Przyczyny pokrzywki – co wywołuje bąble na skórze?

Pokrzywka, znana również jako urtykaria, to schorzenie skóry charakteryzujące się pojawianiem się swędzących, uniesioną czerwonych lub bladych bąbli. Zrozumienie przyczyn tego stanu jest kluczowe dla skutecznego leczenia, choć w wielu przypadkach dokładne ustalenie czynnika wywołującego może być wyzwaniem¹.

Podstawowym mechanizmem rozwoju pokrzywki jest uwolnienie histaminy i innych mediatorów zapalnych z komórek tucznych i bazofilów w skórze². Te chemiczne substancje powodują rozszerzenie naczyń krwionośnych i wyciek płynu do otaczających tkanek, co skutkuje charakterystycznymi objawami pokrzywki³.

Główne kategorie przyczyn pokrzywki

Przyczyny pokrzywki można podzielić na kilka głównych kategorii, które różnią się mechanizmem działania i częstością występowania. Najważniejsze z nich to reakcje alergiczne, infekcje, czynniki fizyczne oraz schorzenia autoimmunologiczne⁵.

Reakcje alergiczne stanowią najczęstszą przyczynę ostrej pokrzywki, szczególnie u dzieci. Mogą być wywołane przez różnorodne alergeny, w tym pokarmy, leki, jady owadów czy alergeny środowiskowe¹. Warto jednak podkreślić, że przewlekła pokrzywka rzadko ma podłoże alergiczne⁶.

Pokarmowe przyczyny pokrzywki

Alergie pokarmowe są częstą przyczyną ostrej pokrzywki, szczególnie u dzieci. Najczęściej odpowiedzialne za wywołanie objawów są orzechy, jaja, owoce morza, mleko, soja i pszenica¹. U dorosłych najczęściej pokrzywkę wywołują ryby, skorupiaki, orzechy ziemne i inne orzechy⁷.

Objawy pokrzywki związanej z pokarmem zwykle pojawiają się w ciągu 30 minut od spożycia problematycznego składnika⁷. W przypadku pokrzywki wywołanej pokarmem, bąble często ustępują w ciągu kilku godzin⁸. Szczegółowe informacje o pokarmowych przyczynach pokrzywki znajdziesz Zobacz więcej: Pokarmowe przyczyny pokrzywki - alergeny i mechanizmy reakcji.

Leki jako przyczyna pokrzywki

Wiele leków może wywołać pokrzywkę poprzez różne mechanizmy. Antybiotyki, szczególnie penicylina, są najczęściej zgłaszanymi przyczynami pokrzywki polekowej⁹. Inne leki często wywołujące pokrzywkę to niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ), takie jak aspiryna i ibuprofen, oraz leki na nadciśnienie¹.

Niektóre leki mogą wywoływać pokrzywkę poprzez bezpośrednie działanie na komórki tuczne, nie angażując mechanizmów alergicznych. Dotyczy to między innymi aspiryny, NLPZ, wankomycyny i opioidów⁹. Więcej informacji o mechanizmach działania leków znajdziesz Zobacz więcej: Leki wywołujące pokrzywkę - mechanizmy i najczęstsze przyczyny.

Infekcje jako czynnik wywołujący

Infekcje stanowią najczęstszą przyczynę pokrzywki u dzieci, przy czym infekcje wirusowe odpowiadają za ponad 80% przypadków ostrej pokrzywki w tej grupie wiekowej¹⁰. Różnorodne wirusy mogą wywołać pokrzywkę, w tym zwykłe wirusy przeziębienia¹⁰.

Pokrzywka związana z infekcją wirusową zwykle pojawia się w momencie, gdy układ immunologiczny zaczyna zwalczać infekcję, często tydzień lub więcej po początku choroby¹⁰. Objawy zazwyczaj utrzymują się przez jeden do dwóch tygodni, a następnie samoistnie ustępują¹⁰.

Czynniki fizyczne i środowiskowe

Pokrzywka może być również wywołana przez różnorodne bodźce fizyczne i środowiskowe. Należą do nich zmiany temperatury (zimno lub ciepło), promienie słoneczne, wibracje, ucisk na skórę czy pocenie się⁵. Ten typ pokrzywki nazywany jest pokrzywką indukowalną lub fizyczną¹¹.

Stres emocjonalny również może przyczynić się do rozwoju pokrzywki lub nasilenia już istniejących objawów⁵. Chociaż stres rzadko jest jedyną przyczyną pokrzywki, może znacząco wpływać na przebieg choroby¹².

Schorzenia autoimmunologiczne i przewlekłe

Około 30-50% pacjentów z przewlekłą pokrzywką ma krążące autoprzeciwciała skierowane przeciwko receptorom IgE o wysokim powinowactwie lub przeciwko samemu IgE¹⁴. Wskazuje to na autoimmunologiczne podłoże wielu przypadków przewlekłej pokrzywki idiopatycznej².

Pokrzywka może towarzyszyć różnym schorzeniom autoimmunologicznym, takim jak choroba Hashimoto, toczeń układowy, reumatoidalne zapaleniestawów, celiakia czy cukrzyca typu 1¹⁵. Około jednej piątej osób z przewlekłą pokrzywką ma współistniejące schorzenie autoimmunologiczne¹⁶.

Rzadkie przyczyny pokrzywki

W rzadkich przypadkach pokrzywka może być objawem poważniejszych schorzeń, takich jak nowotwory złośliwe. Chociaż związek między pokrzywką a nowotworami nie jest w pełni wyjaśniony, niektóre badania sugerują nieznacznie zwiększone ryzyko rozwoju niektórych typów nowotworów u osób z przewlekłą pokrzywką¹⁷.

Inne rzadkie przyczyny to zapalenie naczyń, mastocytoza czy wrodzone niedobory składników dopełniacza¹⁸. W przypadku podejrzenia tych schorzeń konieczne są specjalistyczne badania diagnostyczne.

Znaczenie identyfikacji przyczyny

Ustalenie przyczyny pokrzywki ma kluczowe znaczenie dla skutecznego leczenia. W przypadkach, gdy można zidentyfikować konkretny czynnik wywołujący, jego unikanie stanowi najlepszą metodę zapobiegania nawrotom¹⁹. Niestety, w przypadku przewlekłej pokrzywki przyczyna często pozostaje nieznana, co nie oznacza jednak braku skutecznych opcji terapeutycznych²⁰.

Dokładny wywiad medyczny, obserwacja objawów oraz odpowiednio dobrane badania diagnostyczne mogą pomóc w identyfikacji potencjalnych przyczyn pokrzywki. Prowadzenie dzienniczka objawów, zwłaszcza w przypadku podejrzenia alergii pokarmowej, może okazać się niezwykle pomocne w procesie diagnostycznym²¹.