Objawy choroby tętnic szyjnych – co powinno zaniepokoić pacjenta

Choroba tętnic szyjnych należy do schorzeń, które mogą rozwijać się przez lata bez wyraźnych objawów¹². W początkowych stadiach gromadzenie się blaszki miażdżycowej w tętnicach szyjnych rzadko powoduje dolegliwości, które pacjent mógłby zauważyć. Niestety, pierwszym sygnałem ostrzegawczym często jest udar mózgu lub przejściowy atak niedokrwienny (TIA), zwany także „mini-udarem”³⁴.

Przejściowy atak niedokrwienny (TIA) jako pierwszy objaw

Przejściowy atak niedokrwienny to tymczasowe ograniczenie przepływu krwi do mózgu, które trwa zazwyczaj od kilku minut do kilku godzin⁶. TIA często nazywany jest „mini-udarem” ze względu na podobieństwo objawów do pełnego udaru, z tą różnicą, że objawy ustępują samoistnie w ciągu 24 godzin⁷. Występowanie TIA jest bardzo poważnym sygnałem ostrzegawczym – osoby, które doświadczyły tego typu epizodu, mają dziesięciokrotnie wyższe ryzyko wystąpienia pełnego udaru mózgu⁸.

Objawy TIA mogą obejmować nagłe osłabienie lub drętwienie twarzy, ramienia lub nogi, szczególnie po jednej stronie ciała⁹. Pacjenci często zgłaszają trudności z mówieniem lub rozumieniem mowy, problemy z widzeniem w jednym lub obu oczach oraz nagłe zawroty głowy³. Charakterystyczne jest także wystąpienie nagłego, silnego bólu głowy bez znanej przyczyny¹.

Objawy udaru mózgu spowodowanego chorobą tętnic szyjnych

Udar mózgu powstaje, gdy przepływ krwi do części mózgu zostaje całkowicie zablokowany lub znacznie ograniczony na tyle długo, że dochodzi do uszkodzenia komórek nerwowych¹⁰. W przeciwieństwie do TIA, objawy udaru są trwałe i mogą prowadzić do długotrwałych powikłań neurologicznych, a nawet śmierci⁶. Choroba tętnic szyjnych jest przyczyną około 10-15% wszystkich udarów¹¹, a także jedną trzecią wszystkich udarów w Stanach Zjednoczonych¹².

Najczęstsze objawy udaru obejmują nagłe osłabienie lub porażenie jednej strony ciała, dotyczące twarzy, ramienia lub nogi¹³. Pacjenci mogą doświadczać trudności z mówieniem, które objawiają się jako niewyraźna mowa lub całkowita niezdolność do wypowiadania słów¹⁴. Często występują także zaburzenia widzenia, od nieostrego widzenia po całkowitą utratę wzroku w jednym oku¹⁵.

Specyficzne objawy neurologiczne Zobacz więcej: Objawy neurologiczne choroby tętnic szyjnych – szczegółowy przegląd

Choroba tętnic szyjnych może prowadzić do różnorodnych objawów neurologicznych, których charakter zależy od tego, która część mózgu jest dotknięta niedokrwieniem. Nagłe zawroty głowy i utrata równowagi to częste objawy, które mogą wystąpić zarówno podczas TIA, jak i udaru³. Pacjenci często zgłaszają także trudności z koordynacją ruchów i nagłe upadki⁹.

Charakterystycznym objawem może być także amauroza przemijająca (amaurosis fugax), czyli tymczasowa utrata wzroku w jednym oku, opisywana przez pacjentów jako „opadająca zasłona”¹⁶. Ten objaw może trwać od kilku minut do godziny i często jest pierwszym sygnałem ostrzegawczym zbliżającego się udaru¹⁷.

Objawy udaru według skali BE FAST Zobacz więcej: Skala BE FAST w rozpoznawaniu objawów udaru – praktyczny przewodnik

Dla łatwiejszego rozpoznania objawów udaru opracowano skale pomocnicze, z których najpopularniejsza to BE FAST. Każda litera odpowiada konkretnemu objawowi, na który należy zwrócić uwagę. „B” oznacza „Balance” – nagłą utratę równowagi lub koordynacji¹⁸. „E” to „Eyes” – nagłe zmiany w widzeniu, takie jak utrata wzroku, nieostre lub podwójne widzenie¹⁸.

„F” oznacza „Face” – opadanie jednej strony twarzy lub nierówny uśmiech¹⁹. „A” to „Arms” – osłabienie kończyny, często po jednej stronie ciała¹⁸. „S” oznacza „Speech” – niewyraźną mowę, trudności z mówieniem lub rozumieniem tego, co mówią inni¹⁹. Wreszcie „T” to „Time” – czas, który jest kluczowy, ponieważ szybkie działanie może uratować życie i zmniejszyć ryzyko trwałych powikłań¹⁹.

Rzadsze objawy i sygnały ostrzegawcze

Oprócz klasycznych objawów udaru, choroba tętnic szyjnych może powodować także mniej typowe dolegliwości. Niektórzy pacjenci zgłaszają problemy z pamięcią i koncentracją¹³, które mogą być wynikiem przewlekłego niedokrwienia mózgu. Trudności z połykaniem (dysfagia) to kolejny objaw, który może wystąpić w przebiegu choroby¹⁴.

Czasami pacjenci doświadczają drżenia kończyn, szczególnie w sytuacjach wymagających większego przepływu krwi do mózgu¹². Mogą także wystąpić bóle głowy wynikające z powiększonych tętnic zewnętrznych szyjnych, które próbują skompensować ograniczony przepływ w tętnicach wewnętrznych¹². Rzadko pacjenci zgłaszają omdlenia lub ogólne osłabienie¹².

Kiedy szukać pilnej pomocy medycznej

Każdy objaw sugerujący TIA lub udar mózgu wymaga natychmiastowej interwencji medycznej. Nawet jeśli objawy ustępują szybko i pacjent czuje się lepiej, konieczna jest pilna konsultacja lekarska¹. TIA jest poważnym sygnałem ostrzegawczym zwiększonego ryzyka udaru, a szybkie leczenie może zapobiec poważniejszym powikłaniom²⁰.

Szczególnie ważne jest szukanie pomocy w pierwszych godzinach od wystąpienia objawów. Jeśli uszkodzenie mózgu trwa dłużej niż 3-6 godzin, szkody mogą być nieodwracalne²¹. Dlatego tak istotne jest natychmiastowe wezwanie pomocy medycznej przy jakichkolwiek objawach sugerujących udar – utracie wzroku, osłabieniu jednej strony ciała, trudnościach z chodzeniem, problemach z mówieniem, dezorientacji czy silnym bólu głowy²¹.

Znaczenie wczesnego wykrywania

Ze względu na to, że choroba tętnic szyjnych może przez lata przebiegać bezobjawowo, szczególnie ważne są regularne badania profilaktyczne¹³. Lekarz podczas badania fizykalnego może usłyszeć charakterystyczny szmer nad tętnicą szyjną, zwany szmerem naczyniowym (bruit)². Ten odgłos przypominający szum płynącej wody może być pierwszym sygnałem ostrzegawczym obecności zwężenia⁶.

Osoby z czynnikami ryzyka choroby tętnic szyjnych powinny regularnie konsultować się z lekarzem, nawet jeśli nie odczuwają żadnych objawów²². Wczesne wykrycie i odpowiednie leczenie może znacznie zmniejszyć ryzyko udaru i poprawić rokowanie pacjenta. Kontrolowanie czynników ryzyka może chronić przed udarem i zwiększyć szanse na wykrycie choroby przed wystąpieniem poważnych powikłań²².