Czynniki środowiskowe w etiologii chorób zakaźnych

Czynniki środowiskowe determinujące podatność na choroby zakaźne obejmują czynniki fizyczne, społeczne, behawioralne, kulturowe, polityczne i ekonomiczne¹. Środowisko odnosi się do czynników zewnętrznych, które wpływają na czynnik chorobotwórczy i możliwość ekspozycji². Te czynniki środowiskowe obejmują elementy fizyczne, takie jak geologia i klimat, biologiczne, jak owady przenoszące czynnik chorobotwórczy, oraz społeczno-ekonomiczne, takie jak przeludnienie, warunki sanitarne i dostępność usług zdrowotnych².

Zmiany klimatyczne i choroby zakaźne

Zmiany klimatyczne stają się coraz większym problemem jako czynnik wpływający na powstawanie chorób zakaźnych³. Złożona współzależność między zmianami klimatu, ekosystemami i działalnością człowieka może tworzyć warunki sprzyjające powstawaniu i rozprzestrzenianiu się chorób zakaźnych, stanowiąc znaczące wyzwanie dla zdrowia publicznego⁴.

Wpływ temperatury i opadów

Trendy zmian klimatycznych, takie jak zmiany w sezonowych wzorcach temperatury i opadów, wzrost częstotliwości i intensywności ekstremalnych zjawisk pogodowych oraz zmiany w globalnych wzorcach pogodowych, mogą tworzyć warunki sprzyjające rozprzestrzenianiu się chorób zakaźnych⁴. Wyższe temperatury mogą zwiększać przeżywalność i proliferację patogenów przenoszonych przez żywność i wodę, prowadząc do zwiększonego ryzyka skażenia⁵.

Zmiany w wzorcach opadów, w tym bardziej intensywne deszcze i powodzie, mogą przyczyniać się do rozprzestrzeniania chorób przenoszonych przez żywność i wodę poprzez zakłócanie systemów sanitarnych, skażenie żywności i dostaw wody oraz wpływanie na obszary uprawy⁵.

Choroby przenoszone przez wektory

Jeden typ chorób zakaźnych to choroby przenoszone przez wektory, wywoływane przez patogeny przenoszone przez wektory, takie jak komary, pchły i kleszcze⁶. Szybka ekspansja i ekspozycja na kleszcze oraz choroby przenoszone przez kleszcze jest napędzana przez kilka czynników. Oprócz wpływu zmian klimatycznych, zmiany ekologiczne, w tym ponowne zalesianie, obfite populacje jeleni, ekspansja przedmieść na obszary leśne i wynikająca z tego zwiększona ekspozycja ludzi na kleszcze, wszystko przyczynia się do wzrostu chorób przenoszonych przez kleszcze⁴.

Zmiany ekologiczne i środowiskowe

Zmiany ekologiczne, w tym te spowodowane rozwojem rolnictwa lub gospodarczego, należą do najczęściej identyfikowanych czynników w powstawaniu chorób⁸. Czynniki środowiskowe wpływające na powstawanie i rozprzestrzenianie się chorób przenoszonych przez kleszcze są złożone. Zmiany środowiskowe zmieniają rozmieszczenie wektorów chorób i rezerwuarów oraz patogenów, które przenoszą⁹.

Zoonozy i kontakt z dzikimi zwierzętami

Między 60% a 80% nowych infekcji pochodzi ze źródeł zwierzęcych⁸. Zmiany w wzorcu aktywności człowieka w ciągu ostatnich 50 lat znacznie zwiększyły ryzyko przenoszenia zoonoz, głównie poprzez zmiany w środowisku zwierzęcym i populacji ludzkiej¹⁰. Im mniejsza odległość filogenetyczna między żywicielem zwierzęcym a ludzkim, tym większe prawdopodobieństwo, że adaptacje wirusowe będą miały zastosowanie do nowego gospodarza i że bariery gospodarza zostaną pokonane¹⁰.

Globalizacja i transport

Szybkość i łatwość, z jaką ludzie, zwierzęta i inne towary mogą być transportowane na całym świecie, znacznie ułatwiły rozprzestrzenianie zarówno drobnoustrojów, jak i wektorów lub pojazdów, które mogą je przenosić¹¹. Globalizacja, która obejmuje migracje, turystykę i handel międzynarodowy, może bezpośrednio wzmacniać przenoszenie infekcji¹⁰.

Przypadek koronawirusów SARS-CoV, MERS-CoV i SARS-CoV-2 (które powodują choroby SARS, MERS i COVID-19 odpowiednio), reprezentuje przykłady tego, jak wirusy mogą przenieść się ze zwierząt do ludzi, nabyć zdolność rozprzestrzeniania się między ludźmi, a następnie z wielką szybkością dotrzeć na cały glob w wyniku podróży lotniczych³.

Warunki sanitarne i socjoekonomiczne

Rozprzestrzenianie się istniejących infekcji i powstawanie nowych w wielu obszarach świata może być spowodowane złymi warunkami sanitarnymi, higieną i brakiem czystej wody pitnej¹¹. Czynniki społeczne determinant zdrowia, czynniki środowiskowe i ekspozycje zawodowe odgrywają znaczące role w obciążeniu chorobami zakaźnymi¹³.

Ubóstwo i dostęp do opieki zdrowotnej

Czynniki takie jak ubóstwo, ograniczony dostęp do opieki zdrowotnej, nieadekwatne warunki sanitarne i złe praktyki higieniczne przyczyniają się do obciążenia chorobami zakaźnymi¹³. W biedniejszych krajach Afryki i Azji, gdzie brakuje czystej wody, warunków sanitarnych i dostępu do opieki zdrowotnej, ludzie są znacznie bardziej narażeni na śmierć z powodu chorób zakaźnych, przyczyn matczynych, noworodkowych i żywieniowych¹⁴.

Czynniki technologiczne

Niektóre choroby pojawiają się jako bezpośrednia konsekwencja zmian technologicznych¹¹. Postęp technologiczny może zarówno przyczyniać się do powstawania nowych chorób, jak i pomagać w ich kontroli. Na przykład, systemy klimatyzacji mogą sprzyjać rozprzestrzenianiu się niektórych patogenów, podczas gdy zaawansowane systemy diagnostyczne pomagają w szybkiej identyfikacji i kontroli epidemii.

Czynniki wpływające na powstawanie epidemii

Liczba czynników środowiskowych wpływa na rozprzestrzenianie się chorób zakaźnych, które są skłonne do powodowania epidemii. Najważniejsze z nich to: dostawa wody, urządzenia sanitarne, żywność, klimat¹⁵. Epidemie chorób zakaźnych wynikają z udanego przenoszenia patogenów ludzkich, pochodzących z jednego z wielu potencjalnych źródeł¹⁶.

Okoliczności, które skutkują źródłami przenoszenia i rozprzestrzeniania się patogenów, są ważne dla zrozumienia epidemii chorób. Pojawienie się nowych chorób i ponowne pojawienie się znanych chorób występuje poprzez wzajemne oddziaływanie licznych czynników¹⁷. W konsekwencji wskazanie i wpływanie na te czynniki może pomóc w przewidywaniu i zapobieganiu przyszłym epidemiom¹⁷.