Psychoterapia w leczeniu anoreksji – skuteczne metody terapeutyczne

Psychoterapia stanowi fundament skutecznego leczenia anoreksji, koncentrując się na czynnikach behawioralnych, psychologicznych i społecznych, które przyczyniają się do tego zaburzenia¹. Różne rodzaje terapii mogą być stosowane w leczeniu zaburzeń odżywiania, w tym terapia poznawczo-behawioralna (CBT) i wzmocniona terapia poznawczo-behawioralna (CBT-E), psychoterapia interpersonalna (IPT), terapia rodzinna (FBT), terapia dialektyczno-behawioralna (DBT), terapia akceptacji i zaangażowania (ACT), terapia remediacji poznawczej (CRT) oraz psychoterapia psychodynamiczna¹.

Terapia poznawczo-behawioralna (CBT-E)

Terapia poznawczo-behawioralna (CBT) jest powszechnie uważana za złoty standard leczenia jadłowstrętu psychicznego, bulimii i zaburzenia objadania się u dorosłych². CBT jest najszerzej badaną psychoterapią w leczeniu zaburzeń odżywiania³. Wzmocniona terapia poznawczo-behawioralna (CBT-E) jest wiodącym, opartym na dowodach leczeniu psychologicznym dla dorosłych (18+) z umiarkowaną do ciężkiej anoreksją⁴.

CBT-E to zmanualizowane leczenie psychologiczne, które jest transdiagnostyczne, co oznacza, że jest zaprojektowane do zajmowania się kluczowymi cechami anoreksji, bulimii, zaburzeń objadania się i innych określonych zaburzeń karmienia i odżywiania⁵. CBT-E koncentruje się na zajmowaniu się charakterystycznymi zakłóceniami w nawykach żywieniowych i postawach wobec kształtu i masy ciała, które utrzymują zaburzenie odżywiania⁵.

CBT-E wspiera osoby w podejmowaniu decyzji i działań mających na celu zmniejszenie zachowań związanych z zaburzeniami odżywiania oraz nieprzydatnych przekonań związanych z kontrolą masy ciała, kształtu i jedzenia. Tam gdzie jest to wskazane, przyrost masy ciała jest ważnym wynikiem. CBT-E ma również na celu wyposażenie ludzi w umiejętności samodzielnego zarządzania i utrzymania wyzdrowienia, w tym identyfikowanie i reagowanie na nawroty⁵.

Jeśli zostanie zaproponowana CBT, zwykle będzie obejmować cotygodniowe sesje przez do 40 tygodni (9 do 10 miesięcy), oraz 2 sesje tygodniowo w pierwszych 2 do 3 tygodniach⁶. CBT obejmuje rozmowę z terapeutą, który będzie współpracować z pacjentem w celu stworzenia spersonalizowanego planu leczenia⁶.

Terapia rodzinna (FBT)

Terapia rodzinna (FBT), znana również jako Metoda Maudsley, jest jedynym udowodnionym leczeniem ambulatoryjnym dla nastolatków z anoreksją⁷. FBT jest najskuteczniejszą metodą dla młodzieży z anoreksją⁸. Terapia rodzinna jest pomocna dla nastolatków z anoreksją⁹.

FBT to zmanualizowane leczenie, które ma na celu wzmocnienie rodziny, a mianowicie rodziców, aby doprowadzili do wyzdrowienia swojego dziecka z zaburzeniem odżywiania w środowisku domowym⁴. FBT ma na celu wyposażenie rodziców w przywrócenie masy ciała dziecka do normalnych poziomów oczekiwanych w oparciu o prognozy rozwojowe wieku i wzrostu młodej osoby, przekazanie kontroli nad jedzeniem z powrotem młodej osobie oraz zachęcenie do normalnego rozwoju odpowiedniego dla ich wieku⁴.

Ponieważ nastolatek z anoreksją nie może podejmować dobrych decyzji dotyczących jedzenia i zdrowia podczas zmagania się z tym poważnym schorzeniem, ta terapia mobilizuje rodziców do pomocy dziecku w ponownym karmieniu i przywracaniu masy ciała, aż dziecko będzie mogło podejmować dobre decyzje dotyczące zdrowia⁷. Terapia rodzinna obejmuje pacjenta i jego rodzinę rozmawiających z terapeutą, badając, jak anoreksja wpłynęła na nich i jak rodzina może wspierać wyzdrowienie¹⁰.

Inne metody psychoterapii

MANTRA (Maudsley Model of Anorexia Nervosa Treatment for Adults) to empirycznie oparte leczenie poznawczo-interpersonalne, które wykazało skuteczność jako ambulatoryjne leczenie psychologiczne dla dorosłych z anoreksją¹¹. MANTRA ma na celu wsparcie ludzi w rozwijaniu lepszych sposobów radzenia sobie i przezwyciężania trudności z przetwarzaniem emocjonalnym, relacjami, nieprzydatnymi stylami myślenia i tożsamością¹².

Specjalistyczne Wsparcie Klinicznego Zarządzania (SSCM) wykazało skuteczność jako ambulatoryjne leczenie psychologiczne dla dorosłych z anoreksją. SSCM łączy dwa komponenty terapeutyczne: zarządzanie kliniczne, które priorytetowo traktuje ustanowienie normalnego jedzenia i przywracanie masy ciała, oraz zapewnia ukierunkowaną psychoedukację i porady dotyczące zaburzeń odżywiania¹¹.

Terapia dialektyczno-behawioralna dla zaburzeń odżywiania (DBT-ED) to leczenie oparte na modelu dysregulacji emocjonalnej problematycznego jedzenia, co oznacza, że objadanie się występuje częściowo jako sposób radzenia sobie z trudnymi emocjami¹². DBT koncentruje się na zarządzaniu trudnymi emocjami⁸.

Psychoterapia interpersonalna dla zaburzeń odżywiania (IPT-ED) to oparte na dowodach, zmanualizowane, ustrukturyzowane i ograniczone czasowo leczenie dla dorosłych z bulimią¹². IPT ma na celu pomoc osobie w ustanowieniu poczucia siebie jako osadzonego w akceptującym, wspierającym i szanującym kontekście społecznym¹².

Terapie specjalistyczne dla różnych grup wiekowych

Terapia skoncentrowana na nastolatku to indywidualna psychoterapia dla nastolatków cierpiących na anoreksję i jest zalecana jako alternatywa drugiej linii dla terapii rodzinnej (FBT)¹³. AFT ma na celu wsparcie młodej osoby w rozwijaniu alternatywnych umiejętności radzenia sobie i zmniejszeniu zachowań związanych z zaburzeniami odżywiania¹³.

Dzieci i młode osoby będą zwykle oferowane terapią rodzinną. Mogą być oferowane CBT, CBT-E lub psychoterapią skoncentrowaną na nastolatku¹⁴. Systemowa terapia rodzinna jest często stosowana do leczenia nastolatków z anoreksją. Terapia rodzinna (FBT) jest najszerzej stosowaną wersją tego podejścia¹⁴.

Dla dorosłych NICE zaleca jedno z następujących: indywidualną CBT skupioną na zaburzeniach odżywiania, MANTRA lub SSCM¹⁵. Dla dzieci i młodzieży NICE zaleca terapię rodzinną skupioną na anoreksji. Jeśli jest to nieakceptowalne lub nieskuteczne, zaleca indywidualną CBT skupioną na zaburzeniach odżywiania lub psychoterapię skoncentrowaną na nastolatku dla anoreksji¹⁶.

Skuteczność różnych metod terapeutycznych

Badania wskazują, że terapie psychoterapeutyczne przewyższają placebo, listę oczekujących i inne leczenia, ale wyniki różnią się z miejscem na znaczną poprawę¹⁷. Terapie behawioralne były najczęściej badane, z terapiami poznawczo-behawioralnymi i rodzinnymi będącymi najszerzej badanymi, a zatem mającymi największą bazę dowodową dla leczenia anoreksji¹⁷.

Obecnie praktyka kliniczna jest w dużej mierze wspierana przez badania wskazujące, że terapie behawioralne i poznawczo-behawioralne są najskuteczniejsze w leczeniu zaburzeń odżywiania¹⁸. Wytyczne NICE dla zaburzeń odżywiania, zgodne z innymi międzynarodowymi wytycznymi, popierają wzmocnioną terapię poznawczo-behawioralną (CBT-E), MANTRA i specjalistyczne wsparcie klinicznego zarządzania (SSCM) dla dorosłych z anoreksją oraz terapię rodzinną (FT-AN) dla dzieci i nastolatków z anoreksją¹⁸.

Najnowsza literatura na temat leczenia psychologicznego anoreksji ma pewne implikacje dla praktyki klinicznej, chociaż ważne pytania (jak to, które leczenie jest najlepsze dla kogo) pozostają bez odpowiedzi¹⁹. Ponieważ nie zgłoszono kryteriów, które mogłyby pomóc zdecydować, które leczenie może najlepiej działać dla kogo, obecnie stanowi wyzwanie przydzielenie pacjentów do konkretnego leczenia¹⁹.

Wyzwania i ograniczenia psychoterapii

Pomimo znacznych badań nad etiologią i patologią zaburzeń odżywiania, niewiele teorii zostało przełożonych na skuteczne interwencje. Biorąc pod uwagę wysokie wskaźniki nawrotów wśród osób z zaburzeniem odżywiania i szacowane 50% przypadków przechodzących do ciężkiej i przewlekłej choroby, niska skuteczność obecnych terapii jest niepokojąca²⁰.

Leczenia psychoterapeutyczne wydają się mieć umiarkowanie pozytywny wpływ na przyrost masy ciała, ale żadne z leczenia nie wydaje się być lepsze¹⁹. Zgłaszane wyniki sugerują, że praca z przeszkolonymi terapeutami i z protokołem poprawia wynik leczenia¹⁹.