Diagnostyka genetyczna i prenatalna anemii sierpowatej

Diagnostyka genetyczna i prenatalna anemii sierpowatej odgrywa kluczową rolę w identyfikacji nosicieli oraz wczesnym wykrywaniu choroby przed urodzeniem dziecka. Badanie genetyczne jest ważne dla precyzyjnego wykrycia różnych typów anemii sierpowatej, oparte na wykryciu mutacji β-globiny, które prowadzą do rozwoju anemii sierpowatej¹. Te zaawansowane techniki diagnostyczne umożliwiają rodzinom podejmowanie świadomych decyzji dotyczących planowania rodziny i przygotowania się na opiekę nad dzieckiem z anemią sierpowatą.

Podstawy genetyki anemii sierpowatej

Anemia sierpowata występuje, gdy osoba dziedziczy dwie nieprawidłowe kopie genu β-globiny, który wytwarza hemoglobinę, jedną od każdego rodzica². Osoby z anemią sierpowatą mają mutację genu hemoglobiny S na obu genach beta-globiny, podczas gdy osoby z cechą sierpowatą mają mutację tylko na jednym genie beta-globiny³. Testy genetyczne mogą stwierdzić, czy pacjent ma jedną czy dwie kopie genu anemii sierpowatej⁴.

Jeśli wykryto dwie kopie mutacji genu Hb S, oznacza to, że osoba ma anemię sierpowatą⁵. Jeśli osoba ma jeden gen kodujący Hb S i jeden normalny gen, oznacza to, że ma cechę sierpowatą⁵. Osoby, które mają 1 gen hemoglobiny sierpowatej i 1 gen normalnej hemoglobiny, mają cechę sierpowatą (SCT) i zazwyczaj nie wykazują objawów anemii sierpowatej, ale są nosicielami i mogą przekazać gen hemoglobiny sierpowatej swoim dzieciom⁶.

Metody analizy genetycznej

Analiza DNA zapewnia najbardziej dokładną diagnozę u pacjentów w każdym wieku, ale nadal jest stosunkowo droga⁸. Analiza DNA z wykorzystaniem reakcji łańcuchowej polimerazy (PCR) pozwala na amplifikację małych próbek DNA⁹. Warianty PCR używane do diagnozowania anemii sierpowatej obejmują system mutacji opornej na amplifikację (ARMS) i allelo-specyficzną amplifikację z rekombinazą polimerazą⁹. Te testy mogą identyfikować podtypy anemii sierpowatej, a także kombinowane hemoglobinopatie⁹.

Technika pyrosekwencjonowania (PyS) była używana do identyfikacji różnych typów homozygotycznej lub heterozygotycznej anemii sierpowatej¹. Ten test ma na celu dokładne sekwencjonowanie hemoglobiny niewielkiej liczby pacjentów w celu rozróżnienia między SS a S⁰ talasemią i wykrycia mutacji HbC¹. Technika pyrosekwencjonowania pojawiła się jako wartościowe narzędzie w diagnostyce i potwierdzeniu anemii sierpowatej, oferując wysokowydajne, oparte na DNA podejście do wykrywania mutacji w genie beta hemoglobiny (HBB)¹⁰.

Diagnostyka prenatalna – metody i terminy

Dostawcy opieki zdrowotnej mogą również zdiagnozować anemię sierpowatą przed urodzeniem dziecka⁴. Testowanie przed urodzeniem może być przeprowadzone już w 8-10 tygodniu ciąży⁴. Diagnostyka prenatalna musi być połączona z poradnictwem genetycznym i psychologicznym¹¹. Biopsję kosmówki można przeprowadzić w 8-12 tygodniu ciąży w celu uzyskania DNA – ta procedura niesie niskie ryzyko i jest czuła¹¹.

DNA z komórek płynu owodniowego można badać w 16 tygodniu ciąży¹¹. Anemię sierpowatą można zdiagnozować u nienarodzonego dziecka poprzez pobranie próbki płynu owodniowego otaczającego dziecko w macicy¹². Jeśli ty lub twój partner macie anemię sierpowatą lub cechę sierpowatą, zapytajcie swojego zespołu opieki zdrowotnej o to badanie przesiewowe¹².

Skrining nosicielski i planowanie rodziny

Test krwi przed ciążą lub w jej trakcie może pomóc określić status nosiciela i poziom ryzyka¹⁴. Jeśli oboje rodzice są nosicielami genu, istnieje zwiększone ryzyko urodzenia dziecka z tą chorobą¹⁴. Ten rodzaj testowania nazywa się skriningiem nosicielskim i może być przeprowadzony przed ciążą (przedkoncepcyjnie) lub w trakcie ciąży (prenatalnie) już w 8-10 tygodniu ciąży¹⁴.

Negatywny wynik oznacza, że cecha sierpowata nie została znaleziona we krwi, a pozytywny wynik oznacza, że cecha sierpowata została znaleziona we krwi¹⁴. Jeśli twoje badanie przesiewowe jest pozytywne, lekarz zbada twojego partnera, aby sprawdzić, czy również nosi tę cechę¹⁴. Skrining nosicielski można przeprowadzić za pomocą testu krwi¹⁵.

Poradnictwo genetyczne

Jeśli ty lub twoje dziecko nosicie gen anemii sierpowatej, prawdopodobnie zostaniecie skierowani do doradcy genetycznego¹². Po diagnozie rodzina może otrzymać edukację na temat dziedziczenia genetycznego cechy sierpowatej, wszelkich ograniczeń, które należy nałożyć na aktywność dziecka, oraz tego, jak ich własny status sierpowaty może wpłynąć na ich przyszłe dzieci¹⁶.

Usługi poradnictwa genetycznego są zalecane dla osób z chorobami sierpowatymi i dla tych, którzy noszą nieprawidłowe cechy, szczególnie w odniesieniu do przyszłych ciąż¹⁷. Jeśli wiesz, że ty lub twój partner jesteście nosicielami cechy sierpowatej lub talasemii, drugi rodzic powinien zostać przebadany jak najszybciej, jeśli chcesz zrozumieć ryzyko dziecka dziedziczenia jednego z tych zaburzeń krwi, abyś mógł poznać wszystkie swoje opcje¹⁸.

Skrining w czasie ciąży

Badania przesiewowe w celu sprawdzenia, czy dziecko jest narażone na ryzyko urodzenia się z anemią sierpowatą, są oferowane wszystkim kobietom w ciąży w Anglii¹⁹. W częściach Anglii, gdzie anemia sierpowata jest bardziej powszechna, kobietom w ciąży oferuje się test krwi w celu sprawdzenia, czy noszą cechę sierpowatą¹⁹. Możesz również poprosić o test krwi, nawet jeśli pochodzenie twojej rodziny nie sugeruje, że twoje dziecko byłoby narażone na wysokie ryzyko anemii sierpowatej¹⁹.

Jeśli test przesiewowy stwierdzi, że jesteś nosicielem choroby hemoglobinowej, ojcu twojego dziecka również zostanie zaproponowany test krwi²⁰. Jeśli testy wykażą, że ojciec nie jest nosicielem, twoje dziecko nie będzie miało anemii sierpowatej ani talasemii i nie będą ci oferowane dalsze testy w ciąży²⁰. Jeśli testy wykażą, że ojciec twojego dziecka również jest nosicielem, istnieje 1 na 4 szanse, że twoje dziecko może mieć tę chorobę²⁰.

Zaawansowane techniki molekularne

Trwają badania nad izolacją wolnego DNA płodowego z krwi matki do diagnostyki prenatalnej¹¹. Typ przeprowadzanych testów zależy od wieku pacjenta, a testowanie DNA może być używane do diagnostyki prenatalnej lub potwierdzenia diagnozy genotypu anemii sierpowatej²¹. Test krwi może określić, czy organizm wytwarza białko hemoglobiny S i w jakiej ilości⁴.

Anemia sierpowata, jeśli pozostanie niezdiagnozowana lub nieleczona, może powodować powikłania, których najlepiej unikać²². Na szczęście istnieją metody leczenia, które mogą zmniejszyć ryzyko bardziej poważnych powikłań i/lub złagodzić objawy, gdy wystąpią²². Anemia sierpowata jest bardziej powszechna w niektórych grupach etnicznych – społecznościach indyjskich, bliskowschodnich, afrykańskich, azjatyckich, śródziemnomorskich i latynoskich – więc testy genetyczne mogą być skutecznie wykorzystywane do oceny ryzyka, jeśli należysz do grupy podatnej lub masz historię choroby w rodzinie²².