Szybkie testy diagnostyczne cholery – RDT w wykrywaniu epidemii

Szybkie testy diagnostyczne (RDT) cholery stanowią ważne narzędzie w arsenale diagnostycznym, szczególnie w sytuacjach epidemicznych i w obszarach o ograniczonych zasobach laboratoryjnych. Te testy, które wykrywają specyficzne antygeny Vibrio cholerae O1 i/lub O139, mogą dostarczyć wyniki w ciągu 15-30 minut¹.

Zasada działania szybkich testów

RDT cholery działają na zasadzie immunochromatografii pionowej z użyciem przeciwciał monoklonalnych sprzężonych z cząsteczkami złota koloidalnego². Test Crystal VC, jeden z najszerzej stosowanych RDT, jest testem dipstick opartym na wykrywaniu lipopolisacharydu VC O1 i O139 przez przeciwciała monoklonalne². Przeciwciała monoklonalne w Crystal VC mogą łatwo wykryć antygeny lipopolisacharydowe (LPS) zarówno grup serologicznych V. cholerae O1, jak i O139³.

Wykonanie testu jest bardzo proste – polega na umieszczeniu paska dipstick w próbce kału i odczycie linii, które następnie się wyświetlają. Cholera jest potwierdzona, jeśli na dipstick pojawią się dwie czerwone linie, natomiast jest wykluczona, jeśli pojawi się tylko jedna linia⁴. Wykonanie testu i uzyskanie diagnozy trwa od 2 do 15 minut⁴.

Skuteczność diagnostyczna RDT

Skuteczność szybkich testów cholery różni się znacznie w zależności od producenta i warunków badania. W jednej metaanalizie obejmującej 20 badań i 8 różnych komercyjnych szybkich testów, łączna czułość wynosiła 90 procent, a swoistość 86 procent w porównaniu z hodowlą bakteryjną (diagnostycznym złotym standardem)⁵. Jednak istniały znaczne różnice między poszczególnymi badaniami⁵.

Crystal VC wykazał w różnych badaniach zróżnicowaną skuteczność. W jednym z badań osiągnął 97% czułości i 76% swoistości³, podczas gdy w innym badaniu wykazał czułość 95,1%, swoistość 59,3%, dodatnią wartość predykcyjną 81,5% i ujemną wartość predykcyjną 86,5%⁶.

Nowsza wersja testu Crystal VC-O1, która wykrywa wyłącznie serogroup O1, wykazała w badaniach laboratoryjnych i terenowych w Kenii wysoką czułość (97,5%), swoistość (100%) i dodatnią wartość predykcyjną (100%)⁷. Test ten był pozytywny dla 79 z 81 próbek uznanych za pozytywne przez testy referencyjne⁸.

Zastosowanie w sytuacjach epidemicznych

Komercyjnie dostępne zestawy szybkich testów diagnostycznych (RDT) są przydatne w sytuacjach epidemicznych⁹. RDT mogą również zapewnić wczesne ostrzeżenie dla ekspertów zdrowia publicznego, gdy epidemia cholery jest nieuchronna³. Szybkie testy cholery dipstick pozwalają pracownikom opieki zdrowotnej w odległych obszarach szybko potwierdzić, czy ktoś ma cholerę¹⁰.

Szybkość testu pomaga obniżyć wskaźniki śmiertelności na początku epidemii cholery i prowadzi do wcześniejszych środków zdrowia publicznego dla kontroli epidemii¹⁰. Test Crystal VC Rapid Diagnostic Test (RDT) może zapewnić wczesne ostrzeżenie urzędnikom zdrowia publicznego, że występuje epidemia cholery¹¹.

Wczesne prace terenowe wykazały, że zwiększone wykorzystanie RDT cholery ułatwiło wykrywanie epidemii cholery, szczególnie w obszarach endemicznych¹. Celem jest wzmocnienie nadzoru nad cholerą poprzez szeroką dystrybucję RDT cholery i ostatecznie pomoc w ukierunkowaniu kampanii szczepień przeciwko cholerze na osoby najbardziej narażone¹².

Globalny program wdrażania RDT

W 2024 roku rozpoczął się największy w historii globalny program wdrażania szybkich testów diagnostycznych cholery, w ramach którego ponad 1,2 miliona testów zostanie wysłanych do 14 krajów¹³. Pierwszy oficjalny rozmieszczenie testów przez Gavi, the Vaccine Alliance, ma na celu poprawę terminowego wykrywania i monitorowania epidemii, skuteczności kampanii szczepionkowych w odpowiedzi na obecne epidemie oraz ukierunkowania przyszłych działań szczepień zapobiegawczych¹³.

Program diagnostyki cholery na poziomie globalnym jest finansowany i koordynowany przez Gavi, the Vaccine Alliance (Gavi), z zaopatrzeniem i dostawą do krajów prowadzonymi przez UNICEF i podejmowanymi we współpracy z Global Task Force on Cholera Control (GTFCC) i WHO¹³. Dzięki tym wysiłkom szybkie testy diagnostyczne od dwóch producentów będą teraz rutynowo używane do nadzoru nad cholerą¹⁴.

W 2023 roku GTFCC zaktualizowała zalecenia na korzyść strategicznego, rutynowego i systematycznego testowania podejrzanych przypadków cholery oraz rozszerzonego wykorzystania RDT w celu wzmocnienia nadzoru nad cholerą¹⁴.

Zalety i ograniczenia RDT

Główne zalety szybkich testów diagnostycznych obejmują ich niski koszt (około 2 dolarów amerykańskich), możliwość wykonywania bez specjalnego szkolenia oraz szybkość uzyskania wyników³. RDT potencjalnie zapewniają tanie, dokładne, szybkie, łatwe w użyciu i solidne narzędzie diagnostyczne¹⁵.

Jakościowe ustalenia wskazują na ogólnie pozytywne postrzeganie RDT cholery, podkreślając ich szybkość i łatwość użycia oraz przydatność do wdrożenia w obszarach o ograniczonych zasobach przez niewykwalifikowany personel¹⁶. RDT były postrzegane przez niektórych techników jako bardziej dokładne niż powszechnie wykonywany test wiszącej kropli¹⁷.

Jednak RDT mają również ograniczenia. Nie dostarczają izolatu do testowania wrażliwości na środki przeciwbakteryjne i podtypowania⁹. Czułość i swoistość tego testu nie są optymalne¹¹, a negatywne postrzeganie czułości i swoistości RDT cholery było powtarzającym się tematem wśród techników laboratoryjnych, lekarzy i urzędników rządowych¹⁷.

Czynniki wpływające na skuteczność RDT

Na skuteczność szybkich testów cholery może wpływać kilka czynników. Lityczne bakteriofagi mogą powodować sporadyczne niepowodzenia RDT cholery, ponieważ niszczą cel Vibrio cholerae¹⁸. Nowe podejście badawcze zakłada dodanie przeciwciała przeciwko litycznemu bakteriofagowi (ICP1) do RDT, aby wykrywanie bakteriofaga mogło służyć jako wskaźnik zastępczy dla Vibrio cholerae¹⁸.

Obecność antybiotyków również wpływa na wyniki RDT. Szanse, że RDT był pozytywny, zostały zmniejszone o ponad 99%, gdy w próbkach wykryto azytromycynę¹⁹. Ten poprawiony RDT nie rozwiąże ograniczeń, gdy antybiotyki są obecne, dlatego raporty pacjentów o spożywaniu antybiotyków muszą być brane pod uwagę podczas oceny wyników RDT¹⁸.

Przyszłość RDT w diagnostyce cholery

Aktualnie dostępne szybkie testy diagnostyczne mogą potencjalnie zapewnić wysokie możliwości diagnostyczne i wykrywania cholery. Jednak potrzebne są mocniejsze dowody dotyczące warunków wymaganych do zabezpieczenia tych poziomów dokładności w użyciu terenowym, szczególnie w środowiskach o ograniczonych zasobach¹⁵.

Rutynowe wykorzystanie diagnostyki wzmocni nadzór nad cholerą w krajach dotkniętych chorobą i musi być wykorzystane do lepszego ukierunkowania działań szczepionkowych, które odgrywają kluczową rolę w wielosektorowych programach zapobiegania i kontroli cholery¹⁴. Dokładne i wysokiej jakości środki testowania i nadzoru są niezbędne do wykrycia choroby tam, gdzie się pojawia, potwierdzenia przypadków cholery wśród innych chorób biegunkowych oraz oceny sukcesu środków zapobiegawczych, takich jak szczepionki²⁰.

Pomimo wielu uznanych korzyści RDT cholery, wyzwania i nieporozumienia nadal się utrzymują²¹. Prawie wszyscy ankietowani wyrażali chęć większego szkolenia w zakresie RDT cholery²¹, co podkreśla znaczenie właściwego wdrożenia i edukacji w celu maksymalizacji potencjału tych narzędzi diagnostycznych.