Badania laboratoryjne i obrazowe w diagnostyce zapalenia tęczówki

Badania laboratoryjne i obrazowe w diagnostyce zapalenia tęczówki nie są rutynowo wykonywane u wszystkich pacjentów. Ich zastosowanie jest uzależnione od charakteru zapalenia, jego przebiegu oraz podejrzenia współistniejącej choroby ogólnoustrojowej¹. Właściwie dobrane badania dodatkowe mogą ujawnić przyczyny systemowe zapalenia i umożliwić wdrożenie celowanego leczenia przyczynowego.

Wskazania do badań laboratoryjnych

Badania laboratoryjne są szczególnie wskazane w określonych sytuacjach klinicznych. Należą do nich: nawracające epizody zapalenia tęczówki, ciężki przebieg choroby z intensywną reakcją zapalną, zapalenie obustronne, zapalenie ziarniniakowe oraz przypadki słabo reagujące na standardowe leczenie przeciwzapalne¹².

W przypadku pierwszego epizodu łagodnego, jednostronnego zapalenia tęczówki, które dobrze reaguje na leczenie miejscowe, dodatkowe badania diagnostyczne zazwyczaj nie są konieczne¹. Jednak każdy kolejny nawrót choroby powinien skłonić do szerszej diagnostyki w kierunku chorób ogólnoustrojowych³.

Podstawowy panel badań laboratoryjnych

Standardowy panel badań laboratoryjnych w zapaleniu tęczówki obejmuje morfologię krwi z rozmazem, odczyn Biernackiego (OB) oraz białko C-reaktywne (CRP)²⁴. Badania te pozwalają na ogólną ocenę stanu zapalnego organizmu oraz wykrycie ewentualnych zaburzeń hematologicznych.

Morfologia krwi może ujawnić niedokrwistość, leukocytozę lub inne nieprawidłowości wskazujące na chorobę ogólnoustrojową. Podwyższone wartości OB i CRP świadczą o aktywnym procesie zapalnym, jednak ich prawidłowe wartości nie wykluczają zapalenia ograniczonego do oka⁵.

Badania serologiczne w kierunku infekcji

Badania serologiczne w kierunku kiły są obowiązkowe u każdego pacjenta z zapaleniem tęczówki⁶⁷. Kiła może być przyczyną zapalenia błony naczyniowej na każdym etapie choroby, a jej leczenie prowadzi do wyleczenia zapalenia oka. Wykonuje się badania przesiewowe (VDRL, RPR) oraz potwierdzające (FTA-ABS, TPPA).

W zależności od wywiadu epidemiologicznego i obrazu klinicznego mogą być wskazane dodatkowe badania serologiczne, takie jak: badania w kierunku boreliozy (test ELISA, Western blot), toksoplazmozy, zakażeń wirusowych (HSV, VZV, CMV) oraz HIV². U pacjentów z podejrzeniem zapalenia infekcyjnego szczególnie przydatne mogą być badania molekularne (PCR) wykonane z płynu pobranego z komory przedniej oka.

Oznaczenie antygenu HLA-B27

Antygen HLA-B27 jest obecny u 40-70% pacjentów z zapaleniem przedniego odcinka błony naczyniowej i ma szczególne znaczenie w nawracających postaciach choroby⁷⁸. Jego obecność zwiększa ryzyko rozwoju spondyloartropatii i innych chorób z kręgu HLA-B27-zależnych.

Badanie HLA-B27 jest szczególnie wskazane u młodych mężczyzn z nawracającym, jednostronnym zapaleniem tęczówki, które na przemian może dotyczyć prawego lub lewego oka⁹. Dodatni wynik tego badania może wpłynąć na dalszą diagnostykę w kierunku chorób reumatycznych oraz na wybór metod leczenia.

Badania obrazowe klatki piersiowej

Radiografia klatki piersiowej jest standardowym badaniem obrazowym wykonywanym u pacjentów z zapaleniem tęczówki w celu wykluczenia sarkoidozy i gruźlicy płuc⁴⁶. Obie te choroby mogą być przyczyną zapalenia błony naczyniowej i wymagają specjalistycznego leczenia systemowego.

W przypadku podejrzenia sarkoidozy na podstawie obrazu klinicznego lub nieprawidłowości w RTG klatki piersiowej wskazane może być wykonanie tomografii komputerowej klatki piersiowej, która pozwala na bardziej szczegółową ocenę węzłów chłonnych śródpiersia oraz miąższu płuc¹⁰.

Badania immunologiczne

W przypadkach podejrzenia chorób autoimmunologicznych wykonuje się oznaczenie przeciwciał przeciwjądrowych (ANA), które mogą wskazywać na choroby tkanki łącznej²⁷. Szczególnie przydatne jest to badanie u dzieci z podejrzeniem młodzieńczego idiopatycznego zapalenia stawów.

Dodatkowe badania immunologiczne, takie jak przeciwciała ANCA (c-ANCA, p-ANCA), przeciwciała przeciw DNA dwuniciowemu, czynnik reumatoidalny czy przeciwciała przeciw peptydowi cytrulinowanemu (anti-CCP), wykonuje się w przypadkach uzasadnionego podejrzenia konkretnych chorób systemowych¹¹.

Badania dodatkowe w wybranych przypadkach

Aktywność enzymu konwertującego angiotensynę (ACE) może być podwyższona w sarkoidozy, jednak jej oznaczenie ma ograniczoną wartość diagnostyczną ze względu na możliwość występowania fałszywie dodatnich wyników⁴. Badanie to może być pomocne w monitorowaniu aktywności sarkoidozy u pacjentów z już postawionym rozpoznaniem.

Test tuberkulinowy (próba Mantoux) lub nowsze testy uwalniania interferonu gamma (IGRA, QuantiFERON) są wskazane przy podejrzeniu gruźlicy jako przyczyny zapalenia tęczówki²⁷. Interpretacja wyników tych testów wymaga uwzględnienia stanu immunologicznego pacjenta oraz wcześniejszych szczepień przeciw gruźlicy.

Badania obrazowe stawów i kości

U pacjentów HLA-B27 dodatnich z nawracającym zapaleniem tęczówki wskazane może być wykonanie radiografii stawów krzyżowo-biodrowych w celu wykrycia wczesnych zmian zwyrodnieniowych charakterystycznych dla zesztywniającego zapalenia stawów kręgosłupa²¹⁰.

W przypadkach podejrzenia zapalenia stawów jako choroby towarzyszącej może być konieczne wykonanie ultrasonografii stawów lub rezonansu magnetycznego, szczególnie u dzieci z podejrzeniem młodzieńczego idiopatycznego zapalenia stawów.

Współpraca interdyscyplinarna

Właściwa interpretacja wyników badań laboratoryjnych i obrazowych w kontekście zapalenia tęczówki często wymaga współpracy z innymi specjalistami: reumatologiem, internistą, pulmonologiem czy pediatrą¹²¹³. Multidyscyplinarne podejście pozwala na kompleksową opiekę nad pacjentem i właściwe leczenie zarówno zapalenia oka, jak i choroby podstawowej.

Szczególnie istotna jest współpraca z reumatologiem u dzieci z zapaleniem tęczówki, ponieważ może ono być pierwszym objawem młodzieńczego idiopatycznego zapalenia stawów. Z kolei u dorosłych pacjentów z dodatnim HLA-B27 konieczna może być konsultacja w kierunku spondyloartropatii¹⁴.