Objawy zaawansowanego czerniaka – przerzuty i stadium IV

Zaawansowany czerniak, określany również jako czerniak przerzutowy lub stadium IV, to najpoważniejsza forma tego nowotworu, w której komórki nowotworowe rozprzestrzeniły się poza pierwotną lokalizację do innych części ciała¹². Najczęstsze miejsca przerzutów to odległa skóra i węzły chłonne, a następnie płuca, wątroba, mózg, kości i jelit³.

Ogólne objawy przerzutowego czerniaka

Objawy przerzutowego czerniaka mogą być niejasne i zazwyczaj pojawiają się dopiero wtedy, gdy nowotwór jest już zaawansowany¹. Ogólne objawy mogą obejmować⁴⁵:

• Zmęczenie i ogólne osłabienie
• Powiększone lub bolesne węzły chłonne
• Niewyjaśniona utrata masy ciała
• Utrata apetytu
• Problemy z oddychaniem lub kaszel, który nie ustępuje
• Ból kości
• Bóle głowy
• Drgawki
• Powiększenie wątroby

Niektóre osoby mogą nie mieć żadnych objawów, gdy mają zaawansowany nowotwór – lekarz może stwierdzić, że nowotwór się rozprzestrzenił podczas skanowania na wizytę kontrolną⁵. Jeśli występują objawy, będą one zależeć od tego, gdzie nowotwór się rozprzestrzenił⁵.

Przerzuty do węzłów chłonnych

Węzły chłonne są często pierwszym miejscem rozprzestrzeniania się czerniaka⁶. Gdy czerniak rozprzestrzeni się do pobliskich węzłów chłonnych, mogą one stać się zespolone lub połączone². Powiększone węzły chłonne mogą być twarde i obrzęknięte⁷⁸.

Gdy naciśnie się na zespolone węzły chłonne, będą się czuć guzkowate i twarde². Czasami mogą one uciskać pobliskie tkanki lub nerwy, powodując ból⁷. Obrzęknięte węzły chłonne w okolicy szyi mogą utrudniać połykanie⁵.

Przerzuty do płuc

Gdy czerniak rozprzestrzeni się do płuc, może powodować różne objawy oddechowe⁴⁵:

• Kaszel, który nie ustępuje, z krwią lub bez
• Ból w klatce piersiowej
• Duszność
• Przewlekłe infekcje klatki piersiowej
• Nagromadzenie płynu między ścianą klatki piersiowej a płucem (wysięk opłucnowy)

Pacjenci mogą również odczuwać przewlekły ból w klatce piersiowej, którego nie można wyjaśnić innymi przyczynami⁹. Niewyjaśniona utrata masy ciała i utrata apetytu to również częste objawy przerzutów do płuc⁹.

Przerzuty do mózgu

Przerzuty do mózgu, specyficzna forma czerniaka stadium IV, to jedna z najczęstszych i najtrudniejszych do leczenia komplikacji czerniaka³. Objawy przerzutów do mózgu mogą obejmować¹⁰¹¹:

• Bóle głowy, często z nudnościami
• Paraliż rąk lub nóg
• Senność
• Problemy z pamięcią
• Zmiany w emocjach lub zachowaniu
• Trudności ze słyszeniem, widzeniem lub połykaniem
• Drgawki
• Nudności lub wymioty

Bóle głowy i nudności mogą być gorsze rano⁷. Inne objawy zależą od obszaru mózgu, który jest dotknięty – mogą obejmować drętwienie lub słabość kończyny, lub wystąpienie napadu drgawkowego⁷.

Przerzuty do kości

Gdy czerniak przerzuca się do kości, może powodować charakterystyczne objawy¹⁰¹²:

• Ból kości i dolegliwości bólowe
• Ból pleców lub drętwienie
• Łatwo łamiące się kości
• Zmiany w poziomie wapnia spowodowane niszczeniem kości, które mogą powodować senność, splątanie lub zmiany w nawykach jelitowych

Ból wynikający z rozpadu kości jest ciągły, a ludzie często opisują go jako „gryzący”¹². Ból pleców pogarsza się pomimo odpoczynku, a kości stają się słabsze i mogą się łamać łatwiej¹². Gdy czerniak przerzuca do kości, może powodować ciężki i trudny do leczenia ból, który czasami towarzyszy gorączka⁹.

Przerzuty do wątroby

Przerzuty czerniaka do wątroby mogą powodować różne objawy¹⁰¹²:

• Dyskomfort lub ból po prawej stronie brzucha
• Nudności
• Słaby apetyt i utrata masy ciała
• Obrzęknięty brzuch (nazywany wodobrzuszem)
• Żółtaczka (żółknięcie skóry i białek oczu)
• Swędzenie skóry

Ból i tkliwość w środkowej części ciała może być oznaką, że czerniak rozprzestrzenił się do wątroby⁹. Czerniak, który rozprzestrzenił się do wątroby, może powodować dyskomfort lub ból w okolicy wątroby – po prawej stronie brzucha, pod żebrami – oraz nudności¹³.

Przerzuty do układu pokarmowego

Jeśli czerniak rozprzestrzeni się do układu pokarmowego, może powodować¹¹¹³:

• Ból w brzuchu
• Zaparcia lub biegunka bez oczywistej przyczyny
• Nudności (wymioty)
• Wymiotowanie krwią
• Krew w stolcu

Większość ludzi nie ma żadnych objawów, jeśli czerniak rozprzestrzenił się do jelita cienkiego, ale jeśli je mają, mogą obejmować ból w brzuchu, niestrawność, nudności lub wymiotowanie, utratę masy ciała i anemię¹¹. Wtórny nowotwór może również uciskać jelito cienkie i blokować je lub częściowo blokować – nazywa się to niedrożnością jelit¹¹.

Przerzuty do skóry

Czerniak, który rozprzestrzenia się do obszarów skóry odległych od pierwotnego czerniaka, pojawia się jako twarde lub mocne guzki zwane guzkami⁷. Mogą również występować płaskie, szare lub fioletowe obszary skóry⁷. Te guzki lub obszary mogą krwawić⁷.

Przerzuty do skóry i płuc mają lepsze rokowanie niż przerzuty do mózgu, kości i wątroby, które są związane z gorszym rokowaniem¹⁴. Przeżycie jest lepsze w przypadku przerzutów, w których lokalizacja pierwotnego guza jest nieznana¹⁴.

Rokowanie w zaawansowanym czerniaku

Rokowanie w zaawansowanym czerniaku zależy od tego, gdzie nowotwór się rozprzestrzenił¹⁵. Zazwyczaj jest lepsze, jeśli nowotwór rozprzestrzenił się tylko do odległych części skóry i węzłów chłonnych zamiast do innych narządów¹⁵. 5-letni wskaźnik przeżycia dla odległego stadium czerniaka wynosił około 30% w 2017 roku, chociaż leczenie ciągle się poprawia¹⁵.

Gdy czerniak rozprzestrzeni się do odległych części ciała, nowotwór jest ogólnie uważany za nieuleczalny¹⁴. 5-letni wskaźnik przeżycia wynosi mniej niż 10%, a mediana przeżycia to 6-12 miesięcy¹⁴. Jednak przebieg choroby bardzo się różni i zależy częściowo od siły mechanizmów obronnych organizmu¹⁴.