Czynniki behawioralne i środowiskowe w etiologii otyłości dziecięcej

Czynniki behawioralne i środowiskowe stanowią fundamentalną grupę przyczyn odpowiedzialnych za epidemię otyłości dziecięcej w krajach rozwiniętych. Środowisko wspólnotowe staje się coraz bardziej obesogenne, ze zwiększonym wykorzystaniem żywności wygodnej, samochodów oraz elektronicznych i telewizyjnych form rozrywki prowadzących do wyższego spożycia żywności o wysokiej gęstości kalorycznej i bardziej siedzącego stylu życia¹.

Zachowania żywieniowe i aktywności fizycznej dzieci i młodzieży są wpływane przez społeczności, szkoły, placówki opieki nad dziećmi, instytucje religijne, agencje rządowe, rodziny, media, a także przemysł spożywczy i napojowy²³. Czynniki środowiskowe, preferencje stylu życia oraz środowisko kulturowe odgrywają kluczową rolę w rosnącej częstości występowania otyłości na całym świecie⁴.

Siedzący tryb życia i czas spędzany przed ekranami

Jeden z czynników najsilniej związanych z otyłością to siedzący tryb życia⁵⁶. Wiele badań pokazuje, że siedzący styl życia jest znaczącym czynnikiem przyczyniającym się do otyłości⁷. Podczas gdy długotrwałe oglądanie telewizji i korzystanie z innych mediów elektronicznych przyczyniło się do siedzącego stylu życia, inne czynniki środowiskowe zmniejszyły możliwości aktywności fizycznej⁵⁶.

Dzieci w wieku 8-18 lat spędzają średnio 7,5 godziny dziennie korzystając z urządzeń elektronicznych, co uniemożliwia im aktywną zabawę i ćwiczenia fizyczne⁸. Długie okresy przed telewizorem lub graniem w gry konsolowe (czas spędzany przed ekranem) również przyczyniają się do coraz bardziej siedzącego stylu życia⁹. Zbyt dużo czasu spędzanego przed ekranem i czasu w pomieszczeniach może prowadzić do niezdrowego wzrostu masy ciała, bólów głowy i słabych wyników w nauce¹⁰.

Środowisko szkolne i instytucjonalne

Wiele dzieci w wieku szkolnym je i pije posiłki oraz przekąski w szkołach, które nie oferują napojów bezpłciowych i zdrowszych produktów żywnościowych. Automaty z przekąskami, szkolne stołówki, zbiórki funduszy, szkolne imprezy, a nawet wydarzenia sportowe promują niezdrowe wybory¹¹. Niektóre szkoły średnie i gimnazja pozwalają na reklamowanie mniej zdrowej żywności. Uczniowie są skłaniani do dokonywania tych wyborów zamiast zdrowszych produktów¹².

Dostępność wysokokalorycznej żywności w stołówkach i wokół szkół może również przyczyniać się do wzrostu dziennego spożycia kalorii przez młodzież¹³¹⁴. Nie wszystkie stany mają przepisy dla swoich placówek opieki nad dziećmi, które zachęcają do zdrowszego odżywiania lub aktywności fizycznej¹². Ograniczone działania sportowe w szkołach w połączeniu z nadmiernym czasem wykorzystywania sieci społecznościowych, telewizji i gier komputerowych są głównym powodem otyłości dziecięcej¹⁵.

Marketing i reklama żywności

Zarówno Instytut Medycyny, jak i Światowa Organizacja Zdrowia zidentyfikowały marketing żywności o wysokiej zawartości tłuszczu, cukru i soli jako ważny czynnik przyczynowy otyłości dziecięcej¹⁶. Reklamy fast foodów i niezdrowej żywności oraz napojów mogą przyczyniać się do otyłości dziecięcej¹⁷. Marketing żywności dla dzieci oraz napojów słodzonych cukrem może przyczyniać się do otyłości dziecięcej¹⁸.

W telewizji i radiu wiele produktów żywnościowych jest reklamowanych i skierowanych do dzieci i nastolatków. Reklamy zdrowszej żywności są rzadko widoczne¹². Ekspozycja na reklamy żywności o wysokiej zawartości cukru i tłuszczu, które stanowią większość marketingu żywności, wpływa na otyłość dziecięcą¹⁹. Oglądanie reklam niezdrowych przekąsek i fast foodów przez dzieci również powoduje otyłość dziecięcą²⁰.

Urbanizacja i środowisko fizyczne

Życie w społecznościach, które potrzebują więcej zasobów lub supermarketów, wymaga bezpiecznego miejsca do ćwiczeń. Łatwa dostępność i dostęp do supermarketów może również prowadzić do otyłości. Z powodu tych problemów ludzie mogą kupować żywność, która tylko szybko się psuje, jak krakersy, ciasteczka i herbatniki. Regularne spożywanie tego rodzaju żywności może również zwiększać szanse na nadwagę²¹.

Życie w obszarach z ograniczonym dostępem do przystępnej cenowo pożywnej żywności, nazywanych pustynami żywnościowymi, znacząco wpływa na prawdopodobieństwo rozwoju otyłości²². Niektóre gospodarstwa domowe mają jedynie ograniczone zasoby i nie zawsze mogą nabyć świeże mięsa, warzywa i owoce. Mogą również nie mieć dostępu do lokalnych parków, centrów rekreacyjnych lub odpowiedniego miejsca do ćwiczeń¹⁹.

Życie w dzielnicach z ograniczonym dostępem do parków i obiektów rekreacyjnych może przyczyniać się do siedzącego stylu życia²³. Środowisko wpływa na ryzyko otyłości u dzieci na dwa sposoby: poprzez bezpośredni wpływ na zachowania żywieniowe i aktywności dzieci oraz poprzez pośrednie wpływy poprzez stres¹.

Zmiany w strukturze rodziny i społeczeństwa

W ostatnich dekadach praktyki rodzinne znacząco się zmieniły, a kilka z tych praktyk znacznie przyczynia się do otyłości dziecięcej²⁴. Różne społeczności i narody przyjęły różne praktyki społeczne i polityki, które są korzystne lub szkodliwe dla zdrowia fizycznego dzieci²⁴. Rodzina, przyjaciele, szkoły i zasoby społecznościowe w środowisku dziecka wzmacniają nawyki stylu życia dotyczące diety i aktywności²⁵.

Sposób, w jaki jemy, gdy jesteśmy dziećmi, może silnie wpływać na nasze zachowania żywieniowe jako dorosłych. Kiedy powtarzamy te zachowania przez wiele lat, stają się one nawykami. Wpływają one na to, co jemy, kiedy jemy i ile jemy²⁵. Jeśli rodzic ma nadwagę i złe nawyki żywieniowe oraz ćwiczeniowe, dziecko prawdopodobnie przyjmie te same nawyki²⁶.

Czynniki kulturowe i społeczne

Czynniki społeczno-kulturowe również zostały uznane za wpływające na rozwój otyłości⁶²⁷. Czynniki rodzinne również zostały powiązane ze wzrostem przypadków otyłości⁶²⁷. Żywność jest często używana w naszej kulturze jako nagroda, narzędzie kontroli społecznej i jako sposób nagradzania. Te praktyki z żywnością zwiększają szanse na otyłość poprzez promowanie tworzenia niekorzystnych powiązań z żywnością⁸.

Wiele społeczeństw podąża za zdrowszą paletą żywnościową (tradycyjna orientalna, śródziemnomorska itp.) lub je mniejsze porcje żywności o wyższej zawartości tłuszczu (europejska)¹⁵. Korelacje między budową ciała rodzica i dziecka prawdopodobnie odzwierciedlają, przynajmniej częściowo, rodzinne wzorce spożycia żywności, ćwiczeń i wyboru aktywności rekreacyjnej (w tym ilość oglądania telewizji), a także rodzinne i kulturowe wzorce wyboru żywności²⁸.

Dostępność i jakość żywności

Są rosnące grupy dzieci, które rozwijają złe nawyki żywieniowe i upodobanie do śmieciowej żywności, która jest bogata w tłuszcz i szybkie węglowodany. Badania wielokrotnie pokazywały związek między dzielnicowymi punktami fast-food a wskaźnikami otyłości u dzieci i gospodarstw domowych. Jest to również powiązane z dochodami gospodarstwa domowego²⁹. Rosnącym trendem są również wysoko słodzone napoje energetyczne, często zawierające kofeinę. Słodkie napoje zostały powiązane z otyłością dziecięcą²⁹.

Społeczeństwo amerykańskie zmieniło się w kierunku spożywania mniej zdrowej żywności i mniejszej aktywności. Może być trudno dla dzieci dokonywanie zdrowych wyborów żywnościowych i uzyskiwanie wystarczającej aktywności fizycznej, gdy widzą następujące czynniki w swoim domu, placówce opieki nad dzieckiem, szkole lub społeczności¹¹. Przy rosnących kosztach żywności trudno jest rodzinom o niskich i średnich dochodach kupować produkty, które nie są mocno przetworzone i wypełnione cukrami, dodatkami i innymi niezdrowym składnikami³⁰.

Transport i mobilność

Zwiększone wykorzystanie samochodów jako głównego środka transportu ogranicza naturalną aktywność fizyczną związaną z chodzeniem i jazdą na rowerze. Urbanizacja często prowadzi do projektowania miast przyjaznych samochodom, ale nieprzyjaznych pieszym, co dodatkowo ogranicza możliwości codziennej aktywności fizycznej dzieci i ich rodzin. Brak bezpiecznych ścieżek rowerowych i chodników w wielu dzielnicach zmusza rodziny do polegania na transporcie samochodowym nawet przy krótkich dystansach.

Obesogenne środowisko potęgujące prawdopodobieństwo otyłości u osób, populacji i w różnych miejscach jest związane z czynnikami strukturalnymi ograniczającymi dostępność zdrowej, zrównoważonej żywności w lokalnie przystępnych cenach, brakiem bezpiecznej i łatwej mobilności fizycznej w codziennym życiu wszystkich ludzi oraz brakiem odpowiedniego środowiska prawnego i regulacyjnego³¹.