Endoskopia w diagnostyce zapalenia żołądka – gastroskopia i biopsja

Endoskopia górnego odcinka przewodu pokarmowego, zwana również gastroskopią, stanowi złoty standard w diagnostyce zapalenia żołądka¹. To badanie pozwala lekarzowi na bezpośrednią wizualizację wnętrza żołądka i dokładną ocenę stanu błony śluzowej².

Przebieg badania endoskopowego

Podczas endoskopii lekarz wprowadza cienką, elastyczną rurkę wyposażoną w światło i miniaturową kamerę przez usta pacjenta, następnie przez przełyk do żołądka i początkowego odcinka dwunastnicy². Kamera umieszczona na końcu endoskopu umożliwia szczegółową ocenę przełyku, żołądka oraz początku jelita cienkiego³.

Badanie trwa zazwyczaj 15-30 minut i może być wykonane w znieczuleniu miejscowym gardła lub w sedacji⁴. Pacjent powinien być na czczo przez co najmniej 8-12 godzin przed procedurą, aby zapewnić optymalne warunki do badania⁵.

Wskazania do endoskopii

Endoskopia jest szczególnie wskazana w określonych sytuacjach klinicznych. Według aktualnych wytycznych, badanie to powinno być wykonane u wszystkich pacjentów powyżej 60. roku życia z objawami dyspepsji⁶. Dodatkowo, endoskopia jest konieczna w przypadku występowania tzw. objawów alarmowych⁷.

Objawy alarmowe wymagające pilnej endoskopii

Do objawów alarmowych, które wymagają natychmiastowej endoskopii, należą: krwawienie z górnego odcinka przewodu pokarmowego, niedokrwistość, wczesne uczucie sytości, niewyjaśniona utrata masy ciała (powyżej 10% masy ciała), postępujące trudności w połykaniu, bolesne połykanie oraz uporczywe wymioty⁷.

W przypadku podejrzenia ostrego zapalenia żołądka typu phlegmonous, które jest rzadkim ale zagrażającym życiu stanem, endoskopia może ujawnić charakterystyczne zmiany w ścianie żołądka⁸. Wczesne rozpoznanie tego typu zapalenia jest kluczowe dla rozpoczęcia odpowiedniego leczenia⁹.

Ocena endoskopowa błony śluzowej żołądka

Podczas endoskopii lekarz ocenia różne aspekty błony śluzowej żołądka. W przypadku zapalenia żołądka można zaobserwować charakterystyczne zmiany, takie jak zaczerwienienie błony śluzowej, obrzęk, zwiększoną kruchość tkanek oraz obecność nadżerek lub owrzodzeń¹⁰.

Szczególnie ważna jest ocena atroficznego zapalenia żołądka, które charakteryzuje się typowymi cechami endoskopowymi¹¹. Do tych cech należą: blada powierzchnia błony śluzowej żołądka, zwiększona widoczność naczyń krwionośnych ze względu na ścieńczenie błony śluzowej, zanik fałdów żołądkowych oraz w przypadku współistniejącej metaplazji jelitowej – jasnoniebieskawate grzbiety i białawe, nieprzezroczyste pola¹¹.

Procedura pobierania biopsji

Kluczowym elementem endoskopii diagnostycznej jest pobranie próbek tkanki do badania histopatologicznego¹². Biopsja umożliwia nie tylko potwierdzenie rozpoznania zapalenia żołądka, ale również identyfikację bakterii H. pylori w błonie śluzowej żołądka¹³.

Zgodnie z zaleceniami systemu Sydney, podczas endoskopii powinno się pobrać co najmniej pięć wycinków z różnych części żołądka¹⁴. Standardowy protokół obejmuje pobranie dwóch próbek z odźwiernika i dwóch z trzonu żołądka, zarówno ze ściany przedniej, jak i tylnej¹⁴. Próbki powinny być umieszczone w odpowiednio oznakowanych, oddzielnych pojemnikach¹⁵.

W przypadku podejrzenia atroficznego zapalenia żołądka, należy pobrać biopsje z podejrzanych obszarów atroficznych lub metaplastycznych w celu histopatologicznego potwierdzenia i stratyfikacji ryzyka¹⁵. Dodatkowo, należy pobrać ukierunkowane biopsje z wszelkich innych nieprawidłowości błony śluzowej¹⁵.

Szybki test ureazowy

Podczas endoskopii można wykonać szybki test ureazowy (RUT – Rapid Urease Test) w celu wykrycia bakterii H. pylori¹⁶. Test polega na umieszczeniu próbki biopsji na żelu lub membranie zawierającej mocznik i wskaźnik pH. Jeśli obecna jest bakteria H. pylori, jej ureaza hydrolizuje mocznik i zmienia kolor podłoża¹⁶.

Czułość i swoistość tego testu przekracza 90%, co czyni go bardzo wiarygodnym narzędziem diagnostycznym¹⁶. Wynik testu można uzyskać już w ciągu kilku godzin po pobraniu biopsji, co pozwala na szybkie wdrożenie odpowiedniego leczenia¹⁷.

Ograniczenia endoskopii

Mimo że endoskopia jest złotym standardem w diagnostyce zapalenia żołądka, ma również swoje ograniczenia. Konwencjonalna endoskopia w białym świetle nie zawsze pozwala na dokładne odróżnienie i rozpoznanie przedrakowych zmian żołądkowych¹⁴. Ponadto, endoskopia dostarcza jedynie obrazy powierzchni błony śluzowej przewodu pokarmowego¹⁸.

W przypadku niektórych form zapalenia żołądka, takich jak eozynofilowe zapalenie żołądka, rozkład zmian może być niejednorodny, co wymaga pobrania wielu próbek z różnych miejsc podczas endoskopii¹⁹. Dodatkowo, w przypadku zapalenia żołądka typu Borrmann 4, uzyskanie odpowiedniej próbki tkanki przy użyciu standardowych szczypczyków do biopsji może być trudne ze względu na głęboko penetrujące cechy tego typu nowotworu²⁰.

Bezpieczeństwo endoskopii

Endoskopia górnego odcinka przewodu pokarmowego jest procedurą stosunkowo bezpieczną, jednak jak każde badanie inwazyjne, wiąże się z pewnym ryzykiem powikłań⁵. Do najczęstszych powikłań należą: dyskomfort w gardle po badaniu, nudności, rzadko krwawienie z miejsca pobrania biopsji czy perforacja ściany przewodu pokarmowego¹⁸.

Ryzyko poważnych powikłań jest bardzo niskie i wynosi mniej niż 0,1% wszystkich wykonanych badań. Dlatego endoskopia jest uważana za bezpieczną procedurę diagnostyczną, a jej korzyści znacznie przewyższają potencjalne ryzyko²¹.

Endoskopia kontrolna

W niektórych przypadkach może być konieczne wykonanie endoskopii kontrolnej. Dotyczy to szczególnie pacjentów z atroficznym zapaleniem żołądka, u których zaleca się regularne kontrole endoskopowe²². Optymalny interwał kontroli endoskopowej dla pacjentów z atroficznym zapaleniem żołądka nie jest precyzyjnie określony i powinien być ustalany na podstawie indywidualnej oceny ryzyka²².

U pacjentów z zaawansowanym atroficznym zapaleniem żołądka, określanym na podstawie rozległości anatomicznej i stopnia histologicznego, należy rozważyć kontrolną endoskopię co 3 lata²². Taka strategia nadzoru służy jako skuteczna wtórna profilaktyka raka żołądka²³.