Zróżnicowanie geograficzne czerniaka na świecie

Występowanie czerniaka wykazuje znaczące zróżnicowanie geograficzne na poziomie globalnym, które odzwierciedla złożoną interakcję między czynnikami środowiskowymi, genetycznymi i behawioralnymi¹. Zrozumienie tych różnic jest kluczowe dla planowania strategii prewencyjnych i alokacji zasobów zdrowotnych.

Australia i Oceania – najwyższe wskaźniki na świecie

Australia i Nowa Zelandia mają najwyższe na świecie wskaźniki zachorowalności na czerniaka, wynoszące około 32,5 przypadków na 100 000 mieszkańców rocznie²³. W Australii czerniak jest trzecim najczęściej diagnozowanym nowotworem⁴, a jedna osoba umiera z tego powodu co 6 godzin⁵⁶.

W 2023 roku w Australii zdiagnozowano szacunkowo 18 257 nowych przypadków czerniaka skóry, a 1 314 osób zmarło z tego powodu⁴. Ryzyko zachorowania na czerniaka skóry do 85. roku życia wynosi w Australii 1 na 17 osób (5,9%), przy czym dla mężczyzn wynosi 1 na 14 (7,0%), a dla kobiet 1 na 21 (4,8%)⁴.

Wysokie wskaźniki w tym regionie wynikają z kombinacji intensywnego promieniowania UV (bliskość równika, dziura ozonowa nad Antarktydą) oraz dominacji populacji europejskiego pochodzenia o jasnej karnacji, która nie jest przystosowana do tak intensywnego nasłonecznienia⁷.

Ameryka Północna – wysokie wskaźniki w populacji białej

Stany Zjednoczone charakteryzują się wysokimi wskaźnikami zachorowalności na czerniaka, szczególnie wśród populacji białej. Czerniak jest tam piątym najczęstszym nowotworem⁹¹⁰. Wskaźnik zachorowalności wzrósł dramatycznie z 7,9 na 100 000 osób w 1975 roku do 25,3 na 100 000 w 2018 roku⁹.

W 2025 roku przewiduje się w USA diagnozę około 104 960 nowych przypadków inwazyjnego czerniaka¹¹. Wskaźnik nowych przypadków czerniaka skóry wynosi 21,9 na 100 000 mężczyzn i kobiet rocznie na podstawie przypadków z lat 2018-2022¹⁰.

Znaczące różnice rasowe charakteryzują epidemiologię czerniaka w USA. Wskaźnik zachorowalności wynosi 34,7 na 100 000 wśród białych mężczyzn i 22,1 na 100 000 wśród białych kobiet, w porównaniu do 1,0 i 0,9 na 100 000 wśród czarnoskórych mężczyzn i kobiet oraz 5,0 na 100 000 wśród mężczyzn pochodzenia hiszpańskiego¹².

Europa – gradient północ-południe

W Europie ogólna zachorowalność na czerniak skóry rośnie szybko, z najwyższymi wskaźnikami w krajach północnych i północno-zachodnich, takich jak Wielka Brytania, Irlandia i Holandia, oraz najniższymi w Portugalii i Hiszpanii¹. Obecnie czerniak skóry jest szóstym najczęstszym nowotworem wśród mężczyzn i kobiet w Europie¹.

Zachorowalność w Europie wzrasta wraz z szerokością geograficzną, od około 2 na milion w Hiszpanii i Włoszech, przez 4-6 na milion w Europie Środkowej, do ponad 8 na milion w Danii i Norwegii¹³. Ten gradient północ-południe odzwierciedla różnice w intensywności promieniowania UV, ale także w charakterystyce fenotypowej populacji i wzorcach ekspozycji słonecznej.

W Holandii dożywotnie ryzyko rozwoju czerniaka wynosi 1%¹⁴. Około 15% tych nowotworów ma charakter przerzutowy, podczas gdy pozostałe 85% ogranicza się do skóry¹⁴. Badanie obejmujące 1100 osób spełniających kryteria screeningu przez 5 kolejnych lat wykazało zachorowalność 1,1% na rok obserwacji¹⁴.

Azja – najniższe wskaźniki zachorowalności

Azja charakteryzuje się najniższymi na świecie wskaźnikami zachorowalności na czerniaka¹. W Stanach Zjednoczonych zachorowalność wśród populacji azjatyckiej wynosi jedynie 0,39 na milion¹³, co jest ponad 15-krotnie niższe niż wśród populacji białej niehiszpańskiej.

W Korei Południowej zachorowalność jest podobna do populacji azjatyckiej w USA i wynosi 0,42 na milion¹³. Te niskie wskaźniki wynikają przede wszystkim z większej zawartości melaniny w skórze populacji azjatyckiej, która zapewnia naturalną ochronę przed szkodliwym promieniowaniem UV.

Chociaż czerniak jest stosunkowo rzadki wśród Afroamerykanów, ostatnie trendy pokazują wzrost zachorowalności w tej populacji⁷. Roczny wskaźnik zachorowalności skorygowany względem wieku u afroamerykańskich kobiet wynosi około 0,7 na 100 000⁷.

Afryka – specyficzne charakterystyki

Chociaż zachorowalność na czerniaka nie jest dobrze udokumentowana w populacjach afrykańskich, podeszwa stopy jest najczęstszą lokalizacją, co skłoniło do spekulacji, że uraz, a nie promieniowanie UV, może być czynnikiem etiologicznym w afrykańskim czerniaku skóry¹⁵.

Ta obserwacja wskazuje na różne mechanizmy patogenetyczne czerniaka w różnych populacjach etnicznych. W przeciwieństwie do populacji białych, gdzie dominuje ekspozycja na UV jako czynnik ryzyka, w populacjach afrykańskich mogą dominować inne mechanizmy, takie jak przewlekłe urazy mechaniczne.

Czynniki wpływające na różnice geograficzne

Znaczące różnice w wskaźnikach zachorowalności są przypisywane różnym charakterystykom pigmentacyjnym, które dominują w populacjach różnych regionów, ale także różnicom w częstości rekreacyjnej ekspozycji słonecznej między krajami⁷. Wzrost zachorowalności różni się w zależności od lokalizacji geograficznej, pochodzenia etnicznego i płci⁷.

Badania pokazały, że ludzie żyjący w obszarach geograficznych o zwiększonej ekspozycji na UV, która jest odwrotnie skorelowana z szerokością geograficzną, mają wyższe ryzyko rozwoju czerniaka¹⁵. Zachorowalność na czerniaka różni się w zależności od lokalizacji geograficznej wśród ludzi tej samej grupy etnicznej¹⁶.

Prognozy i trendy regionalne

Globalne prognozy wskazują na dalszy wzrost zachorowalności w większości regionów. W głównych 8 rynkach (USA, Francja, Niemcy, Włochy, Hiszpania, Wielka Brytania, Australia i Kanada) przewiduje się wzrost zdiagnozowanych przypadków z 190 771 w 2019 roku do 222 458 w 2029 roku, przy rocznej stopie wzrostu 1,66%¹⁷.

Pięcioletnia diagnosed prevalent liczba przypadków czerniaka w tych krajach ma wzrosnąć z 794 304 przypadków w 2019 roku do 947 373 przypadków w 2029 roku przy rocznej stopie wzrostu 1,93%¹⁷. Te prognozy podkreślają rosnące obciążenie zdrowotne związane z czerniakiem na poziomie globalnym.

W Stanach Zjednoczonych przewiduje się, że szczyt zachorowalności na czerniaka nastąpi dopiero w latach 2022-2026¹⁸, co kontrastuje z Australią, gdzie szczyt został już osiągnięty w 2005 roku dzięki skutecznym programom prewencyjnym. To pokazuje potencjał dobrze zaplanowanych interwencji w zakresie zdrowia publicznego w kontrolowaniu epidemii czerniaka.