Czynniki środowiskowe i psychospołeczne w depresji nastolatków

Środowisko, w którym wzrasta nastolatek, ma fundamentalny wpływ na jego zdrowie psychiczne i ryzyko rozwoju depresji. Czynniki środowiskowe i psychospołeczne często działają jako wyzwalacze depresji u młodzieży, szczególnie u osób z predyspozycjami genetycznymi¹. Wiele badań zostało przeprowadzonych w zakresie związku między depresją a czynnikami środowiskowymi, takimi jak narażenie na ostre wydarzenia stresowe oraz przewlekłe przeciwności¹.

Traumatyczne wydarzenia życiowe

Traumatyczne doświadczenia stanowią jeden z najsilniejszych czynników ryzyka depresji u nastolatków. Traumatyczne wydarzenia w dzieciństwie, takie jak przemoc fizyczna lub emocjonalna, utrata rodzica, mogą powodować zmiany w mózgu, które zwiększają ryzyko depresji². Stresujące wydarzenia dzieciństwa, takie jak trauma, śmierć bliskiej osoby, prześladowania i przemoc, mogą znacząco wpływać na rozwój depresji³.

Nastolatki z historią traumy, takiej jak wykorzystanie seksualne, przemoc czy udział w wypadku, mogą być bardziej narażone na lęk i depresję⁴. Trauma jest wiodącą przyczyną chorób psychicznych. Jeśli nastolatek był narażony na wcześniejszą traumę – taką jak przemoc i znęcanie się, tragiczny wypadek, znacząca śmierć lub przerażające wydarzenie – może to wyzwolić problemy ze zdrowiem psychicznym, takie jak lęk i depresja⁵.

Szczególnie niepokojące są statystyki dotyczące przemocy seksualnej. Według CDC, jedna na pięć nastoletnich dziewcząt była ofiarą przemocy seksualnej w ciągu roku, w którym były badane, a ponad jedna na dziesięć nastoletnich dziewcząt była zmuszona do odbycia stosunku⁶. Konsekwencje psychiczne takiej traumy mogą rozwijać się niezależnie od typu, nasilenia czy częstotliwości przemocy lub traumy⁷.

Przemoc rówieśnicza i cyberbullying

Prześladowania i przemoc rówieśnicza stanowią poważny problem wpływający na zdrowie psychiczne nastolatków. Bycie prześladowanym zostało powiązane ze zwiększonym prawdopodobieństwem depresji w licznych badaniach, a badania sugerują, że prześladowania w okresie dojrzewania mogą zmieniać rozwój mózgu⁸. Częste narażenie na krzywdzenie lub prześladowania było związane z wysokim ryzykiem depresji, myśli samobójczych i prób samobójczych w porównaniu z osobami niezaangażowanymi w prześladowania⁹.

Współczesnym wyzwaniem jest cyberbullying – przemoc realizowana za pośrednictwem technologii cyfrowych. Prześladowania i cyberbullying mogą dodawać stresu do życia nastolatka i wpływać na jego poczucie własnej wartości. To z kolei może wyzwalać uczucia intensywnej bezradności i beznadziejności¹⁰. Prześladowania szkolne i cyberbullying mogą mieć szkodliwy wpływ na zdrowie psychiczne nastolatka⁶.

Badania wykazują, że prześladowania i depresja w szkole są często powiązane. Ofiary prześladowań w szkole mają większe ryzyko depresji i samobójstwa¹¹. Stałe zagrożenie nękaniem, upokorzeniem i wykluczeniem może prowadzić do głębokiego cierpienia emocjonalnego wśród nastolatków¹².

Presja akademicka i środowisko szkolne

Presja związana z osiągnięciami akademickimi stanowi znaczący czynnik ryzyka depresji u nastolatków. Presja związana z dobrymi wynikami w egzaminach, wyborem przyszłej kariery i dostaniem się na dobry uniwersytet może zwiększać ryzyko rozwoju depresji u nastolatków¹³. Studenci odczuwający stres akademicki mogą być narażeni na 2,4 raza większe ryzyko doświadczenia depresji w porównaniu z tymi, którzy nie odczuwają stresu akademickiego⁷.

Wymagania akademickie w liceum mogą być przytłaczające dla wielu uczniów. Presja na osiągnięcie wysokich ocen, wyróżnianie się w zajęciach pozalekcyjnych i przygotowanie się do college’u może negatywnie wpływać na ich dobrostanie psychiczny¹². W dzisiejszym konkurencyjnym społeczeństwie jednym z najczęściej spotykanych stresorów u dzieci i nastolatków jest stres związany z nauką¹⁴.

Niepewna gospodarka i ostra konkurencja o miejsca w college’ach i szkołach wyższych pogorszyły tę presję¹¹. Dla niektórych nastolatków struktura szkoły jest pomocna, szczególnie jeśli otrzymują wsparcie w szkole w przypadku problemów emocjonalnych lub poznawczych. Ale dla innych uczniów szkół średnich, szkoła może katalizować lub pogorszyć lęk, depresję, samotność, niską samoocenę i inne wyzwania psychologiczne¹⁵.

Problemy rodzinne i środowisko domowe

Środowisko rodzinne ma kluczowe znaczenie dla zdrowia psychicznego nastolatków. Interakcje rodzinne, w których występują konflikty, uczucia odrzucenia, mniejsze wyrażanie uczuć i więcej problemów z komunikacją, były związane z depresją dziecięcą¹⁴. Dysfunkcyjne środowiska rodzinne, brak wsparcia lub napięte relacje z rodzicami i rodzeństwem mogą przyczyniać się do depresji u nastolatków¹⁶.

Nastolatki, które czują się nieodparte przez rodzinę lub rówieśników, są narażone na depresję. Na przykład, nastolatek może zmagać się ze swoją tożsamością seksualną w wrogim lub nieakceptującym środowisku¹⁷. Szybka urbanizacja, industrializacja i akulturacja przyniosły ogromne zmiany w indyjskim systemie rodzinnym¹⁸, co może mieć zastosowanie również do innych szybko zmieniających się społeczeństw.

Pogarszająca się jakość życia w domu została uznana za jeden z głównych katalizatorów zaburzeń zdrowia psychicznego u nastolatków. Dzieci przechodzące przez separację rodziców lub doświadczające przemocy psychicznej i fizycznej w domu mają tendencję do internalizowania bólu i tłumienia swoich uczuć, co może skutkować kilkoma dolegliwościami fizycznymi¹⁹.

Media społecznościowe i technologia

Współczesnym wyzwaniem dla zdrowia psychicznego nastolatków są media społecznościowe i nadmierne korzystanie z technologii. Ostatnie badania wykazały związek między używaniem mediów społecznościowych przez nastolatków a ich zdrowiem psychicznym, stwierdzając, że może to zwiększać ryzyko depresji¹³. Wzrost korzystania z mediów społecznościowych został powiązany ze zwiększonym ryzykiem depresji wśród nastolatków¹³.

Około 2012 roku coś zaczęło się psuć w życiu nastolatków. Zarówno w USA, jak i w Wielkiej Brytanii wskaźniki depresji wśród nastolatków zaczęły rosnąć. Do 2019 roku – jeszcze przed pandemią COVID-19 – podwoiły się²⁰. W tym samym czasie nastąpił gwałtowny wzrost liczby uczniów szukających pomocy w ośrodkach poradnictwa college’ów i uniwersytetów, głównie z powodu depresji i lęku²¹.

Badania pokazują, że depresja wśród nastolatków i młodych dorosłych stała się bardziej powszechna w ciągu ostatniej dekady. Korzystanie z mediów społecznościowych również wzrosło w tym samym czasie²². Niektórzy eksperci uważają, że łączenie się z rówieśnikami online jest mniej satysfakcjonujące emocjonalnie niż łączenie się osobiście²².

Nastolatki spędzające więcej czasu w mediach społecznościowych zwykle zgłaszają wyższe wskaźniki depresji niż ich rówieśnicy¹⁷. Kilka wyjaśnień może tłumaczyć ten związek: interakcje online mogą być emocjonalnie niezadowalające lub zwiększać strach przed przegapieniem czegoś (FOMO)¹⁷. Nastolatki w mediach społecznościowych mogą spędzać dużo czasu na porównywaniu swojego wyglądu i życia z życiem rówieśników, co może szkodzić poczuciu własnej wartości²³.

Czynniki społeczno-ekonomiczne

Czynniki społeczne i ekonomiczne wraz z czynnikami psychospołecznymi i genetycznymi również odgrywają rolę w rozwoju objawów chorób psychicznych u nastolatków¹⁴. Ubóstwo, bezdomność lub dorastanie w stresującym lub agresywnym środowisku mogą przyczynić się do rozwoju depresji u młodych ludzi²⁴.

Nastolatek może nie być żywicielem rodziny w gospodarstwie domowym ani nie być odpowiedzialny za bilansowanie budżetu, ale to nie oznacza, że nie jest dotknięty niepewną sytuacją finansową w rodzinie. Wiedza o tym, że pieniędzy jest mało, może być bardzo niepokojącą sytuacją dla nastolatków, szczególnie jeśli martwią się o możliwość utraty domu lub standardu życia, do którego są przyzwyczajeni²⁵.

Wpływ rówieśników i izolacja społeczna

Rówieśnicy odgrywają główną rolę w życiu dzieci i nastolatków¹⁸. Nastolatki, które czują się społecznie izolowane lub odłączone od swoich rówieśników, mogą być bardziej podatne na depresję²⁶. Liceum to czas, kiedy dynamika społeczna staje się coraz bardziej ważna. Nastolatki często stają przed presją, aby się dopasować, dostosować do norm społecznych i ustanowić swoją tożsamość w grupach rówieśniczych¹².

Nastolatki, które mają trudności z dostosowaniem społecznym lub którym brakuje systemu wsparcia, mają szczególnie wysokie ryzyko depresji²⁷. Utrzymywanie kontaktów społecznych poprzez serwisy społecznościowe jest związane z większą łącznością społeczną i dobrostanem. Następnie zaobserwowano również, że dzieci i nastolatki nadużywające internetu i serwisów społecznościowych są bardziej narażone na rozwój objawów nastroju, a większe użytkowanie przewiduje wzrost objawów depresyjnych¹⁸.