia żołądka

System Sydney stanowi międzynarodowo uznany standard klasyfikacji zapalenia żołądka, oparty na topografii, morfologii i etiologii zmian⁵. Zaktualizowany system Sydney zaleca pobranie pięciu biopsji ze standardowych miejsc w żołądku oraz odpowiednie oznakowanie próbek⁶.

Zgodnie z systemem Sydney, przewlekłe i aktywne zapalenie żołądka powinno być oceniane w skali: łagodne, umiarkowane i nasilone⁵. System uwzględnia również obecność i rozległość metaplazji jelitowej, która powinna być dokumentowana w raporcie histopatologicznym⁵.

Identyfikacja Helicobacter pylori w badaniu histopatologicznym

Bakteria Helicobacter pylori może być identyfikowana w preparatach histopatologicznych przy użyciu standardowych barwień oraz specjalnych technik immunohistochemicznych⁷. Wykrycie H. pylori w badaniu histopatologicznym charakteryzuje się czułością i swoistością przekraczającą 90%⁷.

W przypadku zapalenia żołądka związanego z H. pylori, organizmy są zazwyczaj nieliczne i mogą nie być identyfikowane nawet w preparatach barwionych immunoperoksydazą⁸. Jeśli podejrzewa się zakażenie H. pylori, może być konieczne wykonanie analizy PCR na materiale biopsyjnym lub testów klinicznych, takich jak test oddechowy czy badanie antygenu w stolcu⁸.

Typowe wczesne zmiany histologiczne w zapaleniu żołądka wywołanym przez H. pylori są wysoce charakterystyczne⁹. Obserwuje się ciężki, pasmowaty naciek komórek plazmatycznych w powierzchownej błonie śluzowej, któremu towarzyszą ogniska nacieków neutrofilów (aktywne przewlekłe zapalenie), co wskazuje na rozpoznanie zapalenia żołądka wywołanego przez H. pylori, chyba że udowodni się inaczej⁹.

Histopatologia autoimmunologicznego zapalenia żołądka

Histologiczne rozpoznanie autoimmunologicznego zapalenia żołądka (AIG) jest stosunkowo proste w fazie aktywnego stanu zapalnego⁹. Biopsje wykazują różnie nasilony przewlekły stan zapalny ograniczony do błony śluzowej typu trzoniowego, przeplatany ogniskami atrofii i metaplazji⁹.

Wczesne stadium choroby może prezentować się wzorcem zapalenia żołądka tylko subtelnie różniącym się od zapalenia wywołanego przez H. pylori⁸. Obecność nacieku limfocytowego rozciągającego się do głębokich warstw błony śluzowej powinno zwrócić uwagę patologa na możliwość wczesnego AIG⁸.

Zapalenie żołądka z przewagą lokalizacji w trzonie i atrofia bez towarzyszącej metaplazji czy atrofii w odźwierniku przemawia za rozpoznaniem autoimmunologicznego zapalenia żołądka¹⁰. Jednak ostateczne rozpoznanie powinno być potwierdzone korelacją kliniczno-patologiczną¹⁰.

System OLGA i OLGIM w ocenie ryzyka nowotworowego

System OLGA (Operative Link for Gastritis Assessment) jest walidowanym systemem oceny, który uwzględnia zarówno stopień atrofii, jak i przedział (oksyntyczny versus śluzowy), z którego pobrano próbki biopsyjne¹¹. Połączone wyniki z odźwiernika i części oksyntycznej skutkują stopniem zapalenia żołądka (od 0 do IV) wskazującym ryzyko nowotworu złośliwego¹².

System OLGIM (Operative Link for Gastric Intestinal Metaplasia) koncentruje się na ocenie metaplazji jelitowej jako wskaźnika ryzyka rozwoju raka żołądka⁵. Pacjenci z OLGIM stadium III lub IV mają wyższe ryzyko progresji do raka żołądka¹⁰.

Zgodnie z wytycznymi ESGE 2019 oraz Akademii Medycyny Singapuru, pacjentom z OLGIM stadium III lub IV zaleca się endoskopową kontrolę co 3 lata¹⁰. U pacjentów z zaawansowanymi zmianami atroficznymi (wysokiego ryzyka OLGA/OLGIM stopnie III/IV), regularna kontrola endoskopowa służy jako podstawowa strategia wtórnej profilaktyki raka żołądka¹².

Specjalne typy zapalenia żołądka

Eozynofilowe zapalenie żołądka charakteryzuje się obecnością nacieku eozynofilowego w ścianie żołądka lub nabłonku¹³. Rozkład może być niejednorodny, dlatego podczas endoskopii należy pobrać wiele próbek biopsyjnych¹³. Rozpoznanie eozynofilowego zapalenia żołądka nie może opierać się wyłącznie na poziomie eozynofili – wymagana jest ocena objawów, wywiadu medycznego, obrazu endoskopowego oraz raportu patologicznego¹⁴.

W przypadku owrzodzeniowo-krwotocznego zapalenia żołądka, nabłonek wydaje się nadżerkowaty z obrzękiem i krwawieniem, ale zazwyczaj z niewielkim stanem zapalnym¹³. Rozpoznanie różnych typów zapalenia żołądka niebędącego H. pylori opiera się przede wszystkim na ocenie histopatologicznej⁴.

Dysplazja i zmiany przedrakowe

W raporcie histopatologicznym powinna być odnotowana obecność dysplazji, jeśli występuje, z oceną jej stopnia jako niskiego lub wysokiego⁵. Atrofia błony śluzowej żołądka i metaplazja jelitowa są uznawane za stan przedrakowy, zwiększający ryzyko rozwoju raka żołądka¹⁵.

Zapalenie żołądka z atrofią błony śluzowej jest rozpoznawane jako pole kancerogenezy, w którym ponad 90% nowotworów nabłonkowych żołądka ostatecznie się rozwinie¹¹. Dlatego odpowiednia histologiczna ocena i stopniowanie są kluczowe dla strategyfikacji ryzyka i dalszego postępowania¹.

Standardy raportowania histopatologicznego

Raport histopatologiczny powinien zawierać informacje o obecności lub nieobecności H. pylori⁵. Jeśli H. pylori zostanie znalezione w biopsji, powinno to być uwzględnione w raporcie jako główna przyczyna zapalenia żołądka⁵. Jednak jeśli organizm nie może być znaleziony w preparacie, ale test serologiczny lub oddechowy jest pozytywny, wówczas uzasadnione jest rozpoznanie przewlekłego zapalenia żołądka bez dalszych kwalifikacji⁵.

Gdy to możliwe, stopniowanie histologiczne powinno być uzupełnione informacjami etiologicznymi, odniesieniem do parametrów klinicznych i innymi szczegółami diagnostycznymi¹². Raport histopatologiczny powinien jasno wyrażać poziom alarmu związany z ciężkością choroby atroficznej i związanym z nią ryzykiem nowotworowym¹².