Epidemiologia nowotworów złośliwych jamy ustnej – dane statystyczne

Nowotwory złośliwe jamy ustnej stanowią istotny problem zdrowia publicznego na całym świecie, charakteryzując się znaczną zmiennością geograficzną i demograficzną¹. Według najnowszych danych z 2020 roku, rak jamy ustnej jest trzynastym najczęściej występującym nowotworem na świecie, z około 377 713 nowymi przypadkami i 177 757 zgonami rocznie²³. Te liczby odzwierciedlają ogromne obciążenie chorobą, które w sposób nieproporcjonalny dotyka określone regiony i grupy demograficzne.

Globalne trendy zachorowalności

Wskaźnik zachorowalności na nowotwory jamy ustnej wykazuje znaczne różnice geograficzne. Standaryzowany według wieku wskaźnik zachorowalności wynosi globalnie 4,0 na 100 000 osób, przy czym mężczyźni są dotknięci ponad dwukrotnie częściej niż kobiety (5,8 vs 2,3 na 100 000)⁴⁵. Najwyższe wskaźniki zachorowalności odnotowuje się w Oceanii, podczas gdy najniższe w Afryce⁴.

W Stanach Zjednoczonych szacuje się, że w 2025 roku zostanie zdiagnozowanych około 59 660 nowych przypadków nowotworów jamy ustnej i gardła, a 12 770 osób umrze z powodu tej choroby⁷. Nowotwory te stanowią 2,9% wszystkich nowych przypadków nowotworów w USA⁷. Wskaźnik nowych przypadków wynosi 11,6 na 100 000 mężczyzn i kobiet rocznie⁷.

Różnice demograficzne i płciowe

Znaczące różnice demograficzne charakteryzują epidemiologię nowotworów jamy ustnej. Mężczyźni są dotknięci tą chorobą dwukrotnie do trzykrotnie częściej niż kobiety⁸⁹. Całożyciowe ryzyko rozwoju nowotworu jamy ustnej i gardła wynosi około 1 na 59 dla mężczyzn i 1 na 139 dla kobiet⁸.

Zachorowalność wzrasta wykładniczo wraz z wiekiem w obu płciach, od 0,09-0,13 na 100 000 u osób poniżej 25. roku życia do 14,4-28,8 na 100 000 po 75. roku życia⁴. Mediana wieku w momencie diagnozy wynosi około 63 lata, przy czym ponad 95% przypadków występuje u osób starszych niż 40 lat¹⁰.

Trendy czasowe i zmiany epidemiologiczne

Ostatnie dekady przyniosły interesujące zmiany w epidemiologii nowotworów jamy ustnej. Od połowy lat 2000. wskaźniki zachorowalności wzrastają o około 1% rocznie, głównie z powodu wzrostu liczby nowotworów związanych z zakażeniem ludzkim wirusem brodawczaka (HPV)⁸. Jednocześnie wskaźniki zachorowalności na niektóre nowotwory jamy ustnej (wargi, dziąsła, dno jamy ustnej) zmniejszyły się w USA w ciągu ostatnich dekad, co przypisuje się zmniejszeniu palenia tytoniu i spożycia alkoholu⁹.

Różnice regionalne i etniczne

Analiza danych epidemiologicznych ujawnia znaczące różnice regionalne w występowaniu nowotworów jamy ustnej. W Stanach Zjednoczonych osiem stanów wykazuje rosnące wskaźniki zgonów z powodu raka jamy ustnej: Nevada, Północna Karolina, Iowa, Ohio, Maine, Idaho, Północna Dakota i Wyoming, co kontrastuje z ogólnokrajowym trendem spadkowym¹¹.

Różnice etniczne są również wyraźnie widoczne. Czarni mężczyźni w Stanach Zjednoczonych mają wskaźnik zachorowalności na raka jamy ustnej o około jedną trzecią wyższy niż ich biali odpowiednicy (20,7 vs 15,3 na 100 000 rocznie), ale ponad dwukrotnie wyższy wskaźnik śmiertelności (8,9 vs 4,1 zgonów na 100 000)¹². Występuje dwukrotnie częściej w populacji czarnej niż białej, a statystyki przeżywalności pięcioletniego dla osób czarnoskórych są również gorsze – 33% w porównaniu z 55% dla białych¹³.

Sytuacja w poszczególnych regionach świata

Europa zajmuje drugie miejsce po Azji Południowo-Wschodniej pod względem standaryzowanego według wieku wskaźnika zachorowalności na nowotwory jamy ustnej i gardła¹⁴. W Wielkiej Brytanii w 2016 roku zdiagnozowano ponad 3700 przypadków raka jamy ustnej i ponad 3500 przypadków raka gardła¹⁵. Wskaźniki raka gardła szybko rosną w całej Wielkiej Brytanii, podczas gdy wskaźniki raka jamy ustnej są wyższe w Irlandii Północnej i jeszcze wyższe (i względnie stabilne) w Szkocji, ale rosną w Anglii i Walii¹⁵.

W krajach azjatyckich sytuacja jest szczególnie alarmująca. Indie mają wysoką zachorowalność na raka jamy ustnej, przypisywaną czynnikom kulturowym, etnicznym i geograficznym, wraz z rozpowszechnionymi nałogami². W Indiach rocznie odnotowuje się około 77 000 nowych przypadków raka jamy ustnej, co skutkuje około 52 000 zgonami². Szacuje się, że wskaźnik zachorowalności wynosi nawet 19 na 100 000 rocznie, a rak jamy ustnej może stanowić trzeci najczęstszy nowotwór w Indiach¹⁶.

Wpływ na system opieki zdrowotnej

Koszty ekonomiczne związane z leczeniem nowotworów jamy ustnej są znaczące. Szacuje się, że w Stanach Zjednoczonych rocznie wydaje się około 4,5 miliarda dolarów na leczenie nowotworów głowy i szyi¹³. Całkowite koszty związane z leczeniem były wyższe dla osób ubezpieczonych komercyjnie niż dla beneficjentów Medicaid średnio o 8,6 miliona dolarów rocznie między 2016 a 2019 rokiem¹⁷.

Obciążenie chorobą jest szczególnie wysokie ze względu na późne wykrywanie. Tylko około 30% nowotworów jamy ustnej i gardła jest wykrywanych we wczesnym stadium, podczas gdy 50% jest diagnozowanych w zaawansowanym stadium (III lub IV), gdy już rozprzestrzeniły się na inne części ciała¹⁸. Ta sytuacja przyczynia się do stosunkowo niskich wskaźników przeżywalności – średnio około 50-57% pacjentów przeżywa pięć lat od diagnozy¹⁰¹⁹.

Prognoza na przyszłość

Prognozy epidemiologiczne wskazują na dalszy wzrost obciążenia nowotworami jamy ustnej w nadchodzących latach. Przewiduje się, że zachorowalność będzie nadal rosnąć, głównie z powodu wzrostu nowotworów gardła związanych z HPV²⁰. W Wielkiej Brytanii przewiduje się wzrost liczby nowych przypadków nowotworów głowy i szyi z około 14 000 w latach 2023-2025 do około 16 300 w latach 2038-2040²¹.

Epidemiologia nowotworów jamy ustnej podkreśla potrzebę kompleksowych programów prewencji, wczesnego wykrywania i edukacji zdrowotnej. Szczególną uwagę należy zwrócić na grupy wysokiego ryzyka, w tym osoby używające tytoniu i alkoholu, oraz na populacje w regionach o wysokiej zachorowalności. Tylko poprzez skoordynowane działania w zakresie profilaktyki i wczesnej diagnostyki możliwe będzie zmniejszenie tego rosnącego obciążenia zdrowia publicznego Zobacz więcej: Czynniki ryzyka nowotworów jamy ustnej – analiza epidemiologiczna.