Zapobieganie powikłaniom nowotworowym PSC – strategie i wyzwania

Pierwotne stwardniające zapalenie dróg żółciowych wiąże się ze znacząco zwiększonym ryzykiem nowotworów w porównaniu z populacją ogólną. Główne typy nowotworów to cholangiokarcinoma, rak pęcherzyka żółciowego, rak wątrobowokomórkowy oraz rak jelita grubego, przy czym blisko 50% zgonów pacjentów z PSC jest spowodowanych przez nowotwory1.

Wyzwania w chemoprofilaktyce nowotworów

Dane dotyczące prewencji nowotworów w PSC są bardzo ograniczone, głównie ze względu na rzadkość występowania PSC oraz trudności w gromadzeniu wystarczającej liczby pacjento-lat do przeprowadzenia badań nad chemoprofilaktyką23. Ze względu na rzadkość PSC w połączeniu z barierami w gromadzeniu wystarczającej liczby pacjento-lat do odpowiedniego zapewnienia mocy badań dotyczących prewencji nowotworów, istnieje niedobór danych dotyczących potencjalnej roli jakiegokolwiek konkretnego środka farmakologicznego w zapobieganiu nowotworom u pacjentów z PSC3.

Obecnie nie ma środków farmakologicznych, które zostały rygorystycznie udowodnione jako zapobiegające rozwojowi nowotworów u pacjentów z PSC3. Nie istnieją również środki farmakologiczne rutynowo zalecane do prewencji nowotworów u pacjentów z PSC2.

Kontrowersyjne zastosowanie kwasu ursodeoksycholowego

Kwas ursodeoksycholowy (UDCA) pozostaje przedmiotem debaty i niepewności w kontekście chemoprofilaktyki3. Niektóre badania wykazały, że stosowanie UDCA u pacjentów z PSC i chorobami zapalnymi jelit zmniejsza ryzyko rozwoju dysplazji jelita grubego lub raka jelita grubego, podczas gdy inne badania wykazały zwiększone ryzyko raka jelita grubego u pacjentów z PSC-IBD stosujących UDCA3.

Dostępne do tej pory dane sugerują, że istnieje potencjalna szkoda lub przynajmniej brak korzyści z zastosowania UDCA w wysokich dawkach, podczas gdy UDCA w dawkach pośrednich (lub niskich) może mieć pewien wpływ chemoprofilaktyczny u wybranej grupy pacjentów z PSC4. Obecnie panuje konsensus, że UDCA w wysokich dawkach należy unikać, a w przypadku UDCA w dawkach pośrednich lub niskich potrzebne są dodatkowe badania w celu walidacji jego potencjalnych właściwości chemoprofilaktycznych u pacjentów z PSC-IBD, zanim będzie można go rutynowo zalecać w tym wskazaniu4.

Stanowisko towarzystw naukowych: Amerykańskie Towarzystwo Badań nad Chorobami Wątroby (AASLD) i Amerykańskie Kolegium Gastroenterologii (ACG) zdecydowanie zalecają przeciwko rutynowemu stosowaniu UDCA jako chemoprofilaktyki raka jelita grubego u pacjentów z PSC-IBD.

Badania nad kurkuminą jako środkiem chemoprofilaktycznym

Kurkumina, fitoekstrakt z kłącza kurkumy (Curcuma longa), wykazuje działanie przeciwzapalne, przeciwwłókniste i przeciwnowotworowe, choć efekty te były mniej badane w specyficznym kontekście PSC4. Ze względu na pleotropowe i wielokrotne potencjalnie korzystne działanie kurkuminy w zaburzeniach zapalnych i nowotworowych, może ona zasługiwać na dalsze badania jako środek chemoprofilaktyczny i jest obecnie badana w I i II fazie badań klinicznych dotyczących leczenia PSC4.

Minimalizacja modyfikowalnych czynników ryzyka

Oprócz środków farmakologicznych, prewencja może obejmować minimalizację modyfikowalnych czynników ryzyka nowotworów wątrobowo-żółciowych5. Kilka badań wykazało, że palenie i spożycie alkoholu są związane ze zwiększonym ryzykiem cholangiokarcinoma5. Jednakże nie opublikowano żadnych badań oceniających, czy zaprzestanie palenia lub spożywania alkoholu może zmniejszyć ryzyko nowotworów wątrobowo-żółciowych lub poprawić przeżywalność u pacjentów z PSC5.

Nowe kierunki badawcze

Zastosowanie wankomycyny doustnej w PSC pozostaje obszarem aktywnych i ekscytujących badań5. Badania nad tym antybiotykiem mogą otworzyć nowe możliwości w zakresie prewencji powikłań PSC, w tym nowotworowych.

Przewidywanie czynników ryzyka nowotworów w PSC pozostaje w dużej mierze niejasne, środki zapobiegawcze są w większości niesprawdzone, jeśli nie nieistniejące, a wiele pozostaje nieznane w zakresie prewencji i nadzoru nad nowotworami w PSC2. Niemniej jednak istnieje kilka środków farmakologicznych, które mogą mieć potencjalne korzyści, co wymaga dalszych badań2.

Znaczenie regularnego monitorowania

W obliczu braku skutecznych metod chemoprofilaktyki, kluczowe znaczenie ma wczesne wykrywanie nowotworów poprzez regularne badania przesiewowe i monitorowanie. Pacjenci z PSC wymagają systematycznych kontroli obrazowych, endoskopowych oraz oceny markerów nowotworowych, co może umożliwić wczesne wykrycie zmian nowotworowych i poprawić rokowanie.

Robustne strategie nadzoru są potrzebne, choć niepewność pozostaje w kwestii najlepszego sposobu ich prowadzenia1. Współpraca między hepatologiem, gastroenterologiem i onkologiem jest niezbędna dla optymalnej opieki nad pacjentem z PSC w kontekście prewencji nowotworów.

Pytania i odpowiedzi

Jakie nowotwory najczęściej występują u pacjentów z PSC?

Główne typy to cholangiokarcinoma (rak dróg żółciowych), rak pęcherzyka żółciowego, rak wątrobowokomórkowy oraz rak jelita grubego. Blisko 50% zgonów pacjentów z PSC jest spowodowanych przez nowotwory.

Czy kwas ursodeoksycholowy zapobiega nowotworom w PSC?

UDCA pozostaje kontrowersyjny – niektóre badania wskazują na ochronne działanie, inne na zwiększone ryzyko. AASLD i ACG zalecają przeciwko rutynowemu stosowaniu UDCA w chemoprofilaktyce u pacjentów z PSC-IBD.

Czy zaprzestanie palenia i picia alkoholu zmniejsza ryzyko nowotworów w PSC?

Palenie i alkohol są czynnikami ryzyka cholangiokarcinoma, ale brak badań potwierdzających, czy ich eliminacja zmniejsza ryzyko nowotworów u pacjentów z PSC. Mimo to zaleca się ich unikanie.

Jakie badania przesiewowe są zalecane w PSC?

Pacjenci wymagają regularnych badań obrazowych, endoskopowych oraz oceny markerów nowotworowych. Dokładne protokoły nadzoru są nadal przedmiotem badań i mogą się różnić między ośrodkami.

Reklama
Reklama