Choroby somatyczne i leki jako przyczyny bezsenności

Bezsenność wtórna, czyli ta wynikająca z innych problemów zdrowotnych, stanowi większość przypadków zaburzeń snu. Około 40% osób z jakimś problemem medycznym doświadcza przewlekłej bezsenności¹. Schorzenia fizyczne mogą wpływać na zdolność do snu, obejmując zarówno tymczasowe choroby, takie jak drobne infekcje czy urazy, jak i przewlekłe schorzenia, takie jak refluks żołądkowo-przełykowy czy choroba Parkinsona².

Schorzenia powodujące przewlekły ból

Przewlekły ból jest jedną z najczęstszych przyczyn bezsenności. Schorzenia powodujące przewlekły ból, takie jak zapalenie stawów i bóle głowy, mogą szczególnie zakłócać sen³. Ból może uniemożliwić osobie znalezienie wygodnej pozycji do zasypiania, a także może powodować budzenie się⁴.

Czy to z powodu zapalenia stawów, przewlekłych problemów z kręgosłupem, fibromialgii, nowotworów czy innego schorzenia, ból może uniemożliwić spokojne zasypianie lub przerwać odpoczynek⁵. Fizyczny ból z zapalenia stawów, fibromialgii, nowotworów, neuropatii obwodowej oraz innych bólów mięśni, stawów czy kości utrudnia znalezienie wygody⁶.

Choroby układu oddechowego

Schorzenia związane z trudnościami oddychowymi mogą znacząco wpływać na jakość snu. Astma, zastoinowa niewydolność serca, przewlekłe obturacyjne choroby płuc i bezdech senny to przykłady schorzeń, które mogą powodować bezsenność³. Nocna astma z objawami oddychowymi w nocy może szczególnie zakłócać sen⁸.

Bezdech senny powoduje u osoby krótkotrwałe zatrzymanie oddychania w wielu punktach w ciągu nocy, co może prowadzić do niespokojnego i płytkiego snu. Bezdech senny to jedno z zaburzeń snu, które może współistnieć z bezsennością¹. Ciężkie chrapanie może być objawem bezdechu sennego, który odcina oddychanie i może budzić setki razy w ciągu jednej nocy⁹.

Choroby układu sercowo-naczyniowego

Wiele osób z niewydolnością serca ma problemy ze snem¹⁰. Nocna dusznica bolesna (ból w klatce piersiowej) z powodu choroby serca może zakłócać sen⁸. Schorzenia serca są wymieniane wśród najczęstszych przyczyn medycznych wywołujących bezsenność⁸.

Zaburzenia hormonalne

Nieprawidłowa funkcja tarczycy może być przyczyną bezsenności³. Nadczynność tarczycy może stymulować układ nerwowy, utrudniając osobie cierpiącej na to schorzenie relaks. Oznacza to, że często cierpią na lęk i wahania nastroju oprócz problemów ze snem, takich jak bezsenność¹¹.

Zmiany hormonalne, takie jak te, które poprzedzają menstruację i te podczas menopauzy, również mogą wpływać na sen⁴. Zwykle w średnim wieku organizm kobiety powoli przestaje produkować progesteron i estrogen, co może wpływać na wzorce snu⁵.

Choroby neurologiczne

Choroby neurodegeneracyjne, takie jak choroba Parkinsona i choroba Alzheimera, mogą powodować bezsenność¹². Wraz z utratą pamięci, choroba Alzheimera i inne formy demencji mogą niepokoić niektóre osoby, gdy normalnie można by oczekiwać, że będą spać, i stają się niespokojne⁵.

Osoby z tą chorobą mają tendencję do spania mniej i budzenia się częściej niż inne osoby w podobnym wieku⁵. Guzy mózgu, udary lub urazy mózgu również mogą być przyczynami bezsenności⁸.

Choroby układu pokarmowego

Choroba refluksowa przełyku może znacząco wpływać na jakość snu³. Zaburzenia żołądkowo-jelitowe, takie jak zespół jelita drażliwego i choroba refluksowa przełyku, są również związane z problemami ze snem⁵. Zgaga może nie dawać spać, szczególnie gdy kwas żołądkowy cofa się do przełyku podczas leżenia¹³.

Inne zaburzenia snu

Zespół niespokojnych nóg to kolejne zaburzenie snu związane z bezsennością. Zespół niespokojnych nóg prowadzi do dyskomfortu w nogach i nieprzepartej potrzeby poruszania nogami podczas próby zasypiania¹⁴. Może to nie dawać zasnąć lub wrócić do snu¹².

Okresowe ruchy kończyn w czasie snu występują podczas snu i mogą powodować przebudzenia, których śpiący nie jest świadomy⁴. Te zaburzenia mogą mieć składnik bezsenności, który może, ale nie musi poprawić się po leczeniu podstawowego problemu¹⁵.

Leki jako przyczyna bezsenności

Leki mogą być główną przyczyną bezsenności¹⁶. Co komplikuje sen jeszcze bardziej, to że leki – w tym te stosowane w przypadku wielu problemów zdrowotnych już omówionych – mogą powodować bezsenność¹.

Wiele leków na receptę może zakłócać sen, w tym niektóre antydepresanty i leki na astmę lub nadciśnienie. Wiele leków dostępnych bez recepty, takich jak niektóre leki przeciwbólowe, na alergię i przeziębienie oraz produkty odchudzające, zawiera kofeinę i inne substancje pobudzające, które mogą zakłócać sen¹².

Konkretne grupy leków

Niektóre leki przeciwodkażające i na alergię oraz przeziębienie mogą wpływać na sen. Niektóre sterydy, takie jak prednizon, mogą zakłócać sen. Leki beta-blokujące (leki stosowane w leczeniu schorzeń serca) również mogą wpływać na jakość snu¹⁷.

Leki na depresję, szczególnie selektywne inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny, takie jak fluoksetyna, mogą powodować bezsenność¹⁸. Jeśli regularnie przyjmujesz leki i masz problemy ze snem, rozważ sprawdzenie działań niepożądanych swojego leku na receptę, ponieważ bezsenność jest częstym skutkiem ubocznym następujących leków: antydepresantów SSRI, leków pobudzających stosowanych w leczeniu ADHD, odkamlających donosowych i doustnych stosowanych w leczeniu alergii, kortykosteroidów stosowanych w leczeniu stanów zapalnych⁶.

Substancje psychoaktywne

Używanie leków psychoaktywnych, w tym niektórych leków, ziół, kofeiny, nikotyny, kokainy, amfetamin, metylfenidatu, aripiprazolu, MDMA, modafinilu lub nadmierne spożycie alkoholu, może powodować objawy bezsenności⁴.

Używanie lub odstawianie alkoholu i innych środków uspokajających, takich jak leki przeciwlękowe i nasenne, takie jak benzodiazepiny, może wpływać na sen. Używanie lub odstawianie leków przeciwbólowych, takich jak opioidy, również może być przyczyną⁴.

Choroby skóry

Schorzenia takie jak łuszczyca i egzema mogą powodować tak silne pieczenie i swędzenie skóry, że to wszystko, o czym można myśleć⁵. Świąd z powodu schorzeń dermatologicznych lub ogólnoustrojowych może znacząco wpływać na jakość snu¹⁹.

Problemy urologiczne

Schorzenia, które zwiększają częstość oddawania moczu, takie jak powiększona prostata, mogą powodować bezsenność³. Łagodny rozrost prostaty z powodu częstomoczu oraz nietrzymanie moczu mogą zakłócać sen przez konieczność częstego budzenia się w nocy¹⁹.

Nocne oddawanie moczu może powodować bezsenność, ale może być również czynnikiem w bardziej poważnych schorzeniach²⁰. Przewlekła niewydolność nerek, szczególnie jeśli pacjent jest na hemodializie, może również wpływać na wzorce snu²¹.