Nowoczesne terapie białaczki – terapie celowane i immunoterapia

Nowoczesne terapie białaczki stanowią przełom w leczeniu nowotworów krwi, oferując pacjentom bardziej precyzyjne i skuteczne opcje terapeutyczne¹. Te laboratoryjnie wytworzone leki mogą znaleźć określone substancje w komórkach białaczkowych, takie jak białka lub zmiany genetyczne, a następnie uszkodzić lub zniszczyć chore komórki¹. W przeciwieństwie do chemioterapii, która wpływa na zdrowe i chore komórki, terapia celowana koncentruje się tylko na zmianach komórkowych, które powodują nowotwór¹. Leki te powodują minimalne, jeśli w ogóle jakiekolwiek, uszkodzenia zdrowych komórek¹.

Istnieją różne rodzaje leków terapii celowanej dla białaczki¹. Niektóre leki terapii celowanej są również immunoterapią, która wzmacnia zdolność układu odpornościowego do znajdowania i niszczenia docelowych komórek białaczkowych¹. Komórki białaczkowe muszą mieć określoną zmianę genetyczną lub mutację, aby terapia celowana działała¹. Test genetyczny sprawdza te zmiany komórkowe, aby określić, czy terapia celowana jest opcją leczenia¹.

Inhibitory kinazy tyrozynowej

Inhibitory kinazy tyrozynowej (TKI) są preferowanym pierwszym leczeniem dla CLL i CML, a także niektórych przypadków ALL². Te doustne leki blokują kinazy – białka wewnątrz komórek nowotworowych, które nakazują im wzrost i rozmnażanie². Niektóre białka pozwalają nowotworowym komórkom przeżyć dłużej, niż powinny². TKI zakłócają komunikację komórkową, powstrzymują komórki białaczkowe od namnażania się i powodują śmierć komórek².

Przewlekła białaczka szpikowa to jeden z pierwszych nowotworów zrewolucjonizowanych przez wykorzystanie terapii celowanej z inhibitorami kinazy tyrozynowej ukierunkowanymi na chromosom Philadelphia³. Leczenie CML zostało zrewolucjonizowane wraz z wprowadzeniem imatynibu (Gleevec) w 2003 roku⁴. Imatynib to lek doustny, który celuje w nieprawidłowe białko związane z chromosomem Philadelphia⁴. Blokując to białko, lek hamuje proliferację komórek CML i indukuje ich śmierć⁴.

Inne leki, takie jak dazatynib (Sprycel), nilotynib (Tasigna), bozutynib (Bosulif) i ponatynib (Iclusig), są również dostępne do leczenia pacjentów z CML⁴. Pacjenci z CML obecnie mają oczekiwaną długość życia podobną do populacji ogólnej⁴. Niewielka część pacjentów, którzy byli długo leczeni i osiągnęli głęboką remisję molekularną, może kwalifikować się do przerwania terapii po dyskusji z lekarzem⁴.

Przeciwciała monoklonalne

Przeciwciała monoklonalne to laboratoryjnie wytworzone białka, które przyłączają się do docelowej substancji na zewnątrz lub wewnątrz komórek białaczkowych⁵. To leczenie otrzymuje się przez wlew dożylny⁵. W zależności od leku, przeciwciała monoklonalne leczą białaczkę poprzez bezpośrednie zabijanie komórek nowotworowych, kierowanie dostarczania leków chemioterapeutycznych do komórek nowotworowych, czyniąc chemioterapię bardziej skuteczną, dostarczanie substancji radioaktywnej zwanej izotopem bezpośrednio do komórek nowotworowych, lub aktywowanie białek kontrolnych w komórkach nowotworowych, aby pomóc układowi odpornościowemu znaleźć i zniszczyć chore komórki⁵.

Lekarz może zalecić połączenie leków chemioterapeutycznych z docelowym lekiem zwanym rytuksymabem, który należy do klasy leków zwanych przeciwciałami monoklonalnymi⁶. Te leki składają się z przeciwciał lub białek układu odpornościowego, które są zaprojektowane do atakowania limfocytów B – typu komórek, które przekształciły się w przewlekłą białaczkę limfocytową⁶. Idelalizib to kolejna terapia celowana, którą lekarz może przepisać z rytuksymabem, jeśli nowotwór nie odpowiada na inne terapie lub powraca po nich⁶.

Immunoterapia CAR-T

Terapia CAR-T komórkami to specjalistyczne leczenie zwane terapią komórek chimerycznych receptorów antygenowych, które wykorzystuje komórki T zwalczające infekcje z organizmu pacjenta, modyfikuje je genetycznie do walki z komórkami białaczkowymi i wprowadza z powrotem do organizmu⁷. Terapia CAR-T komórkami superładuje białe krwinki pacjenta, aby znaleźć i zniszczyć komórki nowotworowe⁸. To jeden z najnowszych, najbardziej obiecujących sposobów leczenia białaczki niektórych typów⁹.

CAR-T to skrót od terapii komórek T z chimerycznym receptorem antygenowym¹⁰. Ta terapia komórkowa wykorzystuje system odpornościowy pacjenta do celowania w guz¹⁰. Terapia CAR-T komórkami jest często stosowana u dorosłych, których nowotwór nie odpowiada na leczenie lub powraca¹¹. Terapia CAR-T komórkami nie jest odpowiednia dla wszystkich białaczek i jest dostępna dla dzieci tylko w ramach badań klinicznych¹¹.

Trzy terapie CAR-T komórkami zostały zatwierdzone do leczenia nawrotowej lub opornej na leczenie ostrej białaczki limfoblastycznej z komórek prekursorowych B¹². Blinatumomab, przeciwciało BiTE (bispecificzne angażujące komórki T), jest zatwierdzone dla nawrotowej lub opornej na leczenie ostrej białaczki limfoblastycznej z komórek B bez chromosomu Philadelphia¹². Cykle leczenia składają się z 4-tygodniowego ciągłego wlewu dożylnego z co najmniej 2-tygodniową przerwą między cyklami¹².

Najnowsze osiągnięcia w terapiach celowanych

Niedawno zatwierdzone leki szybko zmieniają leczenie pacjentów z ostrą białaczką szpikową¹³. Nowe leki zaczynają rozjaśniać perspektywy¹³. Zatwierdzenie leku wenetoklaks w 2020 roku i podobnych leków po tym umożliwiło lekarzom oferowanie takim pacjentom mniej ostrej opcji¹³. Wenetoklaks celuje w cząsteczkę zaangażowaną w śmierć komórki, promując apoptozę komórek¹³. Zazwyczaj jest łączony ze starszym lekiem chemioterapeutycznym azacytydyną¹³.

Pacjenci generalnie lepiej tolerują kombinację azacytydyny i wenetokla niż tradycyjną chemioterapię i często pozostają na niej przez resztę życia¹³. Odkąd wprowadziliśmy tę kombinację, więcej pacjentów jest leczonych, więcej pacjentów jest leczonych ambulatoryjnie bliżej swoich domów, a osoby, które są leczone, żyją dłużej¹³. Pacjenci skorzystali również z terapii celujących w różne mutacje często spotykane w AML, w tym w genach FLT3, IDH1 i IDH2¹⁴.

Pierwszy molekularnie celowany lek, midostaurin, został zatwierdzony do leczenia pacjentów z AML z mutacjami FLT3 w 2017 roku¹⁴. Przyszłość jest jasna dla terapii celowanych¹⁴. Lekarze są teraz również lepiej w stanie oceniać guzy pacjentów na poziomie molekularnym i śledzić, jak reagują, na przykład poprzez testy minimalnej choroby resztkowej, które często mogą wykryć powrót nowotworu we wczesnych stadiach i poinformować o kolejnych krokach terapeutycznych¹⁴.

Leczenie doustne białaczki

Leczenie białaczki stale się poprawia od czasów, gdy pacjenci musieli przychodzić do szpitala lub kliniki na dożylne dawki chemioterapii, które powodowały niechciane skutki uboczne¹⁵. Teraz leczenie białaczki często może być tak wygodne jak lek przyjmowany w domu – tabletka (lub tabletki) z lekami bardzo dostosowanymi do typu białaczki danej osoby, a nawet mutacji genetycznych obecnych w komórkach nowotworowych tej osoby¹⁵. Zamiast mówić pacjentowi, żeby przychodzi każdego dnia przez pięć dni na leczenie chemioterapią dożylną, możemy po prostu przepisać tabletkę, którą może przyjmować w domu¹⁵.

Wszyscy pacjenci, którzy byli starsi, wysokiego ryzyka lub obaj, przyjmowali leki razem przez dwa lata¹⁶. Mieliśmy wysokie wskaźniki głębokiej remisji dla naszych pacjentów¹⁶. Wielu nadal jest w remisji po pięciu latach, co jest dość niezwykłe¹⁶. Wyniki pokazały wskaźnik odpowiedzi 64% wśród pacjentów w badaniu, którzy zostali nowo zdiagnozowani z AML¹⁶. Tabletka była mniej więcej tak skuteczna jak forma dożylna leczenia i miała znośne skutki uboczne¹⁶.

Immunoterapia w białaczce

Immunoterapia to klasa leczenia, które wykorzystują naturalny system odpornościowy osoby, aby pomóc zabić komórki nowotworowe¹⁷. Oprócz przeszczepów komórek macierzystych istnieje obecnie dziesięć zatwierdzonych przez FDA opcji immunoterapii dla białaczki¹⁷. Nowe immunoterapie są obecnie testowane w badaniach klinicznych białaczki¹⁷. Terapia biologiczna, zwana także immunoterapią, wykorzystuje pewne leki do wzmocnienia wewnętrznych mechanizmów obronnych organizmu w celu atakowania komórek białaczkowych¹⁸.

Ponieważ komórki nowotworowe to zmutowane (zmienione) wersje własnych komórek organizmu, są dobre w omijaniu zwykłych mechanizmów obronnych organizmu przeciwko najeźdźcom¹⁹. Terapia biologiczna to nowszy rodzaj leczenia, który pomaga układowi odpornościowemu lepiej znajdować i zabijać komórki nowotworowe¹⁹. Może wzmocnić naturalne mechanizmy obronne organizmu przeciwko białaczce¹⁹. To nowsze podejście wykorzystuje leki, które przeszkadzają komórkom nowotworowym¹⁹.

Przyszłość nowoczesnych terapii

Badacze wierzą, że terapie celowane mogą działać tak dobrze we wczesnej CML, że osoby, które przeżyły, mogą wejść w remisję i osiągnąć typową długość życia²⁰. Badacze przyglądają się również innym leczeniom, które nie niosą ze sobą tak wielu ryzyk skutków ubocznych u starzejących się pacjentów, jak chemioterapia²⁰. Terapia CAR-T komórkami to nowszy typ immunoterapii dla dziecięcej ALL²⁰. Badacze mają również nadzieję, że pewnego dnia zastąpi przeszczepy komórek macierzystych u starszych dorosłych z ALL komórek B²⁰.

Nowsze leczenie CLL obejmują terapie celowane, szczególnie w formie kombinowanej²⁰. Aby zapobiec skutkom ubocznym chemioterapii lub radioterapii, lekarz może najpierw spróbować terapii celowanych²⁰. Badacze przyglądają się innym opcjom, takim jak terapie celowane i immunoterapie²⁰. Pomimo udanych pojawiających się metod leczenia białaczki nie ma istniejącego lekarstwa na ten typ nowotworu²⁰.