Refluks żołądkowo-przełykowy w przepuklinie przełykowej

Refluks żołądkowo-przełykowy (GERD – gastroesophageal reflux disease) stanowi najczęstszy i najbardziej charakterystyczny objaw przepukliny przełykowej¹. Występuje, gdy treść żołądkowa – kwas, żółć lub powietrze – cofa się do przełyku, powodując różnorodne objawy i potencjalne powikłania.

Mechanizm powstawania refluksu w przepuklinie przełykowej

W normalnych warunkach dolny zwieracz przełyku (LES) oraz włókna mięśniowe przepony współpracują, tworząc skuteczną barierę przeciwko refluksowi². Gdy połączenie żołądkowo-przełykowe przemieszcza się powyżej przepony w przypadku przepukliny, zostają naruszone mięśnie, które normalnie kurczą się, aby zapobiec refluksowi kwasu².

Przepuklina przełykowa osłabia dolny zwieracz przełyku, czyniąc go niedomykalnym³. Gdy włókna mięśniowe przełyku nie są już wzmacniane przez przeponę, LES niemal zawsze staje się słaby i niewydolny³. Początkowo objawy mogą występować tylko wtedy, gdy zwieracz jest szczególnie obciążony, na przykład po obfitych posiłkach lub w nocy, gdy grawitacja nie pomaga utrzymać treści żołądkowej w żołądku³.

Charakterystyczne objawy refluksu

Zgaga stanowi główny objaw refluksu żołądkowo-przełykowego⁴. Pacjenci opisują ją jako palące uczucie wznoszące się od żołądka do gardła⁴. Dolegliwość ta zazwyczaj nasila się po posiłkach, szczególnie po spożyciu pokarmów, które sprzyjają rozluźnieniu zwieracza lub po nadmiernym jedzeniu⁴.

Regurgitacja to kolejny charakterystyczny objaw – cofanie się kwaśnych lub gorzkich płynów do jamy ustnej, szczególnie w nocy⁵. Pacjenci mogą również doświadczać odbijania, czkawki oraz trudności w połykaniu¹. Często występuje również ból gardła i chrypka spowodowane podrażnieniem krtani przez cofający się kwas¹.

Objawy pozażołądkowe refluksu

Refluks związany z przepukliną przełykową może powodować nietypowe objawy pozażołądkowe⁴. W niektórych przypadkach przeważają objawy oddechowe: bezgłos lub chrypka (przez podrażnienie krtani przez cofający się kwas) lub nawet astma oskrzelowa czy trudności oddechowe (przez aspirację kwasu do dróg oddechowych)⁴.

Przewlekły kaszel może być wynikiem podrażnienia dróg oddechowych przez kwas żołądkowy⁶. W rzadkich przypadkach pacjenci mogą odczuwać cofanie się kropel kwasu do tylnej części gardła, które mogą być wdychane lub aspirowane do płuc, powodując napady kaszlu, astmę oskrzelową oraz nawracające infekcje płuc, w tym zapalenie płuc i oskrzeli⁶.

Nasilenie objawów w zależności od czynników zewnętrznych

Objawy refluksu mają tendencję do pojawiania się i ustępowania oraz są zazwyczaj gorsze po posiłku⁷. Schylanie się, napinanie i podnoszenie ciężkich przedmiotów pogarsza objawy, podobnie jak ciąża⁸. Objawy mogą również nasilać się podczas leżenia, szczególnie bezpośrednio po jedzeniu⁶.

Warto zauważyć, że objawy mogą ustąpić po siadaniu lub chodzeniu⁶. Ta zależność od pozycji ciała jest charakterystyczna dla refluksu związanego z przepukliną przełykową i może pomóc w różnicowaniu z innymi przyczynami bólu w klatce piersiowej.

Powikłania przewlekłego refluksu

Przewlekły refluks kwasu może powodować uszkodzenie przełyku w czasie, jeśli jest ciężki i leki nie kontrolują go wystarczająco dobrze². Najczęstszym powikłaniem jest zapalenie przełyku (esophagitis) – stan zapalny błony śluzowej przełyku narażonej na kwas⁴. Kwas w przełyku powoduje zapalenie jego wyścielania, a przewlekły stan zapalny może powodować ból, problemy z połykaniem, owrzodzenia, a nawet krwawienie².

Zwężenie przełyku (esophageal stricture) może rozwinąć się w wyniku przewlekłego stanu zapalnego². Blizna może interferować z mięśniami odpowiedzialnymi za połykanie i powodować zwężenie przełyku². Może to prowadzić do trudności w połykaniu i wymagać interwencji medycznej.

Przewlekły stan zapalny może również prowadzić do zmian tkankowych zwanych przełykiem Barretta². W niektórych przypadkach normalna błona śluzowa przełyku jest zastępowana tkanką bardziej podobną do tej znajdującej się w żołądku lub jelicie cienkim, bardziej odporną na kwas⁴. Przełyk Barretta jest uważany za stan przedrakowy i zwiększa ryzyko rozwoju nowotworu przełyku⁹.

Różnice w nasileniu refluksu w zależności od typu przepukliny

Objawy refluksu są częściej związane z przepuklinami przełykowej typu I (ślizgowymi)¹⁰. Pacjenci z przepukliną przełykową, którzy mają refluks, średnio mają bardziej nasilone objawy i problemy związane z refluksem kwasu⁷. Może to być spowodowane tym, że przy przepuklinie przełykowej kwas, który dostaje się do przełyku, ma większą tendencję do pozostawania w kontakcie z wyścielaniem przełyku przez dłuższy czas w porównaniu z osobami bez przepukliny przełykowej⁷.

Ważne jest zrozumienie, że nie wszyscy z przepukliną przełykową mają refluks kwasu, a nie wszyscy z refluksem kwasu mają przepuklinę przełykową¹¹. Jednak jeśli pacjent ostatnio zaczął częściej zauważać te objawy, mogą być one związane z przepukliną przełykową¹¹.