Farmakoterapia depresji nastolatków – leki SSRI i bezpieczeństwo

Farmakoterapia odgrywa ważną rolę w leczeniu depresji u nastolatków, szczególnie w przypadkach umiarkowanych i ciężkich¹. Leki przeciwdepresyjne są zalecane dla młodych ludzi z bardziej nasilonymi objawami klinicznymi lub w okolicznościach, gdy terapia psychologiczna nie jest skuteczna lub możliwa². Leczenie lekiem przeciwdepresyjnym pomaga przywrócić normalną równowagę substancji chemicznych w mózgu¹.

Leki pierwszego wyboru – inhibitory SSRI

Inhibitory zwrotnego wychwytu serotoniny (SSRI) są generalnie lekami pierwszego wyboru w leczeniu depresji u dzieci i nastolatków, ponieważ większość osób doświadcza jedynie łagodnych działań niepożądanych (lub wcale ich nie ma), a lek zazwyczaj przyjmuje się raz dziennie¹. Najczęściej stosowanymi lekami do leczenia depresji u nastolatków są leki nazywane SSRI (takie jak Zoloft i Prozac) oraz SNRI (takie jak Strattera i Cymbalta)³.

Amerykańska Agencja Żywności i Leków (FDA) zatwierdziła dwa leki do leczenia depresji u nastolatków: fluoksetynę (Prozac) oraz escitalopram (Lexapro)⁴⁵. Fluoksetyna jest lekiem pierwszego wyboru zalecanym w większości wytycznych klinicznych². Badania pokazują, że fluoksetyna była konsekwentnie bardziej skuteczna niż placebo⁶.

Zasady bezpieczeństwa i monitorowania

Depresja znacząco zwiększa ryzyko wystąpienia myśli samobójczych i śmierci przez samobójstwo⁷. Jednak niektórzy ludzie martwią się, że leczenie lekami przeciwdepresyjnymi może faktycznie zwiększyć ryzyko samobójstwa⁷. Leczenie depresji może zmniejszyć ryzyko samobójstwa, ale nie eliminuje go całkowicie⁷.

Większość ekspertów zaleca, aby rodzice i dostawcy opieki zdrowotnej ściśle monitorowali dziecko lub nastolatka pod kątem objawów myśli lub zachowań samobójczych przez co najmniej pierwsze 12 tygodni leczenia depresji oraz w przypadku zmiany dawki leku przeciwdepresyjnego⁷. Leki przeciwdepresyjne mogą zwiększyć szanse, że nastolatek będzie myślał o samobójstwie lub je podejmował, szczególnie w pierwszych kilku tygodniach stosowania⁸.

Jeśli podczas leczenia lekiem przeciwdepresyjnym rozwija się myśli lub zachowania samobójcze, dawka może zostać dostosowana, można wypróbować alternatywny lek przeciwdepresyjny lub lek może zostać odstawiony⁷. FDA ostrzega, że leki przeciwdepresyjne mogą, rzadko, zwiększać ryzyko myśli samobójczych i zachowań u dzieci i nastolatków z depresją i innymi zaburzeniami psychiatrycznymi⁹.

Skuteczność farmakoterapii i terapii kombinowanej

Duża liczba badań wykazała skuteczność leków przeciwdepresyjnych w łagodzeniu objawów depresji u nastolatków¹⁰. Jedno kluczowe badanie finansowane przez National Institute of Mental Health oceniło trzy różne podejścia do leczenia nastolatków z umiarkowaną do ciężkiej depresją¹⁰. Na końcu 12-tygodniowego badania badacze odkryli, że prawie trzech na czterech pacjentów, którzy otrzymali leczenie kombinowane – leki przeciwdepresyjne i psychoterapię – znacznie się poprawili¹⁰.

Ponad 60% dzieci, które przyjmowały sam Prozac, odczuło poprawę¹⁰. Ale badanie potwierdziło, że leczenie kombinowane było prawie dwukrotnie bardziej skuteczne w łagodzeniu depresji niż sama psychoterapia¹⁰. Dowody z dobrej jakości randomizowanego badania sugerują, że nastolatkowie mają największe szanse na osiągnięcie remisji przy 12 tygodniach terapii kombinowanej z fluoksetyną i CBT w porównaniu z samą terapią lub placebo¹¹.

Proces wdrażania farmakoterapii

Decyzja o rozpoczęciu leczenia lekiem przeciwdepresyjnym powinna zostać podjęta w procesie współpracy z pacjentem i opiekunami, biorąc pod uwagę obraz kliniczny i po tym, jak klinicysta przedstawi zakres opcji leczenia opartych na dowodach². Jeśli dostawca opieki zdrowotnej zaleca lek przeciwdepresyjny dla depresji dziecka lub nastolatka, należy omówić następujące kwestie przed rozpoczęciem leczenia¹.

Oczekiwane korzyści i możliwe ryzyko oraz działania niepożądane, instrukcje dotyczące dawki i czasu przyjmowania, oczekiwany czas odpowiedzi na leczenie, potencjalne interakcje z innymi lekami na receptę lub bez recepty oraz alternatywy dla leków (np. kontynuacja psychoterapii)¹. Nastolatek może musieć wypróbować różne leki przeciwdepresyjne, zanim znajdzie odpowiedni⁸.

Leczenie przeciwdepresyjne obejmuje ciągłe monitorowanie skuteczności leku i działań niepożądanych¹². Te leki mogą być bardzo pomocne, szczególnie gdy są stosowane z psychoterapią¹². Decyzja o modyfikacji leczenia (dodanie, zwiększenie, zmiana leku lub dodanie psychoterapii) powinna zostać podjęta po około czterech do ośmiu tygodniach¹³.

Działania niepożądane i ich zarządzanie

Chociaż SSRI są generalnie dobrze tolerowane, mogą występować pewne działania niepożądane. Bardziej poważnym potencjalnym działaniem niepożądanym SSRI jest zespół serotoninowy¹⁴. Nigdy nie pozwalaj dziecku nagle przestać przyjmować leków przeciwdepresyjnych¹⁵. Takie postępowanie może powodować poważne działania niepożądane lub pogorszyć depresję¹⁵.

Niektóre dzieci nie czują się lepiej nawet przy lekach, a mogą nawet czuć się bardziej przygnębione¹⁵. Zwracaj uwagę, gdy dziecko rozpoczyna przyjmowanie leku przeciwdepresyjnego lub gdy jego dostawca zmienia dawkę¹⁵. Użycie leków przeciwdepresyjnych u młodszych pacjentów wymaga zatem szczególnie ścisłego monitorowania i obserwacji przez leczącego lekarza⁹.

Alternatywne opcje farmakologiczne

W przypadkach, gdy standardowe leczenie nie przynosi oczekiwanych rezultatów, dostępne są alternatywne metody. Niektóre alternatywne metody leczenia depresji zostały zbadane, w tym kwasy tłuszczowe omega-3 (znajdujące się w oleju rybim) i dziurawiec zwyczajny¹⁶. Podczas elektrowstrząsowej terapii (ECT) przez mózg przepuszczany jest prąd elektryczny, co z kolei powoduje zmiany chemiczne, które mogą złagodzić ciężką depresję¹⁶.

Większość osób, które przechodzi ECT, uważa to za pomocne leczenie swojej depresji¹⁶. W przypadkach opornej na leczenie depresji może być rozważana przezczaszkowa stymulacja magnetyczna (TMS), która jest nieinwazyjną metodą używającą pól magnetycznych do aktywacji komórek nerwowych w określonych obszarach mózgu¹⁷.

Długoterminowe zarządzanie farmakoterapią

Leczenie depresji często dzieli się na trzy fazy. W fazie ostrej, która zwykle trwa od sześciu do 12 tygodni, celem jest złagodzenie objawów¹⁸. W fazie kontynuacji, która może trwać kilka kolejnych miesięcy, celem jest maksymalizacja ulepszeń¹⁸. Na tym etapie klinicyści mogą wprowadzać zmiany w dawce leku¹⁸. W fazie podtrzymującej celem jest zapobieganie nawrotom¹⁸.

Czasami dawka leku jest obniżana na tym etapie lub psychoterapia przejmuje większą część ciężaru leczenia¹⁸. Unikalne różnice w doświadczeniu życiowym, temperamencie i biologii sprawiają, że leczenie jest złożoną kwestią; żadne pojedyncze leczenie nie jest odpowiednie dla wszystkich¹⁸. Wiele badań pokazuje, że leki przeciwdepresyjne są bezpieczne i skuteczne w leczeniu dzieci z depresją¹⁹.