Kategorie
Leki bez recepty (OTC)
Leki na receptę (RX)
Suplementy diety
Wyroby medyczne
Środki spożywcze
Dermokosmetyki
Poradniki
Schorzenia
Substancje czynne
Interakcje
Porady
Kalkulatory
Badania kliniczneZwiązek między traumatycznymi doświadczeniami a rozwojem zaburzeń depersonalizacji i derealizacji stanowi jeden z najlepiej udokumentowanych aspektów patogenezy tego schorzenia. Badania naukowe jednoznacznie wskazują na szczególnie silny związek między wczesnymi traumami interpersonalnymi a późniejszym rozwojem objawów dysocjacyjnych1.
Trauma dziecięca jako główny czynnik ryzyka
Zaburzenia depersonalizacji i derealizacji są uważane za powstające głównie w wyniku traumy interpersonalnej, takiej jak przemoc w dzieciństwie2. Szczególnie istotne znaczenie mają negatywne doświadczenia z dzieciństwa, zwłaszcza przemoc emocjonalna i zaniedbanie, które zostały powiązane z rozwojem objawów depersonalizacji2. W porównaniu z innymi rodzajami traumy dziecięcej, przemoc emocjonalna okazała się najsilniejszym predyktorem zarówno diagnozy zaburzenia depersonalizacji, jak i nasilenia objawów depersonalizacji3.
Badania kliniczne wykazują, że pacjenci z zaburzeniami depersonalizacji i derealizacji często doświadczyli poważnego stresu, takiego jak przemoc emocjonalna lub zaniedbanie w dzieciństwie, przemoc fizyczna, bycie świadkiem przemocy domowej, posiadanie poważnie upośledzonego lub chorującego psychicznie rodzica, czy nieoczekiwana śmierć członka rodziny lub bliskiego przyjaciela4.
Mechanizmy obronne mózgu
Objawy dysocjacyjne, w tym depersonalizacja i derealizacja, są uważane za pozostałość reakcji na zdarzenia postrzegane jako zagrażające życiu1. Mechanizm ten można rozumieć jako bezpośrednią odpowiedź umysłu na przytłaczający chaos w obliczu nieznośnego cierpienia. To oderwanie od otaczającej rzeczywistości lub własnego doświadczenia stanowi sposób umysłu na ucieczkę bez faktycznego oddalenia się5.
Gdy traumatyczne wspomnienia wynurzają się na powierzchnię, pacjenci bez objawów dysocjacyjnych z zespołem stresu pourazowego wykazują aktywność związaną z emocjonalnym hiperpobudzeniem, taką jak przyspieszony rytm serca, zmniejszoną aktywację obszarów przedczołowych i zwiększoną aktywację migdałowatego1. W przeciwieństwie do tego, podtyp dysocjacyjny zespołu stresu pourazowego wykazuje odwrotny wzorzec, ze zwolnionym rytmem serca, zwiększoną aktywnością przedczołową i zmniejszoną aktywnością migdałowatego6.
Neurobiologiczne konsekwencje traumy
Uważa się, że dysocjacja może być wykorzystywana do regulacji podwyższonego pobudzenia w zespole stresu pourazowego poprzez limbiczne nadhamowanie6. Jednak gdy ta reakcja utrzymuje się poza sytuacją zagrażającą, depersonalizacja i derealizacja mogą utrzymywać się w sposób nieadaptacyjny, podtrzymywane przez negatywną pętlę sprzężenia zwrotnego w odpowiedzi na nieprzyjemne objawy6.
Istnieją dowody na to, że szczególnie silny związek występuje między wczesnymi traumami interpersonalnymi a zaburzeniami dysocjacyjnymi. Sugeruje się, że te bardzo stresujące spotkania nie pasują do poznawczego schematu podmiotu dotyczącego siebie, innych i świata; dlatego oddzielają się od świadomości1. Gdy wspomnienie osiąga próg traumatyczny, hipokamp nie może przechować wyraźnego śladu pamięciowego, jak w przypadku amnezji dysocjacyjnej, ponieważ nie może skontekstualizować zagrożenia7.
Rodzaje traumatycznych doświadczeń
Badania wskazują na różnorodność traumatycznych doświadczeń, które mogą przyczynić się do rozwoju zaburzeń depersonalizacji i derealizacji. Oprócz przemocy w dzieciństwie, istotną rolę odgrywają również:
- Doświadczenia wojenne i sytuacje zagrażające życiu
- Porwania i inne formy przemocy interpersonalnej
- Inwazyjne procedury medyczne
- Nagła utrata bliskich osób
- Bycie świadkiem traumatycznych wydarzeń
Mechanizm „odłączania się od rzeczywistości” stanowi normalny mechanizm obronny, który pomaga osobie radzić sobie podczas traumatycznego okresu8. Staje się problemem, gdy środowisko nie jest już traumatyczne, ale osoba nadal zachowuje się i żyje tak, jakby było, i nie zajęła się ani nie przetworzyła zdarzenia8.
Model pourazowy a rzeczywistość kliniczna
Zgodnie z modelem pourazowym, objawy dysocjacyjne można najlepiej rozumieć jako strategie mentalne radzenia sobie z wpływem bardzo awersyjnych doświadczeń lub ich unikania9. Jednak empiryczne dowody na to, że trauma prowadzi do objawów dysocjacyjnych, są przedmiotem intensywnej debaty. Najważniejsze jest jednak to, że model pourazowy nie wyjaśnia, w jaki sposób trauma wywołuje objawy dysocjacyjne10.
W kontekście klinicznym obserwuje się, że objawy depersonalizacji i derealizacji często nasilają się w okresach zwiększonego stresu w obliczu postrzeganego zagrożenia, rzeczywistego lub wyobrażonego11. Ten wzorzec potwierdza związek między aktualnymi stresorami a objawami dysocjacyjnymi, nawet u osób, które doświadczyły traumy w przeszłości.
Implikacje terapeutyczne
Zrozumienie roli traumy w patogenezie zaburzeń depersonalizacji ma kluczowe znaczenie dla planowania terapii. Leczenie musi uwzględniać wszystkie czynniki stresowe związane z początkiem zaburzenia, jak również wcześniejsze stresy, takie jak przemoc lub zaniedbanie w dzieciństwie, które mogły predysponować pacjentów do późnego wystąpienia depersonalizacji i/lub derealizacji4. Terapie ukierunkowane na trauma, takie jak desensytyzacja i przepracowanie za pomocą ruchów gałek ocznych (EMDR), mogą być szczególnie skuteczne w leczeniu objawów związanych z traumą.
