Kategorie
Leki bez recepty (OTC)
Leki na receptę (RX)
Suplementy diety
Wyroby medyczne
Środki spożywcze
Dermokosmetyki
Poradniki
Schorzenia
Substancje czynne
Interakcje
Porady
Kalkulatory
Badania kliniczneŚrodowisko opieki zdrowotnej charakteryzuje się znacznie wyższą częstością występowania dysfagii w porównaniu z populacją ogólną. Ta różnica wynika z koncentracji pacjentów z poważnymi schorzeniami, zaawansowanym wiekiem oraz specyficznymi czynnikami ryzyka związanymi z hospitalizacją1.
Dysfagia w szpitalach ogólnych
W populacji pacjentów hospitalizowanych dysfagia występuje u około 14-18% osób1. Ten wskaźnik jest znacząco wyższy niż w populacji ogólnej, co odzwierciedla większą koncentrację osób z czynnikami ryzyka oraz ostrymi stanami chorobowymi. Wśród pacjentów w wieku 45-90 lat przebywających w szpitalach, dysfagia dotyczy około 3% wszystkich hospitalizowanych osób dorosłych2.
Dysfagia w środowisku szpitalnym wiąże się z szeregiem negatywnych konsekwencji klinicznych. Pacjenci z tym schorzeniem charakteryzują się znacząco dłuższym czasem hospitalizacji, wyższymi kosztami leczenia, większym prawdopodobieństwem wypisania do placówek opieki długoterminowej oraz zwiększoną śmiertelnością szpitalną2.
Szczególnie istotna jest kwestia systematycznego badania przesiewowego w kierunku dysfagii. Podczas gdy pacjenci po udarze mózgu są rutynowo oceniani pod kątem trudności w połykaniu, zaburzenia te u pacjentów mieszkających samodzielnie w społeczności mogą pozostawać nierozpoznane3. Proste pytanie „Jak tam z połykaniem?” może być równie skuteczne jak bardziej szczegółowe narzędzia przesiewowe3.
Oddziały intensywnej terapii
Na oddziałach intensywnej terapii dysfagia stanowi niezwykle częsty i istotny prognostycznie objaw. Badania przeprowadzone na wewnętrznych, anestezjologicznych i chirurgicznych oddziałach intensywnej terapii wykazały, że 50-70% pacjentów na tych oddziałach cierpi na dysfagię4.
Jeszcze wyższe wskaźniki odnotowano na neurologicznych oddziałach intensywnej terapii, gdzie częstość występowania dysfagii przekraczała 90%, przy czym u połowy pacjentów problem ten utrzymywał się do dnia wypisania ze szpitala4. Szczególnie istotne jest to, że dysfagia u pacjentów intensywnej terapii jest bardziej ciężka i u 10-20% pacjentów towarzyszy jej cicha aspiracja4.
Niezależnie od analizowanego spektrum diagnostycznego, dysfagia u pacjentów w stanie krytycznym stanowi istotny predyktor powikłań, szczególnie zapalenia płuc aspiracyjnego i ponownej intubacji, oraz kluczowy determinant czasu hospitalizacji i rokowania pacjenta4.
Dysfagia poekstubacyjna
Szczególnym rodzajem dysfagii występującej na oddziałach intensywnej terapii jest dysfagia poekstubacyjna (PED), która rozwija się po zakończeniu wentylacji mechanicznej. Systematyczny przegląd obejmujący 14 badań z łączną liczbą 3520 osób wykazał, że częstość występowania PED waha się od 3% do 62%5.
W jednym z retrospektywnych badań kohortowych odnotowano częstość występowania dysfagii sięgającą nawet 84%16. Większe, prospektywne badanie DYnAMICS obejmujące 1304 pacjentów z oddziałów intensywnej terapii wykazało częstość występowania PED na poziomie 12,4%, przy czym w grupie nieselektywnych przyjęć w trybie nagłym wskaźnik ten wynosił 18,3%56.
Obecność PED ma znaczący wpływ na zachorowalność i śmiertelność, z nadwyżką 90-dniowej śmiertelności z wszystkich przyczyn wynoszącą 9,2%5. Pomimo tych alarmujących danych, dysfagia poekstubacyjna nie jest rutynowo badana na większości oddziałów intensywnej terapii, prawdopodobnie z powodu ograniczonej świadomości problemu5.
Placówki opieki długoterminowej
W placówkach opieki długoterminowej, takich jak domy opieki i zakłady opiekuńcze, dysfagia występuje z bardzo wysoką częstością. Według różnych źródeł, problem ten może dotykać od 30% do nawet 68% mieszkańców takich placówek78.
W australijskich placówkach opieki nad osobami starszymi problemy z żuciem i połykaniem dotykają od 30% do 50% mieszkańców9. W Australii ogólnie, częstość występowania dysfagii wzrasta do 50% wśród osób przebywających w placówkach opieki długoterminowej10. Dane z innych krajów wskazują na podobne wskaźniki – w ośrodkach opieki długoterminowej częstość może przekraczać 60%711.
W populacji geriatrycznej przebywającej w placówkach opiekuńczych częstość występowania dysfagii ustno-gardłowej wynosi około 60%12. Międzynarodowe dane wskazują na wskaźniki instytucjonalne dysfagii między 26% a 60%13.
Czynniki ryzyka w placówkach długoterminowych
Dysfagia ustno-gardłowa jest szczególnie rozpowszechniona wśród hospitalizowanych pacjentów starszych z zaburzeniami funkcjonalnymi lub poznawczymi, a także wśród samodzielnie mieszkających osób starszych z zaburzeniami funkcjonalnymi lub ograniczeniami mobilności12.
Najwyższą częstość występowania dysfagii obserwuje się u pacjentów neurologicznych – u 29-64% osób po udarze mózgu i u ponad 80% osób z demencją, szczególnie w zaawansowanych stadiach choroby12. U pacjentów z demencją częstość występowania zaburzeń połykania może osiągać nawet 93%, przy czym 28% cierpi na aspirację identyfikowaną przez videofluoroskopię14.
Specjalistyczne oddziały i populacje pacjentów
W populacji geriatrycznej hospitalizowanej na oddziałach opieki geriatrycznej częstość występowania dysfagii wynosi około 44%12. Badanie wykazało, że wskaźnik instytucjonalizacji po wypisaniu u pacjentów z dysfagią ustno-gardłową przyjętych na oddział geriatryczny był wyższy niż u pacjentów bez tego schorzenia14.
W kontekście chorób reumatologicznych, szacowana częstość występowania dysfunkcji połykania u pacjentów z reumatoidalnym zapaleniemstawów wynosi od 13,1% do 33,3%15. W jednym z badań zaburzenia połykania stwierdzono u 41% uczestników, przy czym wielu zgłaszało codzienne objawy przez co najmniej 4 lata15.
Konsekwencje kliniczne i ekonomiczne
Dysfagia w placówkach opieki zdrowotnej niesie ze sobą poważne konsekwencje kliniczne i ekonomiczne. Problem ten może prowadzić do niedożywienia, odwodnienia, zapalenia płuc aspiracyjnego oraz znacznego pogorszenia jakości życia16. Dodatkowo, wiąże się z przedłużonym czasem hospitalizacji, zwiększonym wykorzystaniem zasobów, wyższymi kosztami leczenia oraz zwiększoną śmiertelnością6.
Jedna z grup badawczych wykazała wyższą krótko- i długoterminową śmiertelność związaną z dysfagią ustno-gardłową, a niedawno zidentyfikowała ją jako czynnik ryzyka ponownej hospitalizacji z powodu zapalenia płuc u osób bardzo starszych14.
Potrzeba systematycznego podejścia
Wysokie wskaźniki występowania dysfagii w placówkach opieki zdrowotnej podkreślają konieczność systematycznego podejścia do tego problemu. Należy zwiększyć świadomość dysfagii na oddziałach intensywnej terapii oraz ustanowić systematyczne protokoły badań przesiewowych6.
Celem badania przesiewowego dysfagii na oddziałach intensywnej terapii jest identyfikacja pacjentów zagrożonych aspiracją, a następnie wdrożenie środków zapobiegawczych i planowanie dalszych procedur diagnostycznych17. Kliniczna ocena połykania przeprowadzona przez odpowiednio przeszkolonego logopedę jest najczęściej stosowaną modalną diagnostyczną do oceny dysfagii na oddziałach intensywnej terapii17.
