Operacje kolan koślawe – rodzaje zabiegów chirurgicznych

Interwencje chirurgiczne w leczeniu kolan koślawe są zarezerwowane dla przypadków ciężkich, postępujących lub gdy metody konserwatywne okazały się nieskuteczne. Wybór techniki operacyjnej zależy przede wszystkim od wieku pacjenta, nasilenia deformacji oraz obecności wzrostu kostnego¹².

Istnieją dwa główne podejścia chirurgiczne do leczenia kolan koślawe: osteotomia dalszego końca kości udowej (DFO) lub DFO połączona z wysoką osteotomią piszczelową. Decyzja jest podejmowana na podstawie starannego planowania przedoperacyjnego i analizy kształtu kości¹.

Operacje wzrostu kierowanego u dzieci

Procedury modulacji wzrostu są skuteczne, jeśli stan zostanie zdiagnozowany przed osiągnięciem przez pacjenta dojrzałości kostnej³. Najczęstszą z tych procedur jest przejściowa hemiepifiziodeza³.

Technika wzrostu kierowanego

Operacja wzrostu kierowanego koryguje kolana koślawe poprzez spowolnienie wzrostu po wygiętej stronie kości, tak aby druga strona mogła nadrobić zaległości. Chirurg implantuje małe metalowe urządzenia po wewnętrznej stronie płytek wzrostowych wokół kolan. Zewnętrzna strona kolan będzie nadal rosnąć, powodując prostowanie nóg²⁴.

Procedura polega na umieszczeniu małej płytki na płytce wzrostowej po wewnętrznej stronie kolana, pozwalając kolanu stopniowo rosnąć prosto przez okres od sześciu do 12 miesięcy. Jest to niewielka operacja, a dzieci mogą zacząć chodzić dzień po zabiegu⁵.

Wskazania i ograniczenia

Wzrost kierowany jest wskazany dla młodszych pacjentów (wiek 10-13 lat), którzy mają jeszcze wystarczający potencjał wzrostu. Ta procedura wymaga kilku lat pozostałego wzrostu, aby osiągnąć pożądany rezultat, ale jeśli zostanie wykonana zbyt wcześnie, może spowodować nadkorekcję i rozwój kolan szpotawe⁶.

Pacjenci muszą być ściśle obserwowani co trzy do czterech miesięcy, aby zapewnić odpowiednią korekcję deformacji i uniknąć nadkorekcji. Gdy pacjent osiągnie neutralną oś mechaniczną lub zostanie lekko nadkorygoany do łagodnych kolan szpotawe, sprzęt jest usuwany³.

Osteotomie u dorosłych i starszych dzieci

Osteotomia jest wskazana w przypadku niewystarczającego pozostałego wzrostu do korekcji deformacji za pomocą hemiepifiziodezy, u pacjentów dojrzałych kostnie lub gdy płytka wzrostowa nie funkcjonuje⁷.

Technika osteotomii

Osteotomia dalszego końca kości udowej (DFO) polega na wykonaniu cięcia w kości udowej tuż nad kolanem w celu zmiany kształtu kości i wyrównania całej kończyny¹. W tej procedurze chirurg usuwa trójkątny kawałek kości, aby wyprostować nogę. Osteotomia jest następnie zabezpieczona drutem lub płytką, która zapewnia stabilność potrzebną podczas gojenia się kości⁵.

Operacja osteotomii może korygować cięższe deformacje lub kolana koślawe, które nie poprawiają się same do czasu zakończenia wzrostu dziecka. Celem tej procedury jest wyprostowanie nóg poprzez zmianę kąta kości².

Rodzaje osteotomii

U dorosłych i starszych dzieci z mniej niż dwoma latami wzrostu pozostającymi do dojrzałości, leczenie wzrostu kierowanego nie jest opcją. Zamiast tego musimy przeciąć dotknięte kości i wyprostować je na jeden z dwóch sposobów: kość jest przecięta i pełna korekcja jest wykonywana w sali operacyjnej, lub koślawe kolano może być korygowane stopniowo za pomocą regulowanej ramy⁸.

W ciężkich przypadkach kolan koślawe może być konieczna operacja w celu skorygowania stanu. Osteotomia klinowa to procedura, w której usuwany jest mały kawałek z górnej części kości piszczelowej lub dolnej części kości udowej, co koryguje ustawienie kolan koślawe⁹.

Specjalne przypadki i złożone procedury

Każdy pacjent jest indywidualny z unikalnym ustawieniem, które wymaga starannej oceny i spersonalizowanego planowania chirurgicznego. Pochodzenie deformacji koślawe, względne długości kończyn, obecność innych problemów, takich jak deformacje rotacyjne lub niestabilność rzepki, oraz specyficzne czynniki pacjenta będą wpływać na decyzję o tym, którą kość korygować i które urządzenie metalowe użyć¹⁰.

Obecność przemieszczającej się rzepki wraz z deformacją kolan koślawe wymaga szczególnej uwagi, w tym zaangażowania współpracowników specjalizujących się w rekonstrukcji rzepkowo-udowej. Te złożone procedury rekonstrukcji rzepkowo-udowej zapewniają kompleksową opiekę pacjentowi poprzez łączenie umiejętności dwóch ekspertów chirurgów¹⁰.

Wyniki i powikłania

Operacje kolan koślawe są zazwyczaj bardzo skuteczne. W większości przypadków operacja odnosi sukces w korekcji kolan koślawe i pozwala dzieciom powrócić do normalnej aktywności¹¹. Procedury chirurgiczne i niechirurgiczne są ogólnie uważane za bezpieczne, a kości dzieci goja się szybciej i bardziej przewidywalnie niż kości dorosłych¹².

Pomyślne leczenie chirurgiczne często prowadzi do zmniejszenia bólu i dyskomfortu, poprawy ustawienia i stabilności stawów, zwiększonej mobilności i zdolności do uczestniczenia w aktywnościach oraz wzrostu pewności siebie i samooceny¹³.

Okres pooperacyjny i rehabilitacja

Po operacji pediatryczny chirurg może zalecić proste ćwiczenia i fizjoterapię dla dziecka, aby poprawić jego siłę i zakres ruchu¹⁴. Rehabilitacja odgrywa kluczową rolę w procesie powrotu do zdrowia po deformacji kolan koślawe¹⁵.

Pacjenci zazwyczaj przechodzą strukturalny program fizjoterapii mający na celu wzmocnienie mięśni wokół kolan, poprawę elastyczności stawów i przywrócenie normalnych wzorców chodu¹⁵. Ogólnie pacjenci mogą zacząć chodzić bez pomocy od 8 do 12 tygodni po operacji. Całkowite wyleczenie po osteotomii może trwać od 6 miesięcy do pełnego roku¹⁶.

Kryteria kwalifikacji do operacji

Najlepsi kandydaci do operacji kolan koślawe zazwyczaj spełniają następujące kryteria: są względnie młodzi (poniżej 60 lat), nie mają nadwagi, nie palą, są gotowi zobowiązać się do pooperacyjnego programu fizjoterapii oraz mogą ograniczyć obciążenie przez sześć do ośmiu tygodni po operacji¹⁷.

Leczenie chirurgiczne jest zazwyczaj rozważane jako ostatnia opcja i jest zalecane tylko w ciężkich przypadkach, które powodują ból lub ograniczenia funkcjonalne i nie odpowiadają na inne leczenie¹⁸. Wcześnie podjęta interwencja może prowadzić do lepszych wyników i zapobiec pogarszaniu się stanu¹⁵.