Wyciąg z figi

Co to jest wyciąg z figi i skąd pochodzi jego siła?

Wyciąg z figi to skoncentrowany preparat otrzymywany z owoców (a niekiedy też liści) drzewa figowego Ficus carica L. z rodziny morwowatych. Roślina od tysięcy lat jest obecna w medycynie tradycyjnej basenu Morza Śródziemnego i Bliskiego Wschodu, a jej owoce i liście weszły do farmakopei hiszpańskiej i brytyjskiej⁸. Siłę wyciągu tworzą dziesiątki związków bioaktywnych – to nie jeden składnik, lecz cała orkiestra fitochemikaliów działających razem⁹.

W owocach i liściach figi zidentyfikowano: kwasy fenolowe (chlorogenowy, neochlorogenowy, ferulowy, kawowy, galusowy, syringowy), flawonoidy (kwercetyna, rutyna, kemferol, luteolina, apigenina, katechina, epikatechina), antocyjany (głównie cyjanidyno-3-O-rutozyd), kumaryny (umbeliferon, bergapten, psoralen), triterpenoidy (kwas oleanolowy, lupeol, kwas betulinowy), fitosterole (β-sitosterol, stigmasterol) oraz organiczne kwasy owocowe (jabłkowy, cytrynowy, chiminowy, szczawiowy)¹⁰¹¹. Zawartość polifenoli całkowitych w ekstraktach z owoców mieści się w przedziale 7,24–11,17 mg ekwiwalentu kwasu galusowego na gram suchego ekstraktu – wyższe wartości osiągają ekstrakty metanolowe¹.

Jak wyciąg z figi działa na poziomie komórkowym?

Głównym mechanizmem leżącym u podstaw aktywności wyciągu jest działanie antyoksydacyjne związków fenolowych. Polifenole figi wychwytują wolne rodniki, oddają atomy wodoru, dezaktywują tlen singletowy i hamują enzym oksydazę ksantynową – przy stężeniu 250 µg/ml inhibicja oksydazy ksantynowej wynosi około połowy aktywności allopurynolu (leku stosowanego w dnie moczanowej)¹². Siła tej aktywności koreluje ze stężeniem polifenoli (r = 0,74) i antocyjanów (r = 0,63)¹³.

W badaniach laboratoryjnych ekstrakty etanolowe z owoców i liści hamowały enzymy trawienne: α-amylazę i α-glukozydazę (przy 500 µg/ml – efekt porównywalny z akarbozą, lekiem stosowanym w cukrzycy) oraz lipazę trzustkową¹⁴. Hamowanie tych enzymów spowalnia wchłanianie cukrów i tłuszczów z przewodu pokarmowego. Wyciąg z figi wykazuje też aktywność przeciwzapalną – ekstrakty z liści redukowały obrzęk łapy szczura wywołany karageniną silniej niż indometacyna (standardowy lek przeciwzapalny) w badaniach na zwierzętach¹⁵.

Jaki wpływ na poziom cukru i tłuszczów we krwi wykazują ekstrakty figi?

Hipoglikemiczne (obniżające poziom glukozy) działanie wyciągu z liści figi jest jednym z najlepiej zbadanych efektów – choć nadal głównie w modelach zwierzęcych. Ekstrakt metanolowy z liści podawany szczurom z cukrzycą wywołaną alloksanem przez 21 dni (200 mg/kg) obniżał glikemię w sposób porównywalny z metforminą¹⁶. W modelu mysim wyciąg z liści aktywował szlak AMPK i hamował glukoneogenezę wątrobową¹⁷. Jedno małe badanie kliniczne u pacjentów z cukrzycą typu 1 wykazało, że odwar z liści figi może obniżać poposiłkowy poziom glukozy¹⁷ – wymaga to jednak potwierdzenia w większych badaniach.

W zakresie lipidów: dożylne podanie dekoktu z liści (50 g/kg suchej masy) szczurom z hipertriglicerydemią zmniejszało stężenie lipidów we krwi o 84% po 60 minutach i o 69% po 2 godzinach¹⁸. Etanolowy ekstrakt z miąższu u szczurów na diecie wysokotłuszczowej poprawiał profil lipidowy, obniżał stosunek LDL/HDL i zwiększał stężenie HDL¹⁹. Są to jednak dane z badań na zwierzętach – nie należy ich traktować jako gwarancji identycznego efektu u ludzi.

Wyciąg z figi a układ pokarmowy – co mówią badania?

Tradycyjne zastosowanie figi jako środka przeczyszczającego i łagodzącego zaparcia ma pewne poparcie w danych naukowych. Randomizowane, podwójnie zaślepione badanie kliniczne wykazało, że pasta z figi może poprawiać funkcję jelit u osób z czynnościowymi zaparciami²⁰. Ekstrakt wodno-etanolowy z dojrzałych owoców rozluźniał spontaniczne skurcze jelita cienkiego królika (model in vitro) przy stężeniach 0,1–3,0 mg/ml, prawdopodobnie przez aktywację kanałów K-ATP²¹. W tradycyjnej medycynie unani fig był stosowany jako łagodny środek przeczyszczający, moczopędny i wykrztuśny²².

Wyciąg zawiera też ficynę – mieszaninę proteaz cysteinowych charakterystycznych dla soku mlecznego figi. W badaniach laboratoryjnych ficyna wykazywała aktywność przeciwrobaczą wobec nicieni jelitowych²³ oraz wpływ na agregację płytek krwi i aktywację czynnika X krzepnięcia²⁴.

Kiedy skontaktować się z lekarzem?

Wyciąg z figi przyjmowany doustnie może istotnie obniżać poziom glukozy we krwi. Jeśli stosujesz insulinę, metforminę lub inne leki przeciwcukrzycowe, koniecznie porozmawiaj z lekarzem przed sięgnięciem po preparaty z wyciągiem z figi – ryzyko hipoglikemii (zbyt niskiego cukru) jest realne⁵. Z tego samego powodu preparaty z figą należy odstawić co najmniej 2 tygodnie przed planowaną operacją, aby nie zaburzać kontroli glikemii podczas zabiegu i w okresie pooperacyjnym²⁶.

Skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą również, gdy:

• jesteś w ciąży lub karmisz piersią – brak wiarygodnych danych o bezpieczeństwie stosowania wyciągu z liści figi w tych stanach²⁷;
• masz choroby wątroby lub nerek;
• przyjmujesz leki obniżające ciśnienie krwi lub wpływające na krzepnięcie – ficyna zawarta w wyciągu może wpływać na hemostazę²⁴;
• stosujesz preparaty z wyciągiem z figi na skórę i planujesz ekspozycję na słońce – kumaryny takie jak bergapten i psoralen mogą powodować fotouczulenie i kontaktowe zapalenie skóry⁷²⁷.

Jeśli po przyjęciu preparatu z wyciągiem z figi pojawią się objawy alergiczne (pokrzywka, obrzęk, trudności z oddychaniem), natychmiast przerwij stosowanie i skontaktuj się z lekarzem lub zadzwoń na pogotowie.

Wyciąg z figi to ciekawy składnik o bogatym profilu fitochemicznym, potwierdzonym wieloma badaniami laboratoryjnymi. Jeśli sięgasz po suplement lub preparat kosmetyczny z tym ekstraktem, sprawdź skład pod kątem stężenia wyciągu i formy (owoc czy liść). Pamiętaj, że pasta owocowa z figi jest uznana za bezpieczną przy krótkotrwałym stosowaniu (do 8 tygodni), natomiast preparaty z liści mają mniej danych o bezpieczeństwie²⁷. Przy jakichkolwiek wątpliwościach – zwłaszcza jeśli leczysz się na cukrzycę, choroby wątroby lub planujesz zabieg – zawsze skonsultuj się z farmaceutą lub lekarzem.