Biopsja szpiku kostnego jest złotym standardem w diagnostyce makroglobulinemii Waldenströma i pozostaje obowiązkowym badaniem do potwierdzenia rozpoznania12. Procedura ta dostarcza niezbędnych informacji do różnicowania między makroglobulinemią Waldenströma, IgM MGUS oraz innymi chorobami limfoproliferacyjnymi komórek B.
Procedura biopsji szpiku kostnego
Biopsja szpiku kostnego w makroglobulinemii Waldenströma jest przeprowadzana jako procedura ambulatoryjna w gabinecie lekarskim lub szpitalu34. Najczęściej pobiera się materiał z tylnej części kości biodrowej (crista iliaca posterior), ponieważ ta lokalizacja zapewnia łatwy dostęp i odpowiednią ilość materiału do badań.
Procedura składa się z dwóch części:
- Aspiracja szpiku – pobranie płynnej części szpiku do badań cytologicznych i molekularnych
- Biopsja trepanobiopsyjna – pobranie fragmentu kości ze szpikiem do badania histopatologicznego
Jakość i ilość pobranego materiału ma kluczowe znaczenie dla prawidłowej diagnostyki5. Względnie duża ilość szpiku kostnego jest potrzebna do przeprowadzenia cytometrii przepływowej i badań molekularnych, jednak podczas aspiracji tak dużej objętości istnieje ryzyko rozcieńczenia próbki krwią.
Charakterystyczne cechy histopatologiczne
Badanie histopatologiczne szpiku kostnego w makroglobulinemii Waldenströma ujawnia specyficzne zmiany, które pozwalają na postawienie diagnozy56:
Wzór naciekania
Wzór naciekania szpiku kostnego jest zwykle podzielony na 3-4 typy: guzowaty, okołotrabękularny, śródmiąższowy i rozlany. Wzór naciekania okołotrabękularnego jest jedną z charakterystycznych cech patologicznych makroglobulinemii Waldenströma i może być pomocny w różnicowaniu z chłoniakiem strefy brzegowej5.
Morfologia komórek
W szpiku kostnym obserwuje się naciek przez małe limfocyty wykazujące różnicowanie plazmatyczne. Komórki te mają charakterystyczną morfologię pośrednią między limfocytami a plazmocytami, stąd nazwa “limfoplazmocytoidalne”67.
Badania uzupełniające na materiale z biopsji
Pobrany materiał ze szpiku kostnego służy nie tylko do badania histopatologicznego, ale również do przeprowadzenia zaawansowanych analiz diagnostycznych1:
Cytometria przepływowa
Wieloparametryczna cytometria przepływowa pomaga w potwierdzeniu diagnozy, szczególnie w różnicowaniu makroglobulinemii Waldenströma od innych chorób produkujących IgM110. Charakterystyczny immunofenotyp komórek nowotworowych obejmuje ekspresję powierzchniową i wewnątrzkomórkową łańcuchów lekkich oraz obecność antygenów pan-B-komórkowych.
Badania molekularne
Oznaczenie mutacji MYD88L265P jest uważane za kluczowe w różnicowaniu między makroglobulinemią Waldenströma a innymi chorobami limfoproliferacyjnymi komórek B o nakładających się cechach klinicznych111. Badanie to musi być wykonane na próbkach szpiku kostnego przy użyciu technik ASqPCR lub dPCR.
Różnicowanie histopatologiczne
Biopsja szpiku kostnego jest szczególnie informacyjna w różnicowaniu między makroglobulinemią Waldenströma a przypadkami chłoniaka strefy brzegowej z mutacją MYD88L265P i obecnością monoklonalnego białka IgM11. Badanie histopatologiczne pozwala również na wykluczenie innych chorób limfoproliferacyjnych, takich jak:
- Szpiczak plazmocytowy IgM
- Przewlekła białaczka limfocytowa
- Chłoniak z komórek płaszcza
- Chłoniak strefy brzegowej
Znaczenie prognostyczne
Wyniki biopsji szpiku kostnego mają również znaczenie prognostyczne12. Stopień nacieku szpiku, szczególnie odsetek komórek plazmatycznych, koreluje ze stężeniem białka paraproteinowego IgM w momencie rozpoznania. Ocena komponentu plazmocytowego w szpiku kostnym może być pomocna zarówno na początku choroby, jak i po terapii.
Ograniczenia i wyzwania diagnostyczne
Pomimo że kryteria diagnostyczne makroglobulinemii Waldenströma nadal wymagają histologicznej oceny biopsji szpiku kostnego dla ostatecznego rozpoznania, nowsze, przyjazne dla pacjenta narzędzia molekularne stosowane na próbkach krwi obwodowej mogą być preferowane nad klasyczną biopsją szpiku5. Jednak te metody nie są jeszcze wystarczająco ocenione i standaryzowane, aby zapewnić definitywną diagnozę.
Wykrywanie mutacji MYD88 i CXCR4 w krążącym DNA nowotworowym z krwi obwodowej u pacjentów z makroglobulinemią Waldenströma jest obszarem rozwojowym, z początkowymi obiecującymi wynikami wykazującymi wysoką zgodność z masą nowotworu13.
Przygotowanie pacjenta i bezpieczeństwo
Biopsja szpiku kostnego jest procedurą relatywnie bezpieczną, która rzadko powoduje powikłania4. Pacjent powinien być poinformowany o przebiegu badania oraz możliwych, choć rzadkich, powikłaniach, takich jak krwawienie czy infekcja. Procedura jest wykonywana w znieczuleniu miejscowym, a dyskomfort jest zwykle minimalny i krótkotrwały.


















