Preparaty z chromem na poziom cukru i metabolizm

Rola chromu w organizmie

Chrom jest pierwiastkiem śladowym, który organizm potrzebuje w niewielkich ilościach, ale nie potrafi go sam wytworzyć – musi być dostarczany z pożywieniem lub suplementami. Jego najważniejszą funkcją jest wspomaganie działania insuliny, hormonu odpowiedzialnego za przenoszenie glukozy z krwioobiegu do komórek, gdzie jest wykorzystywana jako źródło energii. Chrom uczestniczy również w metabolizmie węglowodanów, tłuszczów i białek. Naukowcy uważają, że chrom wiąże się z małocząsteczkowym peptydem zwanym chromoduliną, który wzmacnia kaskadę sygnałów insulinowych na poziomie receptora komórkowego. Dzięki temu chrom może wpływać na wrażliwość tkanek na insulinę oraz na prawidłową gospodarkę lipidową.

Przyczyny niedoboru i zwiększonego zapotrzebowania na chrom

Niedobór chromu u zdrowych osób jest niezwykle rzadki – większość ludzi pokrywa dzienne zapotrzebowanie z diety. Kliniczny niedobór obserwowano niemal wyłącznie u pacjentów żywionych długotrwale dożylnie, u których nie dodawano chromu do roztworów odżywczych. Istnieją jednak czynniki zwiększające utratę tego minerału: dieta bogata w rafinowane cukry powoduje nasilone wydalanie chromu z moczem, a ciąża, karmienie piersią, intensywny wysiłek fizyczny oraz stres wywołany infekcjami lub urazami również mogą podnosić zapotrzebowanie. Ryzyko niedoboru rośnie, gdy wspomniane czynniki współistnieją z ogólnie ubogą dietą, co najczęściej dotyczy osób niedożywionych lub ciężko chorych. Osoby starsze oraz osoby z cukrzycą są również wymieniane jako grupy potencjalnie narażone na niższy poziom chromu.

Objawy mogące sugerować niski poziom chromu

Ponieważ kliniczny niedobór chromu jest bardzo rzadki, nie ustalono jednoznacznych objawów deficytowych. W opisanych przypadkach pacjentów na żywieniu pozajelitowym, u których brakowało chromu, obserwowano zaburzenia tolerancji glukozy i podwyższone zapotrzebowanie na insulinę, które ustępowały po uzupełnieniu chromu. Niektóre źródła wskazują, że przy niskim poziomie chromu mogą pojawić się nasilone łaknienie słodyczy, spadek energii, problemy z koncentracją, wahania nastroju oraz podwyższony poziom glukozy we krwi. Należy jednak pamiętać, że objawy te są niespecyficzne i mogą wynikać z wielu innych przyczyn.

Postacie chemiczne chromu w suplementach i ich biodostępność

Chrom w suplementach występuje w formie trójwartościowej, która jest bezpieczna dla organizmu – w odróżnieniu od toksycznego chromu sześciowartościowego, będącego zanieczyszczeniem przemysłowym. Najpopularniejsze postacie chemiczne to pikolinian chromu (połączenie chromu z kwasem pikolinowym), nikotynian chromu (z kwasem nikotynowym, czyli niacyną), chlorek chromu oraz chrom w drożdżach wzbogaconych. Badania porównawcze wchłaniania wykazały, że z pikolinianu chromu wchłania się około 1,2% dawki, z chlorku chromu około 0,4%, a z polinikotynatu chromu jeszcze mniej. Opracowano również kompleks chromu z histydyną, który w testach wykazywał wchłanialność około 50% wyższą niż pikolinian. Ogólnie jednak wchłanianie chromu z przewodu pokarmowego jest niskie i wynosi zaledwie 0,4–2,5% przyjętej dawki. Witamina C oraz niacyna mogą wspierać lepsze przyswajanie tego minerału, natomiast antacydy i węglan wapnia je hamują.

Formy produktów z chromem

Suplementy z chromem dostępne są w formie tabletek, kapsułek, a także jako składnik preparatów multiwitaminowo-mineralnych. Preparaty jednoskładnikowe zawierają zazwyczaj od 100 do 1000 µg chromu elementarnego w dawce, natomiast multiwitaminy dostarczają zwykle 35–120 µg. Dawki stosowane w badaniach klinicznych wahały się od 200 do 1000 µg dziennie, często podawane w dawkach podzielonych. Warto zauważyć, że te ilości znacząco przekraczają ustalone wartości tzw. wystarczającego spożycia, które dla dorosłych mężczyzn w wieku 19–50 lat wynoszą 35 µg, a dla kobiet w tym samym przedziale wiekowym – 25 µg dziennie.

Bezpieczeństwo suplementacji i możliwe działania niepożądane

Chrom w dawkach do 1000 µg dziennie jest ogólnie uznawany za bezpieczny przy krótkotrwałym stosowaniu do 6 miesięcy, a w niektórych badaniach stosowano go w dawkach 200–1000 µg nawet przez 2 lata. Nie ustalono górnego tolerowanego poziomu spożycia, ponieważ toksyczność chromu z żywności i suplementów jest rzadka, co może wynikać z jego słabego wchłaniania. Niemniej część osób doświadcza łagodnych działań niepożądanych, takich jak bóle głowy, bezsenność, rozstrój żołądka czy zmiany nastroju. Długotrwałe stosowanie wysokich dawek (powyżej 1200 µg dziennie) wiązano w opisach przypadków z uszkodzeniem nerek, wątroby i szpiku kostnego. Ponadto australijskie badania wykazały, że chrom trójwartościowy może ulegać częściowemu utlenieniu do formy sześciowartościowej wewnątrz komórek, co budzi obawy dotyczące potencjalnego działania rakotwórczego przy długotrwałym stosowaniu wysokich dawek. Osoby z chorobami nerek lub wątroby nie powinny przyjmować suplementów chromu bez konsultacji lekarskiej.

Interakcje z lekami i wskazania do konsultacji lekarskiej

Chrom może wchodzić w interakcje z wieloma lekami. Przyjmowany łącznie z insuliną lub doustnymi lekami przeciwcukrzycowymi (np. sulfonylomocznikami) może nasilać ich działanie hipoglikemizujące, powodując niebezpieczny spadek poziomu cukru we krwi. Pikolinian chromu przyjmowany jednocześnie z lewotyroksyną zmniejsza jej wchłanianie o około 17%, dlatego zaleca się zachowanie odstępu co najmniej 3–4 godzin między przyjęciem tych preparatów. Niesteroidowe leki przeciwzapalne i aspiryna mogą zwiększać wchłanianie chromu, podnosząc ryzyko działań niepożądanych. Antacydy i węglan wapnia z kolei hamują przyswajanie chromu. Suplementację chromu należy skonsultować z lekarzem zwłaszcza w przypadku cukrzycy, chorób nerek lub wątroby, zaburzeń tarczycy, ciąży i karmienia piersią, a także przy stosowaniu kortykosteroidów czy beta-blokerów.

Naturalne źródła chromu w diecie

Chrom występuje w wielu produktach spożywczych, choć w niewielkich ilościach. Dobrymi źródłami są produkty pełnoziarniste, drożdże piwne, brokuły, orzechy, mięso (szczególnie wątróbka), ziemniaki ze skórką, sery, melasa, warzywa strączkowe oraz świeże owoce i warzywa. Zawartość chromu w żywności roślinnej zależy od stężenia tego pierwiastka w glebie. Warto wiedzieć, że przemysłowe przetwarzanie żywności może znacząco obniżać zawartość chromu – na przykład rafinacja ziarna powoduje utratę nawet 90% tego minerału. Gotowanie w naczyniach ze stali nierdzewnej może natomiast nieznacznie zwiększać zawartość chromu w potrawach. Zbilansowana dieta bogata w warzywa, owoce, mięso, ryby i produkty pełnoziarniste z reguły wystarcza do pokrycia dziennego zapotrzebowania na chrom.