Etiologia neuroblastoma – co powoduje rozwój tego nowotworu

Neuroblastoma stanowi najczęstszy nowotwór litej u dzieci poza ośrodkowym układem nerwowym, jednak przyczyny jego powstania pozostają w dużej mierze niewyjaśnione12. Ten złożony nowotwór rozwija się z niedojrzałych komórek nerwowych zwanych neuroblastami, które w prawidłowych warunkach powinny dojrzewać i przekształcać się w funkcjonalne komórki nerwowe jeszcze przed urodzeniem lub w pierwszych miesiącach życia3.

Mechanizm powstawania neuroblastoma

Neuroblastoma powstaje, gdy neuroblasty – niedojrzałe komórki nerwowe – nie przechodzą prawidłowego procesu dojrzewania, lecz zamiast tego zaczynają się niekontrolowanie dzielić i rosnąć4. Proces ten jest wynikiem zmian w DNA tych komórek, które prowadzą do utraty kontroli nad wzrostem i podziałem komórkowym1. W zdrowych komórkach DNA zawiera instrukcje określające, kiedy komórka powinna się dzielić, rosnąć i kiedy powinna umrzeć. W komórkach nowotworowych te instrukcje ulegają zmianie, powodując niekontrolowany wzrost i podział1.

Większość neuroblastoma rozwija się wskutek zmian genetycznych, które zachodzą podczas rozwoju dziecka, często jeszcze przed urodzeniem2. Co istotne, przyczyny tych nabytych zmian genetycznych pozostają nieznane2. Naukowcy uważają, że do powstania sporadycznego neuroblastoma wymagane są mutacje w co najmniej dwóch genach5.

Ważne: Neuroblastoma nie jest spowodowana czynnikami związanymi ze stylem życia ani środowiskowymi, takimi jak dieta, aktywność fizyczna czy narażenie na toksyny. Rodzice nie mogą zapobiec rozwojowi tej choroby u swojego dziecka6.

Mutacje genetyczne w neuroblastoma

Badania genetyczne ujawniły kilka kluczowych mutacji związanych z rozwojem neuroblastoma. Najczęściej komórki neuroblastoma wykazują aberracje chromosomalne, takie jak posiadanie zbyt wielu lub zbyt mało chromosomów, bądź brak części chromosomu2. Te zmiany prawdopodobnie wpływają na działanie określonych genów odpowiedzialnych za kontrolę wzrostu komórkowego2.

Szczególnie istotne są mutacje w genach ALK i PHOX2B, które zostały zidentyfikowane jako odpowiedzialne za rozwój zarówno sporadycznego, jak i rodzinnego neuroblastoma7. Gen ALK koduje białko kinazy tyrozynowej, a jego mutacje prowadzą do aktywacji szlaków sygnałowych sprzyjających nowotworowi8. Z kolei mutacje w genie PHOX2B, który normalnie pomaga w różnicowaniu komórek nerwowych, mogą zakłócać ten proces i przyczyniać się do rozwoju nowotworu7.

Amplifikacja onkogenu MYCN

Jedną z najważniejszych aberracji genetycznych w neuroblastoma jest amplifikacja onkogenu MYCN, która występuje u około 25% pacjentów910. Amplifikacja tego genu jest silnie związana z najgorszym rokowaniem i bardziej agresywną postacią choroby9. Stopień amplifikacji wykazuje rozkład dwumodalny – albo 3-10-krotny, albo 100-300-krotny11.

Inne ważne zmiany genetyczne obejmują delecje określonych regionów chromosomu 1 i chromosomu 11, które mogą zawierać geny supresorowe nowotworów – geny odpowiedzialne za zapobieganie niekontrolowanemu wzrostowi komórek7. Gen KIF1B, będący genem supresorowym nowotworu zlokalizowanym w usuniętym regionie chromosomu 1, został zidentyfikowany jako zaangażowany w rozwój lub progresję neuroblastoma10.

Neuroblastoma rodzinna

Chociaż większość przypadków neuroblastoma występuje sporadycznie, około 1-2% przypadków ma charakter rodzinny i może być dziedziczona612. Neuroblastoma rodzinna często wiąże się z mutacjami w genach ALK lub PHOX2B13. Dzieci z rodzinną postacią choroby często prezentują się w młodszym wieku lub z kilkoma odrębnymi guzami pierwotnymi14.

Mutacje w genie ALK występują u około 75% przypadków rodzinnego neuroblastoma, podczas gdy somatyczne mutacje aktywujące w ALK obserwuje się u około 9% przypadków sporadycznych15. Osoby niosące mutację w genie ALK mają około 50-60% prawdopodobieństwa rozwoju neuroblastoma16. Zobacz więcej: Neuroblastoma rodzinna – dziedziczne formy nowotworu u dzieci

Czynniki ryzyka

Wiek stanowi najważniejszy czynnik ryzyka neuroblastoma – choroba najczęściej występuje u niemowląt i bardzo małych dzieci, będąc bardzo rzadką u osób powyżej 10. roku życia12. Ponad 80% przypadków diagnozuje się przed 4. rokiem życia, a ponad połowa przed 2. rokiem życia17.

Inne czynniki ryzyka obejmują obecność określonych wad wrodzonych lub anomalii genetycznych12. Niektóre badania wykazały, że dzieci z określonymi wadami wrodzonymi mogą mieć zwiększone ryzyko rozwoju neuroblastoma, co może być związane ze zmianami w genach zachodzącymi podczas rozwoju płodowego12.

Pamiętaj: Neuroblastoma może wystąpić także u dzieci, które nie mają żadnego ze znanych czynników ryzyka. Większość przypadków rozwija się spontanicznie bez możliwości przewidzenia czy zapobieżenia18.

Syndromy predysponujące

Zwiększone ryzyko rozwoju neuroblastoma obserwuje się u dzieci z różnymi syndromami predysponującymi do nowotworów, w tym z zespołem Costello, zespołem Noonan i nerwiakowłókniakowatością typu 119. Neuroblastoma może również występować w kontekście innych zaburzeń związanych z nieprawidłowym rozwojem tkanek grzebienia nerwowego, takich jak choroba Hirschsprunga czy zespół wrodzonej centralnej hipowentylacji8. Zobacz więcej: Syndromy genetyczne predysponujące do neuroblastoma u dzieci

Badania nad czynnikami środowiskowymi

Pomimo licznych badań nie zidentyfikowano jednoznacznych czynników środowiskowych ani związanych ze stylem życia, które mogłyby być odpowiedzialne za rozwój neuroblastoma6. Ze względu na wczesny wiek zachorowania badacze skupili się na czynnikach występujących przed poczęciem i podczas ciąży, jednak wyniki pozostają niejednoznaczne14.

Badane czynniki obejmowały między innymi leki, hormony, charakterystykę porodu, wady wrodzone, wcześniejsze poronienia, używanie alkoholu czy tytoniu oraz zawodowe narażenie ojca14. Żaden z tych czynników nie został jednoznacznie potwierdzony jako przyczyna neuroblastoma14.

Podsumowanie wiedzy o przyczynach

Obecny stan wiedzy wskazuje, że neuroblastoma to choroba o złożonej etiologii, w której główną rolę odgrywają spontaniczne mutacje genetyczne zachodzące podczas rozwoju płodowego. Chociaż zidentyfikowano kilka kluczowych genów i szlaków molekularnych zaangażowanych w patogenezę choroby, dokładne mechanizmy prowadzące do ich uszkodzenia pozostają nieznane. Brak jednoznacznych czynników środowiskowych czy związanych ze stylem życia oznacza, że obecnie nie ma możliwości zapobiegania tej chorobie. Zrozumienie genetycznych podstaw neuroblastoma pozostaje kluczowe dla rozwoju skuteczniejszych metod leczenia i może w przyszłości umożliwić identyfikację dzieci z wysokim ryzykiem zachorowania.

Pytania i odpowiedzi

Co powoduje neuroblastoma u dzieci?

Neuroblastoma powstaje wskutek mutacji genetycznych w niedojrzałych komórkach nerwowych zwanych neuroblastami. W większości przypadków przyczyna tych mutacji pozostaje nieznana i rozwija się spontanicznie podczas rozwoju płodowego.

Czy neuroblastoma może być dziedziczona?

Tak, ale bardzo rzadko. Tylko 1-2% przypadków neuroblastoma ma charakter rodzinny i jest związana z dziedzicznymi mutacjami w genach ALK lub PHOX2B. Pozostałe 98-99% przypadków występuje sporadycznie.

Czy można zapobiec neuroblastoma?

Nie, obecnie nie ma sposobu zapobiegania neuroblastoma. Nie zidentyfikowano czynników środowiskowych ani związanych ze stylem życia, które mogłyby być odpowiedzialne za rozwój tej choroby.

Jakie są główne czynniki ryzyka neuroblastoma?

Głównym czynnikiem ryzyka jest wiek – choroba najczęściej występuje u dzieci poniżej 5. roku życia. Inne czynniki to historia rodzinna (bardzo rzadka) i obecność określonych zespołów genetycznych.

Co to jest amplifikacja MYCN w neuroblastoma?

Amplifikacja MYCN to zwiększona liczba kopii onkogenu MYCN, która występuje u około 25% pacjentów z neuroblastoma i jest związana z bardziej agresywną postacią choroby oraz gorszym rokowaniem.

Reklama
Reklama