Chirurgiczne metody leczenia choroby Parkinsona – DBS i inne zabiegi

Chirurgiczne metody leczenia choroby Parkinsona stanowią ważną opcję terapeutyczną dla pacjentów, u których farmakoterapia nie przynosi wystarczających rezultatów lub wywołuje niepożądane efekty uboczne¹. Współczesne techniki chirurgiczne charakteryzują się wysoką precyzją i bezpieczeństwem dzięki postępom w obrazowaniu mózgu i technikach neurochirurgicznych².

Głęboka stymulacja mózgu – złoty standard chirurgii

Głęboka stymulacja mózgu (DBS) jest obecnie najczęściej stosowaną metodą chirurgicznego leczenia choroby Parkinsona³⁴. Procedura polega na chirurgicznym wszczepieniu generatora impulsów podobnego do rozrusznika serca w ścianie klatki piersiowej¹. Generator jest połączony z cienkimi elektrodami umieszczonymi głęboko w strukturach mózgu odpowiedzialnych za kontrolę ruchu.

DBS działa poprzez dostarczanie kontrolowanych i regulowanych poziomów sygnałów elektrycznych do mózgu w celu złagodzenia objawów choroby Parkinsona⁵. Po zaprogramowaniu neurostymulatora pacjent otrzymuje ręczny kontroler umożliwiający dokonywanie korekt. Główną zaletą DBS nad ablacyjnymi zabiegami niszczącymi jest możliwość dostosowania parametrów stymulacji do potrzeb pacjenta w celu optymalizacji korzyści⁶.

Zabieg DBS jest szczególnie skuteczny w poprawie znaczących wahań ruchowych, dyskinezji i drżeń⁷. Większość pacjentów doświadcza dramatycznej poprawy po zabiegu⁸. Chociaż DBS nie leczy choroby Parkinsona, może złagodzić objawy u niektórych osób, gdy leki nie są już opcją⁹. Odpowiedź na głęboką stymulację mózgu jest równa najlepszej odpowiedzi na lewodopę, ale bardziej skuteczna niż terapia farmakologiczna w poprawie czasu „on” bez uciążliwych dyskinezji¹⁰.

Adaptacyjna głęboka stymulacja mózgu – przyszłość technologii DBS

Najnowszym osiągnięciem w dziedzinie głębokiej stymulacji mózgu jest adaptacyjna DBS (aDBS), zatwierdzona przez FDA¹¹. Ta przełomowa technologia wykorzystuje wszczepialne urządzenie, które stale monitoruje mózg pod kątem oznak rozwoju objawów Parkinsona. Gdy wykryje określone wzorce aktywności mózgowej, dostarcza precyzyjnie skalibrowane impulsy elektryczne, aby utrzymać objawy pod kontrolą.

aDBS stanowi znaczący postęp w stosunku do ciągłej DBS (cDBS), która dostarcza stałą stymulację do mózgu¹¹. W przeciwieństwie do cDBS, aDBS może wyczuwać i dostosowywać się, gdy aktywność mózgu pacjenta się zmienia, co często dzieje się, gdy osoby z Parkinsonem biorą leki. Ciągłe monitorowanie aDBS umożliwia również wygładzenie szczytów i dolin aktywności mózgowej, odpierając objawy takie jak sztywność i mimowolne ruchy, zanim się pojawią.

Przyszłe technologie będą również zajmować się innymi objawami Parkinsona, takimi jak depresja i zaburzenia snu¹². Oczekuje się, że sztuczna inteligencja ułatwi dostosowywanie algorytmów, umożliwiając pacjentom z Parkinsonem całodobową spersonalizowaną terapię DBS.

Skoncentrowane fale ultradźwiękowe – nieinwazyjna alternatywa

Skoncentrowane fale ultradźwiękowe kierowane przez rezonans magnetyczny (MRgFUS) to nieinwazyjna procedura, która może leczyć drżenie i inne problemy ruchowe wynikające z choroby Parkinsona¹³. Pod kontrolą obrazów MRI lekarze kierują wiązki ultradźwiękowe bezpośrednio na obszary mózgu wywołujące objawy Parkinsona, niszcząc nieprawidłową tkankę bez uszkadzania zdrowej tkanki mózgowej.

Urządzenie Exablate Neuro zostało zatwierdzone w listopadzie przez amerykańską Agencję Żywności i Leków do leczenia zaawansowanej choroby Parkinsona po jednej stronie mózgu¹⁴. Skoncentrowane fale ultradźwiękowe to procedura bezrozcinowa, wykonywana bez potrzeby znieczulenia lub pobytu w szpitalu. Pacjenci, którzy są w pełni przytomni, leżą w skanerze rezonansu magnetycznego, nosząc hełm przetwornika.

Wkrótce po rozpoczęciu leczenia pacjenci często doświadczają ulgi od ciężkich objawów, takich jak drżenia, sztywność nóg i rąk oraz efekty uboczne leków wywołujące mimowolne, chaotyczne ruchy zwane dyskinezją¹⁵. Skoncentrowane fale ultradźwiękowe mają mniej złowieszcze efekty uboczne dla pacjentów, ponieważ nie ma ryzyka infekcji lub uszkodzenia naczyń krwionośnych przez elektrody. Obecnie można go używać tylko do leczenia jednej strony mózgu, więc może być bardziej odpowiedni dla pacjentów z objawami występującymi głównie po jednej stronie.

Tradycyjne zabiegi ablacyjne

Historyczne techniki leczenia choroby Parkinsona obejmują talamotomię i palidotomię, które nieodwracalnie niszczą komórki mózgu za pomocą elektrody¹⁶. Jeśli wystąpią efekty uboczne, są one trwałe. Zabiegi ablacyjne lub destrukcyjne tworzą małe uszkodzenia lub blizny w głębokich częściach mózgu, które pomagają kontrolować ruch¹⁷. Zabieg może być wykonywany, gdy pacjent jest przytomny, aby pomóc w znalezieniu dokładnego umiejscowienia uszkodzenia.

Stereotaksyczna palidotomia może być opcją dla pacjentów, którzy nie mogą przejść głębokiej stymulacji mózgu z powodu Parkinsona lub innych zaburzeń ruchu¹⁸. Wykorzystuje ablację częstotliwościami radiowymi do tworzenia małego uszkodzenia w części mózgu odpowiedzialnej za kontrolę ruchu. Stereotaksyczna talamotomia służy do leczenia drżenia samoistnego lub drżenia dominującego w chorobie Parkinsona poprzez tworzenie uszkodzeń, które zatrzymują lub zmniejszają drżenia.

Inne zaawansowane techniki chirurgiczne

Terapia laserowa LITT (Laser Interstitial Thermal Therapy) kierowana przez MRI wykorzystuje minimalnie inwazyjną, robotycznie kontrolowaną laserową terapię termiczną do ablacji niechcianej tkanki w mózgu, gdzie powstaje drżenie, bez szkody dla otaczającej zdrowej tkanki mózgowej¹⁹. Ta innowacyjna procedura oferuje precyzyjną kontrolę nad obszarem leczenia.

Istnieją również nowe procedury chirurgiczne w fazie testowania, które badają inne obszary do celowania w mózgu, a także nowe leki spowalniające progresję Parkinsona²⁰. Badacze eksplorują również inne możliwe leczenie, które mogłoby pomóc w chorobie Parkinsona, w tym nowe procedury chirurgiczne.

Kwalifikacja do zabiegów chirurgicznych

Nie każdy pacjent jest dobrym kandydatem do zabiegu chirurgicznego²¹. Zespół ekspertów, w tym specjalista od zaburzeń ruchu (neurolog z dodatkowym szkoleniem w chorobie Parkinsona) i chirurg mózgu, przeprowadza obszerną ocenę podczas rozważania DBS dla kogoś²². DBS jest zatwierdzony dla osób, które mają chorobę Parkinsona od co najmniej czterech lat i które odnoszą korzyści z leków, ale mają powikłania ruchowe.

Chirurgia może pomóc w objawach, ale nie leczy choroby ani nie powstrzymuje jej pogorszenia¹⁷. Może pomóc w drżeniu lub sztywności towarzyszącej chorobie. U niektórych osób chirurgia może zmniejszyć ilość leków potrzebnych do kontrolowania objawów Parkinsona. Decyzja o chirurgii powinna być zawsze podejmowana po dokładnej konsultacji z doświadczonym zespołem specjalistów.