Szczepionki przeciw cholerze – rodzaje, skuteczność i wskazania

Szczepionki przeciw cholerze stanowią ważny element strategii prewencyjnej, szczególnie dla osób narażonych na zwiększone ryzyko zakażenia. Współczesne szczepionki doustne są bezpieczne, skuteczne i stanowią cenne uzupełnienie podstawowych środków higieny i sanitacji¹. Choć nie zapewniają całkowitej ochrony, mogą znacząco zmniejszyć ryzyko zachorowania i ciężkość objawów.

Rodzaje dostępnych szczepionek

Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) prekwalifikowała trzy szczepionki doustne przeciw cholerze, które są obecnie dostępne na rynku globalnym. Każda z tych szczepionek ma nieco inne charakterystyki i zastosowania²³.

Dukoral to szczepionka zawierająca inaktywowane całe komórki bakteryjne wraz z podjednostką B toksyny choleraicznej. Jest stosowana głównie przez podróżnych i nie jest włączona do globalnego zapasu szczepionek⁴. Szczepionka ta zapewnia ogólną skuteczność około 52% w pierwszym roku po podaniu i 62% w drugim roku, z minimalnymi skutkami ubocznymi⁵.

Euvichol (wcześniej znany jako Shanchol) to szczepionka zawierająca inaktywowane całe komórki bakteryjne, która jest włączona do globalnego zapasu WHO⁶. Dostępne są różne warianty tej szczepionki: Euvichol-Plus, Euvichol-S, zapewniające ochronę przeciwko zarówno Vibrio cholerae O1, jak i O139⁷.

Vaxchora (CVD 103-HgR) to żywa, osłabiona szczepionka podawana jako pojedyncza dawka doustna w objętości około trzech uncji płynu. Jest to jedyna szczepionka przeciw cholerze zatwierdzona przez FDA w Stanach Zjednoczonych⁸. Szczepionka powinna być podana co najmniej 10 dni przed podróżą do obszaru dotkniętego cholerą.

Skuteczność i czas trwania ochrony

Skuteczność szczepionek przeciw cholerze została potwierdzona w licznych badaniach klinicznych. W przypadku szczepionki CVD 103-HgR, badania wykazały 90% skuteczność w ochronie przed ciężką biegunką po 10 dniach od szczepienia i 80% skuteczność po 3 miesiącach⁹. Szczepionki zapewniają ochronę przez okres około 6 miesięcy, przy czym niektóre mogą zapewniać ochronę do 2 lat¹⁰.

Dukoral zapewnia krótkoterminową ochronę na poziomie 85-90% przeciwko Vibrio cholerae O1 przez 4-6 miesięcy po immunizacji we wszystkich grupach wiekowych⁷. Shanchol (Euvichol) zapewnia dłuższą ochronę przeciwko zarówno Vibrio cholerae O1, jak i O139, szczególnie u dzieci poniżej 5. roku życia⁷.

Ochrona po szczepieniu może się różnić w zależności od wieku pacjenta, stanu zdrowia i warunków epidemiologicznych w danym regionie. Ważne jest podkreślenie, że żadna ze szczepionek nie zapewnia długoterminowej ochrony przeciwko cholerze, dlatego środki higieniczne pozostają głównym sposobem prewencji dla podróżnych⁶.

Wskazania do szczepienia

Szczepienie przeciw cholerze nie jest zalecane rutynowo dla wszystkich podróżnych. Komitet Doradczy ds. Praktyk Immunizacyjnych zaleca szczepionkę CVD 103-HgR dla dorosłych w wieku 18-64 lata podróżujących do obszarów z aktywną transmisją cholery⁹. CDC dostarcza listę krajów z aktywną transmisją cholery, która jest regularnie aktualizowana.

Szczepienie jest szczególnie zalecane dla następujących grup osób:

• Pracownicy humanitarni i pomocowi pracujący w sytuacjach katastrof, gdzie prawdopodobne są epidemie cholery¹¹
• Personel medyczny pracujący w obszarach endemicznych lub podczas epidemii
• Osoby podróżujące do pracy w slumsach, obozach dla uchodźców lub obszarach dotkniętych klęskami żywiołowymi¹¹
• Podróżni udający się do miejsc, gdzie ostrożność z jedzeniem i wodą jest trudna lub niemożliwa
• Osoby z wyższym ryzykiem ciężkiej lub skomplikowanej choroby biegunkowej

Szczepionka może być również rozważana dla osób z przewlekłymi chorobami, takimi jak przewlekła niewydolność nerek, zastoinowa niewydolność serca, cukrzyca insulinozależna i zapalne choroby jelit, dla których istnieje zwiększone ryzyko poważnych konsekwencji biegunki podróżnych¹².

Schemat szczepienia i dawkowanie

Schemat szczepienia różni się w zależności od rodzaju szczepionki i wieku pacjenta. Dla większości szczepionek wymagane są dwie dawki podawane w odstępach 1-6 tygodni¹³. Dzieci w wieku 2-6 lat wymagają trzech dawek inaktywowanej szczepionki przeciw cholerze z odstępem 1-6 tygodni między każdą dawką lub jednej dawki żywej osłabionej szczepionki doustnej¹⁴.

Dorośli i dzieci powyżej 6. roku życia otrzymują dwie dawki szczepionki w odstępie 1-6 tygodni lub jedną dawkę żywej osłabionej szczepionki doustnej¹³. W przypadku stałego ryzyka cholery, osoby, których pierwotne szczepienie było inaktywowaną szczepionką przeciw cholerze, zaleca się pojedynczą dawkę przypominającą.

Szczepionka Vaxchora jest podawana jako pojedyncza dawka co najmniej 10 dni przed podróżą⁸. Jest to szczególnie korzystne dla osób, które muszą podróżować do obszaru dotkniętego cholerą w krótkim czasie. Bezpieczeństwo i skuteczność ponownego szczepienia CVD 103-HgR nie zostały ustalone⁹.

Przeciwwskazania i środki ostrożności

Szczepionki przeciw cholerze są przeciwwskazane u osób, które miały anafilaksję po poprzedniej dawce jakiejkolwiek szczepionki przeciw cholerze⁹¹⁵. Osoby z osłabioną odpornością nie powinny otrzymywać żywej osłabionej szczepionki przeciw cholerze, ale mogą otrzymać inaktywowaną szczepionkę.

Kobiety w ciąży i karmiące piersią mogą otrzymać inaktywowaną szczepionkę przeciw cholerze¹⁵. Szczepionka przeciw cholerze i biegunce podróżnych nie była badana u kobiet w ciąży i karmiących piersią, ale jej podanie kobietom w ciąży może być rozważane tylko w sytuacjach wysokiego ryzyka, takich jak epidemia, po ocenie korzyści i ryzyka¹².

Szczepionka nie była badana u osób z osłabioną odpornością, ale osoby te, w tym zakażone HIV, mogą być szczepione szczepionką przeciw cholerze, jednak odpowiedź przeciwciałowa może być nieoptymalna¹². Szczepionki przeciw cholerze dostępne w Australii nie chronią przed zakażeniem Vibrio cholerae serogrupą O139¹⁵.

Interakcje z innymi szczepionkami

Podróżni mogą otrzymać inaktywowaną doustną szczepionkę przeciw cholerze przed, wraz z lub po innych parenteralnych szczepionkach podróżnych¹³. Jednak istnieją pewne ograniczenia czasowe dla szczepionek doustnych.

Osoby otrzymujące inaktywowaną doustną szczepionkę przeciw cholerze i doustną żywą osłabioną szczepionkę przeciw durowi brzusznemu powinny otrzymać szczepionki w odstępie co najmniej 8 godzin¹³. Osoby otrzymujące żywą osłabioną doustną szczepionkę przeciw cholerze i doustną żywą osłabioną szczepionkę przeciw durowi brzusznemu powinny otrzymać szczepionki w odstępie co najmniej 2 godzin¹⁵.

Doustne podawanie produktów leczniczych lub spożywanie jedzenia lub napojów należy unikać przez 1 godzinę przed i 1 godzinę po podaniu szczepionki przeciw cholerze¹². Jedzenie lub napoje mogą zwiększyć produkcję kwasu w żołądku i osłabić działanie szczepionki.

Ograniczenia szczepionek

Ważne jest zrozumienie ograniczeń szczepionek przeciw cholerze. Żadna szczepionka przeciw cholerze nie jest w 100% skuteczna, a szczepienie przeciw cholerze nie zastępuje standardowych środków prewencji i kontroli¹⁶. Szczepieni podróżni mogą mieć fałszywe poczucie bezpieczeństwa i mogą nie być tak rygorystyczni w przestrzeganiu środków ostrożności dotyczących żywności i wody¹⁷.

Ogólna ochrona zapewniana przez szczepionkę przeciw cholerze przeciwko biegunce podróżnych wynosi około 6%¹⁷. Większość epizodów biegunki podróżnych jest łagodna i samoograniczająca się, a dostępne są opcje terapeutyczne, takie jak doustne nawadnianie, postępowanie dietetyczne, leczenie przeciwbiegunkowe i antybiotykowe¹⁷.

Globalny program szczepień

WHO podkreśla, że szczepienie przeciw cholerze jest jedną z wielu strategii, które kraj może przyjąć w celu przerwania transmisji choroby¹⁸. Operacje WASH (woda, sanitacja i higiena) na poziomie społeczności oraz zarządzanie przypadkami pozostają kamieniami węgielnymi każdej odpowiedzi i powinny być wdrażane wraz z działaniami szczepiennymi¹⁸.

Ponad 30 milionów dawek doustnych szczepionek przeciw cholerze zostało wykorzystanych w masowych kampaniach szczepiennych¹⁹. Szczepionki te wykazały się skutecznością zarówno w sytuacjach epidemicznych, jak i endemicznych, z udokumentowaną ochroną stadną i dostępnością poprzez zapas WHO i GAVI²⁰.