Pospolity zmienny niedobór odporności – częstość występowania

Pospolity zmienny niedobór odporności (CVID) stanowi najczęściej diagnozowany objawowy niedobór przeciwciał u dorosłych, będąc jednocześnie jednym z najważniejszych pierwotnych niedoborów odporności występujących zarówno u dzieci, jak i dorosłych¹². Choroba charakteryzuje się znaczną różnorodnością kliniczną, obejmującą nawracające infekcje, przewlekłe choroby płuc, zaburzenia autoimmunologiczne oraz zwiększoną podatność na rozwój chłoniaków².

Częstość występowania w populacji

Szacowana częstość występowania CVID wynosi około 1 przypadek na 25 000-50 000 osób w populacji ogólnej³⁴⁵. Niektóre źródła podają nieco szerszy zakres, od 1:10 000 do 1:100 000⁶⁷, co może wynikać z różnic metodologicznych oraz różnej dostępności diagnostyki w poszczególnych regionach świata.

Wykazano znaczne różnice geograficzne w częstości diagnozowania CVID. Wyższą częstość występowania odnotowuje się w północnej Europie³, podczas gdy choroba wydaje się być mniej rozpowszechniona wśród populacji azjatyckiej i afroamerykańskiej⁸. Istnieją również dowody na wyższą częstość występowania wśród osób pochodzenia północnoeuropejskiego⁷.

Rozkład wiekowy i płciowy

CVID może wystąpić w każdym wieku, od niemowlęctwa po czwartą dekadę życia i później¹⁰. Jednak większość przypadków diagnozuje się po okresie dojrzewania, głównie między 20. a 45. rokiem życia³⁶. Wykazano dwa szczyty występowania choroby: pierwszy w wieku 1-5 lat, a drugi między 16. a 20. rokiem życia¹⁰.

Ponad dwie trzecie pacjentów ma 21 lat lub więcej w momencie diagnozy¹⁰. Około 20% pacjentów diagnozuje się w dzieciństwie⁷. U dzieci opisano specyficzną podgrupę, w której początek choroby występował najczęściej przed 5. rokiem życia, charakteryzującą się nawracającym i remitującym przebiegiem z dominacją chorób autoimmunologicznych⁶.

Choroba dotyka w równym stopniu mężczyzn i kobiety, nie wykazując preferencji płciowej³⁵¹⁰. Ta równomierna dystrybucja między płciami jest charakterystyczną cechą epidemiologiczną CVID.

Opóźnienia diagnostyczne

Jednym z istotnych problemów epidemiologicznych związanych z CVID są znaczne opóźnienia diagnostyczne. Mediana czasu od pojawienia się pierwszych objawów do postawienia diagnozy wynosi od 3 do 7 lat w Europie¹¹, a średnie opóźnienie szacuje się na 4-6 lat¹². Opóźniona diagnoza CVID stanowi poważny problem ze względu na związaną z tym zwiększoną zachorowalność i śmiertelność oraz obniżoną jakość życia¹¹.

Pacjenci z CVID mają czterokrotnie więcej kontaktów ze szpitalami w ciągu pięciu lat poprzedzających diagnozę w porównaniu z dopasowaną kontrolą z populacji ogólnej¹³. Wykazano, że diagnoza infekcji, głównie dolnych dróg oddechowych, oraz chorób płuc wiązała się z najwyższym ryzykiem późniejszej diagnozy CVID¹⁴.

Ryzyko nowotworów i chorób towarzyszących

Pacjenci z CVID charakteryzują się znacznie zwiększonym ryzykiem rozwoju nowotworów złośliwych w porównaniu z populacją ogólną. Częstość występowania nowotworów u pacjentów z CVID wynosi około 10% (zakres 1,5-20,7%)¹⁶¹⁷, a ryzyko jest 5-12 razy wyższe niż w populacji ogólnej¹⁶¹⁷. Nowotwory zwykle występują w 4.-6. dekadzie życia¹⁶.

Najczęstszym nowotworem jest chłoniak nieziarniczy (NHL), po którym następują nowotwory nabłonkowe żołądka, piersi, pęcherza moczowego i szyjki macicy¹⁶¹⁷. W badaniu australijskim wykazano następujące zwiększone ryzyko nowotworów u pacjentów z CVID w porównaniu z populacją bez CVID: 12-krotne dla NHL, 7-krotne dla raka żołądka, 2,49-krotne dla białaczki, 2,24-krotne dla raka piersi i aż 146-krotne dla raka grasicy¹⁶.

W dużej włoskiej kohorcie 462 pacjentów częstość występowania nowotworów złośliwych wynosiła 26,0%¹⁸. Ryzyko rozwoju nowotworu u pacjentów z CVID wynosiło 50,0% w wieku 65 lat, podczas gdy w populacji ogólnej było to między 33,3% (kobiety) a 50,0% (mężczyźni) w wieku 85 lat¹⁸. U pacjentów z CVID chłoniaki limfoproliferacyjne były najczęściej diagnozowanymi nowotworami u obu płci (10%), po których następował rak żołądka (6%)¹⁸.

Choroby autoimmunologiczne i śmiertelność

Około 20-25% pacjentów z CVID ma jedną lub więcej chorób autoimmunologicznych w momencie diagnozy⁶¹⁹. Pacjenci z CVID z jednym lub więcej powikłaniami nieinfekcyjnymi mają 11 razy wyższe ryzyko śmierci w porównaniu z pacjentami z samymi infekcjami⁸.

Mediana wieku śmierci z powodu CVID wynosi 42 lata dla mężczyzn i 44 lata dla kobiet⁵⁸, chociaż większość pacjentów uczestniczących w badaniach nadal żyje⁸. Pacjenci z towarzyszącymi zaburzeniami mieli najgorsze rokowanie (50% przeżycie 33 lata po diagnozie), podczas gdy ci z samymi częstymi infekcjami spowodowanymi CVID mieli najdłuższe wskaźniki przeżycia⁸.

We włoskiej kohorcie nowotwory złośliwe były główną przyczyną śmierci u pacjentów z CVID, stanowiąc 58% zgonów, po których następowały infekcje (23%), powikłania przewlekłych chorób płuc (13%) i choroby autoimmunologiczne (7%)²⁰. W przeciwieństwie do tego, w populacji ogólnej we Włoszech główną przyczyną śmierci były choroby układu sercowo-naczyniowego²⁰.

Znaczenie dla zdrowia publicznego

CVID stanowi istotny problem zdrowia publicznego ze względu na swoją częstość występowania jako najczęstszy objawowy pierwotny niedobór odporności oraz znaczną zachorowalność i śmiertelność związane z powikłaniami nieinfekcyjnymi²¹. Wprowadzenie dożywotniej terapii zastępczej immunoglobulinami dożylnymi lub podskórnymi doprowadziło do znacznego zmniejszenia częstości infekcji, wskaźnika hospitalizacji i zgonów z powodu ostrych infekcji bakteryjnych²².

Znaczący wpływ powikłań nieinfekcyjnych podkreśla wagę ich wczesnego wykrywania, szczególnie wśród pacjentów z CVID, którzy dotychczas nie mieli takich powikłań²². Istnieje jednak brak jednolitej praktyki monitorowania pacjentów z niepowikłanym CVID²², co wskazuje na potrzebę opracowania standardowych wytycznych postępowania.