Diagnostyka guzów neuroendokrynnych – kompleksowe badania i metody

Diagnostyka guzów neuroendokrynnych (NET) stanowi złożony proces wymagający wielodyscyplinarnego podejścia i zastosowania różnorodnych metod diagnostycznych¹. Ze względu na niespecyficzne objawy i rzadkość występowania tych nowotworów, prawidłowe rozpoznanie często nastręcza trudności i może być znacznie opóźnione². Średni czas od wystąpienia pierwszych objawów do postawienia diagnozy wynosi około 52 miesięcy, a pacjenci odwiedzają średnio sześciu różnych specjalistów zanim otrzymają właściwe rozpoznanie².

Podstawy procesu diagnostycznego

Diagnoza guza neuroendokrynnego wymaga skoordynowanych działań zespołu wielodyscyplinarnego obejmującego onkologów, chirurgów, radiologów interwencyjnych i patologów¹. Proces diagnostyczny integruje wyniki badań patologicznych, hormonalnych oraz diagnostycznego i czynnościowego obrazowania w celu stworzenia kompleksowego obrazu diagnostycznego¹³.

Pierwszym krokiem w diagnostyce jest dokładne zebranie wywiadu medycznego, w tym informacji o objawach, czynnikach ryzyka i historii rodzinnej⁴⁵. Kluczowe znaczenie ma przedstawienie lekarzowi pełnego obrazu doświadczanych objawów, ponieważ nie istnieje test przesiewowy wykrywający guzy neuroendokrynne⁴. Następnie wykonywane jest badanie fizykalne, podczas którego lekarz poszukuje guzów i innych oznak choroby⁶.

Badania biochemiczne i markery nowotworowe

Badania biochemiczne odgrywają fundamentalną rolę w diagnostyce guzów neuroendokrynnych. Najważniejszym markerem diagnostycznym jest chromogranina A (CgA), która jest podwyższona u 60-80% pacjentów z NET trzustki i układu pokarmowego¹⁷. Chromogranina A służy zarówno jako marker diagnostyczny, jak i prognostyczny w większości guzów neuroendokrynnych⁸.

Dla pacjentów z objawami sugerującymi czynnościowy guz neuroendokrynny, badania biochemiczne powinny być ukierunkowane na specyficzny zespół objawowy¹. W przypadku podejrzenia zespołu rakowiaka, kluczowe jest oznaczenie kwasu 5-hydroksyindolooctowego (5-HIAA) w dobowej zbiórce moczu, które ma swoistość około 88%, choć czułość może być tak niska jak 35%⁹. Badanie to może wykazać podwyższone poziomy tego metabolitu serotoniny, co świadczy o obecności guza neuroendokrynnego¹⁰.

Warto jednak pamiętać, że fałszywie dodatnie wyniki chromograniny A mogą występować u pacjentów przyjmujących inhibitory pompy protonowej, nawet przy krótkotrwałym stosowaniu w małych dawkach⁹. Ponadto, wiele pokarmów i leków może wpływać na poziomy 5-HIAA¹¹. Zobacz więcej: Badania laboratoryjne w diagnostyce guzów neuroendokrynnych

Metody obrazowania

Diagnostyka obrazowa guzów neuroendokrynnych obejmuje dwie główne kategorie badań: standardowe obrazowanie przekrojowe oraz funkcjonalne badania medycyny nuklearnej¹¹². Standardowe obrazowanie przekrojowe za pomocą tomografii komputerowej (CT) lub rezonansu magnetycznego (MRI) jest zalecane u wszystkich pacjentów z podejrzeniem guza neuroendokrynnego¹.

Badania te pozwalają określić lokalizację i rozmiar guza, a także ocenić, czy nowotwór rozprzestrzenił się na inne narządy¹². Tomografia komputerowa wykorzystuje promienie rentgenowskie do tworzenia szczegółowych obrazów narządów wewnętrznych¹⁰, podczas gdy rezonans magnetyczny może czasami wykazywać tkanki miękkie wyraźniej niż CT¹⁰.

Szczególnie ważne miejsce w diagnostyce zajmują nowoczesne techniki obrazowania funkcjonalnego. Scyntygrafia receptorów somatostatyny z użyciem znakowanych analogów somatostatyny jest obowiązkowa do określenia, czy pacjenci kwalifikują się do peptydowej terapii radioizotopowej¹³. W przyszłości badania PET-CT z gallem-68 DOTA-oktreotyd zastąpią scyntygrafię receptorów somatostatyny ze względu na wyższą swoistość i czułość⁸¹³. Zobacz więcej: Obrazowanie w diagnostyce guzów neuroendokrynnych - CT, MRI, PET

Biopsja i badanie histopatologiczne

Uzyskanie materiału tkankowego do badania patologicznego jest obowiązkowe dla rozpoznania guzów neuroendokrynnych¹. Gdy resekcja chirurgiczna nie jest możliwa, preferowana jest biopsja gruboigłowa nad biopsją cienkoigłową, aby umożliwić pełną ocenę architektury guza¹.

Biopsja polega na pobraniu próbki podejrzanej tkanki nowotworowej, którą następnie bada patolog pod mikroskopem¹². To jedyny sposób na pewne stwierdzenie, czy nieprawidłowy obszar jest nowotworem i jakiego typu¹⁰. Próbki tkanek mogą być pobierane różnymi technikami, w tym za pomocą ultrasonografii endoskopowej lub laparoskopii, w zależności od lokalizacji podejrzanego guza¹⁴.

Badanie histopatologiczne powinno zawierać specyficzne markery neuroendokrynne, takie jak chromogranina A, synaptofizyna i enolaza neuronospecyficzna, a także ocenę proliferacji za pomocą wskaźnika Ki-67⁸. Oznaczenie immunohistochemiczne chromograniny A i synaptofizyny oraz markera proliferacji Ki-67 jest obowiązkowe⁸¹⁵.

Wyzwania diagnostyczne

Guzy neuroendokrynne są często błędnie diagnozowane jako inne schorzenia, co prowadzi do opóźnień w diagnostyce i leczeniu⁴¹⁶. Wiele z tych nowotworów jest wykrywanych przypadkowo podczas zabiegów chirurgicznych przewodu pokarmowego¹⁶. Konwencjonalne techniki obrazowania, takie jak CT, PET z FDG, ultrasonografia czy MRI, często nie są w stanie wykryć NET we wczesnym stadium ze względu na małe rozmiary guza, niską aktywność metaboliczną i nieregularną lokalizację w organizmie¹⁷.

Dodatkowo, objawy guzów neuroendokrynnych są często niespecyficzne i mogą naśladować inne, częstsze schorzenia¹⁸. Rozpoznanie nowotworu neuroendokrynnego często następuje dopiero po rozprzestrzenieniu się choroby na inne części organizmu¹⁸. Z tego powodu tak ważne jest skierowanie pacjenta do specjalisty tak szybko, jak to możliwe po postawieniu diagnozy¹⁹.