Epidemiologia przetoki odbytu – częstość występowania i czynniki ryzyka

Przetoka odbytu stanowi jedno z najczęstszych schorzeń proktologicznych, charakteryzujące się nieprawidłowym połączeniem między światłem odbytnicy a skórą okolicy okołoodbytniczej. Dane epidemiologiczne dotyczące tego schorzenia pochodzą głównie z krajów europejskich i Stanów Zjednoczonych, gdzie prowadzono najszersze badania populacyjne nad częstością jego występowania¹.

Częstość występowania w populacji

Rzeczywista częstość występowania przetok odbytu w populacji pozostaje trudna do precyzyjnego określenia ze względu na różnorodność metodologii badań oraz fakt, że wiele przypadków może być początkowo błędnie diagnozowanych jako hemoroidy czy inne schorzenia okoloodbytnicze². Najnowsze badania populacyjne wskazują na częstość występowania wahającą się od 8,6 do 18,37 przypadków na 100 000 osób rocznie¹³.

Według systematycznego przeglądu i metaanalizy obejmującej kraje europejskie, ogólna częstość występowania przetok odbytu wynosi 18,37 przypadków na 100 000 osób, przy czym najwyższą częstość odnotowano we Włoszech – 23,20 przypadków na 100 000 ludności¹. Badanie to objęło łącznie 224 097 362 osoby, u których zidentyfikowano 44 722 przypadki przetok odbytu⁴.

W różnych krajach europejskich obserwuje się zróżnicowaną częstość występowania tego schorzenia. W Anglii częstość wynosi około 18,4 na 100 000 osób rocznie, w Hiszpanii 1,04 na 10 000 rocznie, natomiast we Włoszech 2,32 na 10 000 rocznie⁵. Te różnice mogą wynikać z odmiennych metodologii badań, kryteriów diagnostycznych oraz dostępności opieki medycznej w poszczególnych krajach Zobacz więcej: Różnice geograficzne w epidemiologii przetoki odbytu na świecie.

Rozkład według płci i wieku

Przetoki odbytu wykazują wyraźną predyspozycję płciową, występując znacznie częściej u mężczyzn niż u kobiet. Stosunek zachorowań między mężczyznami a kobietami wynosi około 2:1 do 4:1⁶⁷. U mężczyzn częstość występowania wynosi 12,3 przypadki na 100 000 populacji, podczas gdy u kobiet jedynie 5,6 przypadki na 100 000 populacji³.

Średni wiek zachorowania wynosi około 38-40 lat, przy czym większość przypadków występuje między 20. a 40. rokiem życia²⁶. Schorzenie najczęściej dotyka osób w trzeciej, czwartej i piątej dekadzie życia, z szczytem zachorowań przypadającym na czwartą dekadę⁵. W badaniu brazylijskim wykazano, że 93,2% pacjentów z przetoką odbytu było młodszych niż 60 lat, a 66,7% stanowili mężczyźni⁸.

Związek z ropniem okołoodbytniczym

Istnieje ścisły związek między występowaniem ropnia okołoodbytniczego a rozwojem przetoki odbytu. Częstość rozwoju przetoki po przebytym ropniu okołoodbytniczym waha się od 15% do 50% przypadków, przy czym najczęściej podawane wartości mieszczą się w przedziale 26-38%²³⁹.

Około 80% przetok odbytu powstaje w wyniku infekcji okołoodbytniczej, głównie na podłożu kryptogennym, czyli związanym z infekcją gruczołów odbytniczych¹⁰. W badaniu populacyjnym wykazano, że około jednej trzeciej pacjentów z ropniem okołoodbytniczym ma już obecną przetoką okołoodbytniczą w momencie pierwszej diagnozy¹¹ Zobacz więcej: Związek epidemiologiczny między ropniem a przetoką odbytu.

Czynniki ryzyka i choroby towarzyszące

Istnieje kilka istotnych czynników ryzyka rozwoju przetok odbytu. Do najważniejszych należą: otyłość, cukrzyca, palenie tytoniu, hiperlipidemia oraz siedzący tryb życia⁶. Palenie tytoniu pozostaje szczególnie istotnym czynnikiem ryzyka związanym z gospodarzem¹².

Szczególną grupę stanowią pacjenci z chorobami zapalnymi jelit, zwłaszcza chorobą Crohna. U pacjentów z chorobą Crohna przetoki okołoodbytnicze występują u około 36% chorych, przy czym u 22,1% pacjentów z chorobą Crohna rozwija się choroba przetokowa¹³¹⁴. Dożywotnie ryzyko rozwoju przetok okołoodbytniczych u pacjentów z chorobą Crohna wynosi 20-30%¹⁵.

W populacji pacjentów poddawanych dializie przewlekłej obserwuje się szczególnie wysoką częstość występowania przetok odbytu. W tej grupie pacjentów aż 39,5% chorych z ropniem odbytu miało jednocześnie obecną przetoką przy pierwszym rozpoznaniu¹⁶.

Perspektywy badawcze i potrzeby

Obecne dane epidemiologiczne dotyczące przetok odbytu pochodzą głównie z krajów europejskich i Stanów Zjednoczonych, co wskazuje na pilną potrzebę przeprowadzenia podobnych badań w innych regionach świata¹⁴. Brak spójnych danych epidemiologicznych z innych kontynentów ogranicza możliwość pełnego zrozumienia globalnej epidemiologii tego schorzenia.

Badania wskazują również na potrzebę lepszego zrozumienia złożonych interakcji między czynnikami gospodarza, lokalnymi sygnałami prozapalnymi i infekcjami w rozwoju przetok odbytu¹². Dane dotyczące czynników mikrobiologicznych w kontekście występowania i nawrotów pozostają kontrowersyjne i wymagają dalszych badań.