Przyczyny neurologiczne i systemowe podwójnego widzenia

Przyczyny neurologiczne i systemowe podwójnego widzenia stanowią jedną z najważniejszych grup etiologicznych tego schorzenia, często wymagającą pilnej interwencji medycznej¹. Podwójne widzenie jest często pierwszym objawem wielu zaburzeń systemowych, szczególnie procesów mięśniowych lub neurologicznych¹. Zrozumienie tych przyczyn jest kluczowe dla właściwej diagnostyki i leczenia pacjentów z diplopia.

Choroby autoimmunologiczne i nerwowo-mięśniowe

Myasthenia gravis

Myasthenia gravis jest klasyczną chorobą złącza nerwowo-mięśniowego, która może stać się zagrażająca życiu, gdy wpływa na mięśnie oddechowe, powodując niewydolność oddechową². To autoimmunologiczne schorzenie powoduje, że przeciwciała atakują miejsca, gdzie nerwy przekazują impulsy do mięśni, informując mięśnie o skurczu³.

Między 40-50% wszystkich pacjentów z myasthenia gravis będzie miało objawy oczne, takie jak podwójne widzenie, a 50-80% będzie postępować do pełnej choroby⁴. Charakterystyczną cechą myasthenia gravis jest podwójne widzenie, które zmienia się w ciągu dnia, poprawia po odpoczynku i może mieć towarzyszące opadanie powiek⁵.

Myasthenia gravis może naśladować każdy wzorzec bezbolesnej, oszczędzającej źrenicę, nieproptotycznej oftalmoplegia⁶. Podwójne widzenie w tej chorobie może występować w różnych wzorcach poziomych, pionowych i ukośnych w ciągu dnia⁵.

Stwardnienie rozsiane

Stwardnienie rozsiane może wpływać na nerwy w dowolnym miejscu mózgu lub rdzenia kręgowego⁷. Jeśli uszkadza nervy kontrolujące oczy, może powodować podwójne widzenie⁷. Stwardnienie rozsiane często manifestuje się zapaleniem nerwu wzrokowego, przy którym występuje ból przy ruchach oka oraz zmiana lub utrata wzroku⁴.

Jako choroba demielinizacyjna, stwardnienie rozsiane może zakłócać przewodzenie nerwowe, potencjalnie wpływając na nerwy czaszkowe odpowiedzialne za ruch oczu⁸. U młodych pacjentów oftalmoplegia międzyjądrowa jest prawie zawsze spowodowana przez stwardnienie rozsiane⁹.

Zespół Guillaina-Barrégo

Zespół Guillaina-Barrégo to stan nerwowy, który powoduje narastające osłabienie⁷. Czasami pierwsze objawy dotyczą oczu, w tym podwójne widzenie⁷. Jest to ciężki typ uogólnionego osłabienia mięśni często wywołany przez infekcję¹⁰.

Choroby naczyniowe mózgu

Udary mózgu i przejściowe ataki niedokrwienne

Udary mogą powodować podwójne widzenie poprzez wpływ na obszary mózgu, które kontrolują ruch oczu⁷⁸. Przerwanie przepływu krwi do mózgu może wpływać na regiony kontrolujące ruch oczu, prowadząc do nagłej diplopia⁸.

Nagłe podwójne widzenie, które nie ustępuje po godzinie lub dwóch, może być objawem zagrażającego życiu udaru lub tętniaka mózgu¹¹. Mózg nie otrzymuje krwi lub tlenu, co może powodować podwójne widzenie w obu oczach¹¹.

Przejściowe ataki niedokrwienne (TIA) również mogą powodować podwójne widzenie¹². W populacji starszej oftalmoplegia międzyjądrowa jest zwykle spowodowana przez mały udar w śródmózgowiu/pniu mózgu⁹.

Tętniaki mózgu

Tętniaki mózgu to nieprawidłowe uwypuklenia naczyń krwionośnych w mózgu, które w zależności od lokalizacji mogą wywierać nacisk na nerw wzrokowy lub inne obszary przetwarzania wzrokowego w mózgu, powodując podwójne widzenie¹³. Tętniaki i guzy mózgu to nieprawidłowe formacje naczyń krwionośnych lub masy mózgowe, które mogą wywierać nacisk na nerwy lub obszary mózgu związane z wzrokiem, manifestując się jako nagła diplopia⁸.

Masa wywierająca nacisk na nerw, taka jak uwypuklenie tętnicy (tętniak mózgu) lub guz, może być przyczyną podwójnego widzenia¹⁴. Każde porażenie III nerwu czaszkowego wymaga natychmiastowego obrazowania, ponieważ ucisk tętniaka tętnicy łączącej tylnej jest najczęstszą etiologią całkowitego porażenia z zajęciem źrenicy i zagraża życiu².

Nowotwory i procesy rozrostowe

Guzy mózgu

Nowotwory mózgu mogą powodować podwójne widzenie poprzez nacisk na nerwy związane z funkcją i ruchem oka⁷¹⁵. Podobnie jak urazy głowy, guzy mózgu wywierają nacisk na nerwy w mózgu, co może skutkować długotrwałym podwójnym widzeniem, bólami głowy o narastającym nasileniu, niewyjaśnionymi wymiotami i innymi poważnymi objawami¹¹.

Guzy zlokalizowane w tylnej dolnej części mózgu są szczególnie istotne dla powstawania podwójnego widzenia¹⁶. Guzy w pobliżu podstawy czaszki, zatok lub oczodołu również mogą powodować podwójne widzenie¹⁴.

Rak nosogardła to ważna przyczyna podwójnego widzenia, ponieważ guz powstający z tyłu nosa może uciskać jeden lub więcej nerwów czaszkowych¹⁷. Ostatnie badania sugerują, że diplopia może być znaczącym objawem u pacjentów z nowotworami z powodu różnych mechanizmów, często z powodu przerzutów nowotworu lub lokalnego wzrostu guza¹⁸.

Choroby tarczycy

Choroba Gravesa i orbitopatia tarczycowa

Choroba Gravesa jest najczęstszą przyczyną nadczynności tarczycy³. Niektóre osoby z chorobą Gravesa rozwijają podwójne widzenie z powodu obrzęku i pogrubienia mięśni, które poruszają oczami w oczodole³²⁰.

Orbitopatia tarczycowa może powodować obrzęk i pogrubienie mięśni odpowiedzialnych za ruch oczu, prowadząc do podwójnego widzenia²¹. Zmiany w funkcji tarczycy mogą wpływać na mięśnie kontrolujące oko²².

Choroba oczu tarczycowa jest ważną przyczyną podwójnego widzenia²³. To autoimmunologiczne zapalenie związane z dysfunkcją tarczycy może wpływać na mięśnie oczu, czasami powodując nagłe objawy²⁴.

Zaburzenia metaboliczne i niedobory

Cukrzyca i neuropatia cukrzycowa

Cukrzyca może prowadzić do problemów z nerwami kontrolującymi ruchy mięśni gałki ocznej²⁰. Może to prowadzić do podwójnego widzenia, czasami występującego jeszcze zanim osoba zdaje sobie sprawę, że ma cukrzycę³.

Neuropatia cukrzycowa jest czasami pomijana w badaniu podwójnego widzenia, chociaż jest jedną z najczęstszych przyczyn²⁵. Zwykle ma nagły początek i może wpływać na nerwy czaszkowe, najczęściej III i VI nerw czaszkowy²⁵.

W długotrwałej cukrzycy nerwy czaszkowe, szczególnie trzeci, czwarty lub szósty, mogą doznać uszkodzenia, prowadząc do podwójnego widzenia²⁴. Choroba mikronaczyniowa związana z cukrzycą była obecna u znacznej części pacjentów z porażeniem nerwów czaszkowych²⁶.

Niedobory witamin

Niedobór witaminy B12 może powodować problemy ze wzrokiem, w tym podwójne widzenie²⁷. Inne niedobory witamin, które mogą powodować podwójne widzenie, obejmują witaminę C i witaminę D²⁷.

Niedobór witaminy B1 również może być związany z podwójnym widzeniem²⁸. Encefalopatia Wernicke, związana z niedoborem tiaminy, może być przyczyną podwójnego widzenia²⁹.

Procesy zapalne i infekcyjne

Zapalenie tętnic olbrzymiokomórkowe

Zapalenie tętnic olbrzymiokomórkowych (temporal arteritis) to autoimmunologiczne zapalenie tętnic, dotykające wyłącznie starszą populację, które może powodować podwójne widzenie poprzez uszkodzenie naczyniowe nerwu lub mięśni gałki ocznej⁹.

Zapalenie tętnic olbrzymiokomórkowych może manifestować się podwójnym widzeniem⁴. Objawy wzrokowe są obecne u około jednej trzeciej pacjentów – amaurosis fugax i diplopia – a w około 30% przypadków te skutki są trwałe⁴.

Pacjent z zapaleniem tętnic olbrzymiokomórkowych może manifestować się każdym porażeniem nerwu czaszkowego⁵. To stan, który powoduje zapalenie tętnic w skroniach, czasami prowadząc do podwójnego widzenia, niewyraźnego widzenia, zawrotów głowy, bólów głowy, zmęczenia i utraty wzroku³⁰.

Infekcje

Choroba z Lyme może powodować neuropatię nerwu czaszkowego, najczęściej porażenie nerwu twarzowego, ale może również powodować porażenie trzeciego, czwartego lub szóstego nerwu czaszkowego, powodując diplopia⁹.

Zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych może być przyczyną porażenia nerwu czaszkowego¹⁹. Infekcje mogą powodować zapalenie wokół oczu lub mózgu, zakłócając normalne funkcje wzrokowe²⁴.

Zaburzenia ciśnienia śródczaszkowego

Zwiększone ciśnienie wewnątrzczaszkowe może powodować podwójne widzenie poprzez ucisk szóstego nerwu czaszkowego³¹. Samoistne nadciśnienie śródczaszkowe może również powodować podwójne widzenie wraz z zaburzeniami wzroku i bólem głowy³².

Zwiększone ciśnienie z powodu urazu, krwawienia lub infekcji może być przyczyną podwójnego widzenia⁷. Wodogłowie również może być przyczyną podwójnego widzenia poprzez wpływ na ośrodki nerwowe²⁹.