Epidemiologia wrzodów żołądka – częstość występowania i trendy

Wrzody żołądka stanowią istotny problem zdrowotny na całym świecie, będąc częścią szerszego spektrum choroby wrzodowej przewodu pokarmowego. Dane epidemiologiczne wskazują na znaczące różnice w częstości występowania między różnymi regionami świata oraz grupami demograficznymi¹.

Częstość występowania w populacji

Ryzyko rozwoju choroby wrzodowej w ciągu całego życia wynosi od 5% do 10%, co oznacza, że statystycznie co dziesiąta do dwudziestej osoby doświadczy tego schorzenia¹². Prawdopodobnie jest to niedoszacowanie rzeczywistej skali problemu, ponieważ część pacjentów może pozostawać bezobjawowa².

Roczna zachorowalność na chorobę wrzodową wynosi około 0,1-0,3% w populacji ogólnej³⁴. W badaniach systematycznych wykazano, że niepowikłana choroba wrzodowa występuje z częstością około jednego przypadku na 1000 osobolat, natomiast powikłania wrzodów pojawiają się u około 0,7 na 1000 osobolat⁵.

Trendy czasowe i geograficzne różnice

W ostatnich dekadach obserwuje się ogólny spadek częstości występowania choroby wrzodowej na całym świecie. Tendencja ta wynika z poprawy warunków higienicznych i sanitarnych, skuteczniejszego leczenia oraz rozważniejszego stosowania niesteroidowych leków przeciwzapalnych¹. W krajach o wysokich dochodach odnotowano szczególnie wyraźny spadek zachorowalności w ciągu ostatnich 20-30 lat⁶.

Różnice geograficzne są znaczące – w systematycznym przeglądzie literatury z 2018 roku wykazano, że Hiszpania miała najwyższą roczną zachorowalność na wszystkie formy choroby wrzodowej (141,8 na 100 000 osób), podczas gdy Wielka Brytania najniższą (23,9 na 100 000 osób)⁷. Częstość występowania w różnych krajach może różnić się nawet czterokrotnie do dziesięciokrotnie⁸.

Globalna analiza danych z lat 1990-2019 pokazuje, że choć absolutna liczba przypadków choroby wrzodowej wzrosła o 25,82%, to standaryzowana według wieku częstość występowania spadła znacząco. W 2019 roku globalna częstość występowania wynosiła 99,40 na 100 000 populacji, co oznaczało spadek o 143,37 na 100 000 w porównaniu z 1990 rokiem⁹.

Różnice według płci i wieku

Tradycyjnie wrzody żołądka częściej występowały u mężczyzn, jednak w ostatnich dekadach różnice między płciami znacznie się zmniejszyły. Obecnie częstość występowania choroby wrzodowej jest podobna u obu płci¹⁰. Dożywotnia częstość występowania wynosi około 11-14% u mężczyzn i 8-11% u kobiet³¹⁰.

Specyficznie dla wrzodów żołądka nie obserwuje się różnic w częstości występowania między mężczyznami a kobietami². Częstość występowania wrzodów żołądka wzrasta z wiekiem, osiągając szczyt w 5.-7. dekadzie życia⁴¹¹.

Czynniki wpływające na epidemiologię

Częstość występowania choroby wrzodowej ściśle koreluje z występowaniem zakażenia Helicobacter pylori. Wyższe wskaźniki zachorowań obserwuje się w krajach, gdzie zakażenie H. pylori jest bardziej rozpowszechnione⁵. W krajach rozwijających się częstość zakażenia może sięgać nawet 90%, podczas gdy w krajach rozwiniętych maksymalnie 40%¹².

Istotne różnice etniczne również wpływają na epidemiologię. W Stanach Zjednoczonych seroreaktywność wobec H. pylori różni się znacząco między grupami etnicznymi: u białych nie-Hiszpanów wynosi 26,2%, u czarnych nie-Hiszpanów 52,7%, a u Amerykanów meksykańskiego pochodzenia 61,6%¹³.

Użytkowanie niesteroidowych leków przeciwzapalnych również znacząco wpływa na epidemiologię wrzodów żołądka. Szacuje się, że 25% przewlekłych użytkowników tych leków rozwinie wrzody żołądka². Stosowanie niesteroidowych leków przeciwzapalnych wiąże się z trzy- do czterokrotnym wzrostem ryzyka rozwoju wrzodów żołądka¹⁴.

Powikłania i rokowanie

Powikłania choroby wrzodowej występują u 10-20% pacjentów, a 2-14% wrzodów ulega perforacji¹⁵. Perforacyjne wrzody trawienne są rzadkim, ale zagrażającym życiu powikłaniem, z śmiertelnością wahającą się od 10% do 40%¹⁵. Częstość występowania perforacyjnych wrzodów trawienny w Europie Północnej wynosi około 4-11 przypadków na 100 000 osób rocznie¹⁵.

Rokowanie w chorobie wrzodowej jest doskonałe po skutecznym leczeniu przyczyny podstawowej. Niestety, nawyki są częste, z częstością przekraczającą 60% w większości serii¹. Zapobieganie nawrotom jest możliwe przez utrzymanie dobrej higieny oraz unikanie alkoholu, palenia tytoniu i niesteroidowych leków przeciwzapalnych¹.