Terapia hormonalna w endometriozie – rodzaje i skuteczność preparatów

Terapia hormonalna stanowi kamień węgielny leczenia endometriozy, opierając się na zależności tej choroby od cyklicznej produkcji hormonów menstruacyjnych¹². Podstawowym mechanizmem działania terapii hormonalnej jest hamowanie owulacji i menstruacji, co prowadzi do ograniczenia wzrostu i aktywności tkanki endometrialnej³⁴.

Doustne środki antykoncepcyjne

Kombinowane doustne środki antykoncepcyjne (COC) są szeroko stosowane jako pierwsza linia leczenia endometriozy²⁵. Preparaty te zawierają estrogen i progestynę, które działają poprzez supresję jajnikową i ciągłe podawanie progestyny⁶. Badania wykazują, że kombinowane tabletki antykoncepcyjne są bardziej skuteczne niż placebo w redukcji dysmenorei u kobiet z endometriozą⁷.

Tabletki antykoncepcyjne mogą być stosowane w schemacie ciągłym lub cyklicznym przez 3 miesiące⁶. W przypadku uzyskania ulgi w bólu, leczenie może być kontynuowane przez 6-12 miesięcy. Wskaźniki zajścia w ciążę po zaprzestaniu stosowania tabletek wynoszą 40-50%⁶. Preparaty te są dostępne w różnych formach – doustnej, plastry przezskórne oraz pierścienie dopochwowe².

Terapia progestyną

Progestyny stanowią kolejną ważną opcję terapeutyczną w leczeniu endometriozy²⁸. Mogą być stosowane u pacjentek, które nie tolerują estrogenów lub mają przeciwwskazania do ich stosowania. Progestyny działają poprzez zmniejszenie wpływu estrogenów, które stymulują wzrost endometrialny⁹.

Dostępne są różne formy progestyn: doustne tabletki (takie jak dienogest czy octan norethisteronu), zastrzyki, implanty oraz wkładki wewnątrzmaciczne²⁹. Każda z tych metod może sprawić, że miesiączki staną się rzadsze i lżejsze, a nawet całkowicie ustaną⁸. Medroksyprogesteron (Depo-Provera) w postaci doustnej lub iniekcji depot może poprawić objawy endometriozy w porównaniu z placebo⁷.

Szczególnie skuteczny jest lewonorgestrелowy system wewnątrzmaciczny (LNG-IUS), który wykazuje efektywność w redukcji bólu związanego z endometriozą⁶. Gdy jest wprowadzany w czasie zabiegu laparoskopowego, może zmniejszyć nawrót dysmenorei o 35%⁶.

Analogi hormonu uwalniającego gonadotropiny (GnRH)

Analogi GnRH stanowią bardzo skuteczną metodę leczenia endometriozy poprzez wytworzenie stanu hipogonadotropowo-hipogonadycznego przez down-regulację przysadki⁶⁸. Powszechnie stosowanymi agonistami są goserelin i octan leuprolidu⁶.

Terapia agonistami GnRH z dodatkiem terapii „add-back” jest zalecana jako leczenie drugiej linii². Wszyscy specjaliści zgadzają się, że analogi GnRH mogą zmniejszyć ból związany z endometriozą⁵. Skuteczność terapii jest ograniczona do supresji bólu, podczas gdy wskaźniki płodności mogą nie wykazywać poprawy⁶.

Nowszą opcją jest elagolix – doustny antagonista receptora GnRH, który hamuje endogenne sygnalizowanie GnRH poprzez konkurencyjne wiązanie się z receptorami GnRH w przysadce⁶. Lek ten został zatwierdzony przez FDA w lipcu 2018 roku do leczenia umiarkowanego do silnego bólu związanego z endometriozą⁶.

Danazol i inne preparaty

Danazol jest syntetycznym androgenem (męskim hormonem), który stanowi skuteczne leczenie medyczne endometriozy⁷⁸. Jest skuteczny w leczeniu bólu miednicy związanego z endometriozą i zaliczany do leków drugiej linii². Danazol leczy endometriozę poprzez równoważenie estrogenów i zapobieganie menstruacji¹⁰.

Inhibitory aromatazy są zarezerwowane dla pacjentek z ciężką, oporną na leczenie endometriozą¹¹¹². Leki te redukują ból związany z endometriozą, objawy jelitowe i moczowe oraz zmniejszają objętość endometriozy widocznej laparoskopowo⁵. Inhibitory aromatazy, takie jak letrozol, wykazały skuteczność w zmniejszeniu wielkości zmian i nasilenia bólu, szczególnie w przypadkach opornych na konwencjonalne terapie hormonalne¹³.

Ograniczenia i działania niepożądane

Wszystkie terapie hormonalne mają swoje ograniczenia i potencjalne działania niepożądane¹¹. Terapia hormonalna nie jest trwałym rozwiązaniem dla endometriozy – objawy mogą powrócić po zaprzestaniu leczenia¹⁴¹⁵.

Większość metod hormonalnego zarządzania nie jest odpowiednia dla osób z endometriozą, które chcą zajść w ciążę, ponieważ wpływają na owulację¹⁶. Terapia hormonalna może powodować działania niepożądane, takie jak przyrost masy ciała, depresję, trądzik, owłosienie ciała i nieregularne krwawienia¹⁷. Lekarze ograniczają liczbę miesięcy stosowania niektórych leków z powodu utraty gęstości kości, co może zwiększać ryzyko złamań¹⁷.

Wybór odpowiedniej terapii

Wybór odpowiedniej terapii hormonalnej powinien uwzględniać preferencje pacjentki, wcześniejsze próby leczenia i tolerowane działania niepożądane¹⁸. Progestyny często stanowią pierwszą opcję ze względu na korzystny profil działań niepożądanych i skuteczność¹⁸. U pacjentek, które nie tolerują wyższych dawek octanu norethisteronu, pomocne może być podwójne działanie różnych preparatów¹⁹.