Leki i preparaty na biegunkę u dzieci

Czym jest biegunka u dziecka i jak często występuje

Biegunka to oddawanie luźnych lub wodnistych stolców trzy lub więcej razy dziennie, przy czym częstość ta odbiega od normalnego rytmu wypróżnień danego dziecka. Warto pamiętać, że u niemowląt karmionych piersią stolce są naturalnie miękkie i luźne – nie należy ich mylić z biegunką. Problem ten jest bardzo powszechny: dzieci poniżej 4. roku życia doświadczają biegunki przeciętnie 1–2 razy w roku. Biegunka może mieć charakter ostry – trwający od kilku dni do dwóch tygodni – lub przewlekły, gdy utrzymuje się powyżej 2–4 tygodni i może wskazywać na poważniejsze schorzenie wymagające diagnostyki.

Najczęstsze przyczyny biegunki w zależności od wieku dziecka

U niemowląt i małych dzieci najczęstszą przyczyną biegunki są wirusy, przede wszystkim rotawirus i norowirus, a także adenowirusy i astrowirusy. Zakażenia bakteryjne – wywołane przez salmonellę, E. coli, shigellę czy kampylobaktera – oraz pasożytnicze, na przykład lamblioza, również mogą prowadzić do biegunki, choć występują rzadziej. Biegunka u dzieci bywa też skutkiem ubocznym antybiotykoterapii, spożycia zanieczyszczonej żywności lub wody, a także nadmiernego picia soków owocowych i słodzonych napojów.

U maluchów w wieku 1–5 lat częstą przyczyną jest tak zwana “biegunka malucha” (biegunka czynnościowa), wynikająca z nadmiernego spożycia napojów z dużą zawartością fruktozy i sorbitolu. Dzieci z tym problemem rozwijają się prawidłowo, a dolegliwość ustępuje samoistnie zwykle przed rozpoczęciem szkoły. U starszych dzieci i nastolatków biegunka przewlekła może być objawem celiakii, nietolerancji laktozy lub fruktozy, alergii pokarmowej, zespołu jelita drażliwego bądź nieswoistego zapalenia jelit, takich jak choroba Leśniowskiego-Crohna czy wrzodziejące zapalenie jelita grubego.

Objawy biegunki i towarzyszące dolegliwości

Głównym objawem biegunki jest luźny lub wodnisty stolec oraz naglące parcie na stolec. U dzieci biegunce mogą towarzyszyć bóle brzucha i skurcze, nudności, wymioty, gorączka, utrata apetytu oraz osłabienie. Stolec może mieć zmieniony kolor – na przykład zielonkawy przy bardzo szybkim pasażu jelitowym – a w przypadku zakażeń bakteryjnych mogą pojawić się w nim ślady krwi lub śluzu. Nasilenie biegunki klasyfikuje się jako łagodne (3–5 wodnistych stolców dziennie), umiarkowane (6–9 stolców) lub ciężkie (10 i więcej stolców dziennie). Ciężka lub przedłużająca się biegunka wymaga szczególnej czujności ze względu na ryzyko odwodnienia.

Dlaczego biegunka u dzieci jest szczególnie niebezpieczna

Największym zagrożeniem związanym z biegunką u dzieci jest odwodnienie, czyli utrata wody i elektrolitów – sodu, potasu, chlorków i wodorowęglanów. Organizm dziecka, zwłaszcza niemowlęcia, ma znacznie mniejsze rezerwy płynów niż organizm dorosłego, przez co odwodnienie może rozwinąć się niezwykle szybko, niekiedy w ciągu niecałej doby. Łagodne odwodnienie objawia się suchością ust, zmniejszoną ilością łez przy płaczu, ciemniejszym moczem i rzadszym oddawaniem moczu. Ciężkie odwodnienie prowadzi do zapadniętych oczu i ciemiączka u niemowląt, przyspieszonego oddechu, senności, a w skrajnych przypadkach może powodować drgawki, uszkodzenie mózgu, wstrząs, a nawet zagrażać życiu. Dlatego nawadnianie jest absolutnym priorytetem w postępowaniu z biegunką u dziecka.

Bezpieczne postępowanie domowe przy biegunce u dziecka

Podstawą leczenia biegunki u dzieci jest uzupełnianie utraconych płynów i elektrolitów. Niemowlęta karmione piersią powinny być karmione częściej niż zwykle – mleko matki jest łatwo przyswajalne, bogate w składniki odżywcze i zawiera przeciwciała chroniące przed infekcjami. Dzieci karmione mlekiem modyfikowanym powinny otrzymywać mieszankę o standardowym stężeniu – nie należy jej rozcieńczać. Przy umiarkowanej lub ciężkiej biegunce zaleca się podawanie doustnych roztworów nawadniających (ORS), które zawierają odpowiednio zbilansowaną mieszankę wody, soli i cukru, umożliwiającą skuteczne wchłanianie płynów w jelicie cienkim.

Należy unikać podawania dziecku soków owocowych, napojów gazowanych, słodzonych herbat i napojów sportowych – mają one nieodpowiedni skład elektrolitowy i mogą nasilać biegunkę. Sama woda, choć dopuszczalna w niewielkich ilościach u starszych dzieci, nie powinna być jedynym podawanym płynem, gdyż nie dostarcza elektrolitów i może prowadzić do obniżenia poziomu sodu we krwi. Dzieci jedzące pokarmy stałe powinny jak najszybciej wrócić do normalnej, zbilansowanej diety bogatej w warzywa, owoce, chude mięsa, jogurt i produkty skrobiowe. Dawniej popularna dieta BRAT (banany, ryż, mus jabłkowy, tosty) nie jest już zalecana jako wyłączna dieta, ponieważ jest uboga w składniki odżywcze i może opóźniać powrót do zdrowia.

Czego unikać w leczeniu biegunki u dziecka

Leki przeciwbiegunkowe, takie jak loperamid, nie są zalecane u niemowląt i małych dzieci – mogą być wręcz niebezpieczne. U dzieci poniżej 2. roku życia są bezwzględnie przeciwwskazane, a u starszych dzieci powinny być stosowane wyłącznie na wyraźne zalecenie lekarza. Biegunka jest naturalnym mechanizmem obronnym organizmu, który stara się pozbyć drobnoustrojów – hamowanie tego procesu lekami może zatrzymać infekcję wewnątrz organizmu. Nie należy również podawać dzieciom preparatów zawierających salicylany (np. subsalicylan bizmutu), ponieważ wiążą się z ryzykiem zespołu Reye’a. Antybiotyki nie są wskazane w większości przypadków biegunki wirusowej i nie powinny być stosowane bez konsultacji z lekarzem. Probiotyki mogą być pomocne, zwłaszcza przy biegunce poantybiotykowej lub wirusowej, jednak ich stosowanie warto omówić z pediatrą.

Dostępne formy produktów wspomagających nawadnianie

Doustne roztwory nawadniające (ORS) są dostępne w kilku wygodnych formach: jako gotowe płyny do picia, proszki do rozpuszczenia w wodzie oraz mrożone lizaki lub lody do ssania. Forma mrożona jest szczególnie przydatna u dzieci, które wymiotują – pozwala podawać małe ilości płynów stopniowo. Roztwory te zawierają precyzyjnie dobraną proporcję wody, soli mineralnych i glukozy, dzięki czemu są wchłaniane nawet przy nasilonej biegunce i wymiotach. Nie należy przygotowywać domowych roztworów nawadniających – bezpieczniejsze jest korzystanie z gotowych preparatów aptecznych. Produkty markowe i apteczne odpowiedniki mają identyczny skład i skuteczność. Oprócz roztworów nawadniających w kategorii dostępne są również probiotyki, które mogą wspierać odbudowę prawidłowej flory jelitowej i skracać czas trwania biegunki.

Kiedy konieczna jest pilna konsultacja lekarska

Rodzice powinni niezwłocznie skontaktować się z lekarzem, jeśli biegunka dotyczy niemowlęcia poniżej 6. miesiąca życia lub gdy dziecku towarzyszą objawy odwodnienia: suche usta i język, brak łez przy płaczu, zmniejszona ilość moczu (mniej niż 6 mokrych pieluch na dobę u niemowląt), zapadnięte oczy lub ciemiączko, nadmierna senność lub drażliwość. Pilnej konsultacji wymagają również: obecność krwi lub śluzu w stolcu, gorączka utrzymująca się dłużej niż 24–48 godzin, uporczywe wymioty trwające ponad 12–24 godzin, nasilający się ból brzucha, odmowa przyjmowania płynów oraz biegunka nieustępująca po 48 godzinach. Ciężkie odwodnienie – objawiające się skrajną sennością, bladą lub marmurkowatą skórą, bardzo szybkim oddechem i brakiem oddawania moczu – jest stanem wymagającym natychmiastowej pomocy medycznej, ponieważ może prowadzić do wstrząsu zagrażającego życiu.