Rozkład geograficzny raka szyjki macicy na świecie

Rozkład geograficzny raka szyjki macicy na świecie charakteryzuje się dramatycznymi różnicami między regionami, które odzwierciedlają nierówności w dostępie do opieki zdrowotnej, programów profilaktycznych i poziomie rozwoju społeczno-ekonomicznego. Te różnice mogą być nawet 50-krotne między najbardziej a najmniej dotkniętymi regionami¹.

Afryka Subsaharyjska – region najbardziej dotknięty

Afryka Subsaharyjska ponosi największe globalne obciążenie rakiem szyjki macicy. Region ten charakteryzuje się najwyższymi na świecie wskaźnikami zachorowalności i śmiertelności². Południowa Afryka odnotowuje najwyższy na świecie standaryzowany wiekowo wskaźnik zachorowalności wynoszący 43,1 na 100 000 kobiet². Z 20 krajów najbardziej dotkniętych rakiem szyjki macicy, aż 19 znajduje się w Afryce¹.

W 2020 roku szacowano, że w Afryce zdiagnozowano 117 316 przypadków raka szyjki macicy, a ponad 76 000 kobiet zmarło z powodu tej choroby na kontynencie, co stanowi 22% globalnych zgonów z powodu raka szyjki macicy³. Większość zgonów z powodu raka szyjki macicy występuje wśród kobiet w niekorzystnej sytuacji społeczno-ekonomicznej, szczególnie tych z ograniczonym dostępem do wysokiej jakości usług zdrowotnych³.

Analiza trendów w 10 populacyjnych rejestrach nowotworów w ośmiu krajach Afryki Subsaharyjskiej (Gambia, Kenia, Malawi, Mauritius, Seszele, Republika Południowej Afryki, Uganda i Zimbabwe) obejmująca 21 990 przypadków raka szyjki macicy wykazała, że ogólnie zachorowalność na raka szyjki macicy wzrasta w tym regionie⁴.

Azja Południowo-Wschodnia i Azja Środkowa

Azja Południowo-Wschodnia należy do regionów o najwyższych wskaźnikach zachorowalności na raka szyjki macicy na świecie⁵. W tym regionie odnotowano najwyższy wskaźnik zachorowalności na gruczolakoraka szyjki macicy wynoszący 3,67 na 100 000 populacji⁶.

W Chinach rak szyjki macicy jest drugim najczęstszym złośliwym nowotworem u kobiet⁷. W ciągu ostatnich 20 lat zachorowalność i śmiertelność z powodu raka szyjki macicy stopniowo wzrastały w Chinach⁷. W 2020 roku liczba nowych przypadków raka szyjki macicy w Chinach wyniosła 109 741, a liczba zgonów 59 060⁸. Wskaźnik zachorowalności wynosi 11,4 na 100 000, a śmiertelności 3,4 na 100 000, przy czym oba wskaźniki wykazują tendencję wzrostową⁸.

Azja Południowo-Środkowa charakteryzuje się dominacją raka płaskonabłonkowego szyjki macicy, szczególnie w regionach o wysokim obciążeniu chorobą⁹.

Ameryka Łacińska i Karaiby

Region Ameryki charakteryzuje się znacznymi nierównościami w obciążeniu rakiem szyjki macicy. W 2022 roku ponad 78 000 kobiet zostało zdiagnozowanych z rakiem szyjki macicy, a ponad 40 000 zmarło z powodu tej choroby w regionie Ameryk¹⁰. Wskaźniki śmiertelności są 3-krotnie wyższe w Ameryce Łacińskiej i na Karaibach niż w Ameryce Północnej, co podkreśla ogromne nierówności zdrowotne¹⁰.

Najwyższe wskaźniki zachorowalności w regionie występują w Ameryce Środkowej i Południowej oraz na Karaibach, gdzie wskaźniki wynoszą co najmniej 30 nowych przypadków na 100 000 kobiet rocznie¹¹. Ameryka Środkowa należy do regionów o najwyższej zachorowalności na świecie⁵.

W Kolumbii rak szyjki macicy pozostaje pierwszą przyczyną śmiertelności nowotworowej i drugą przyczyną zachorowalności na nowotwory wśród kobiet, pomimo istnienia programów badań przesiewowych przez ostatnie 3 dekady¹². Najwyższe wskaźniki śmiertelności obserwuje się w najbiedniejszych regionach kraju¹³.

Kraje rozwinięte – Ameryka Północna, Europa i Oceania

Kraje rozwinięte charakteryzują się znacznie niższymi wskaźnikami zachorowalności i śmiertelności z powodu raka szyjki macicy. W Stanach Zjednoczonych wskaźnik nowych przypadków wynosi 7,7 na 100 000 kobiet rocznie, a śmiertelności 2,2 na 100 000 kobiet rocznie¹⁴. Rocznie diagnozuje się około 11 500 nowych przypadków i około 4 000 kobiet umiera z powodu tej choroby¹⁵.

W Wielkiej Brytanii odnotowuje się około 3 300 nowych przypadków raka szyjki macicy rocznie¹⁶. Rak szyjki macicy stanowi tam 2% wszystkich nowych przypadków nowotworów u kobiet¹⁶. W Australii w 2022 roku 206 kobiet zostało zdiagnozowanych z inwazyjnym rakiem szyjki macicy, przy wskaźniku zachorowalności wynoszącym 4,5 na 100 000 kobiet¹⁷.

Zachorowalność i śmiertelność spadały w Ameryce Północnej w ciągu ostatnich 50 lat z powodu zwiększonej dostępności programów badań przesiewowych oraz spadku współczynników płodności w ciągu ostatnich 4 dekad¹¹. W krajach, w których wprowadzono i wdrożono programy badań przesiewowych przez dziesięciolecia, zachorowalność na nowotwory spadła o 4% rocznie i łącznie o 70%¹⁸.

Bliski Wschód i Afryka Północna

Region Bliskiego Wschodu charakteryzuje się najniższymi na świecie wskaźnikami zachorowalności na raka szyjki macicy. Roczna zachorowalność wynosi 4,5 przypadków na 100 000 w Azji Zachodniej¹⁹. Niższe wskaźniki obserwowano również w Afryce Północnej i na Bliskim Wschodzie, co może być przypisane normom kulturowym i konserwatywnym zachowaniom seksualnym²⁰.

W regionie Morza Śródziemniego Wschodniego bezwzględna liczba zgonów z powodu raka szyjki macicy wzrosła z 6 326 w 2000 roku do 8 537 w 2017 roku, jednak wskaźnik śmiertelności z powodu tej choroby spadł z 2,7 na 100 000 w 2000 roku do 2,5 na 100 000 w 2017 roku²¹. Najwyższe odsetki raka szyjki macicy w regionie w 2017 roku stwierdzono w Afryce Północnej i na Rogu Afryki²².

Czynniki wpływające na różnice geograficzne

Duże różnice geograficzne w wskaźnikach raka szyjki macicy można wytłumaczyć brakiem dostępu do skutecznych badań przesiewowych w publicznych placówkach opieki zdrowotnej oraz do usług umożliwiających wczesne wykrywanie i leczenie w mniej rozwiniętych regionach świata²³. Nieistniejące lub nieodpowiednie badania przesiewowe oraz ograniczony dostęp do standardowych opcji leczenia, które często są nieopłacalne, doprowadziły do tego, że większość przypadków wykrywana jest w zaawansowanych stadiach choroby w tych regionach²³.

Różnice regionalne w obciążeniu rakiem szyjki macicy są związane z nierównościami w dostępie do szczepień, badań przesiewowych i usług leczniczych, czynnikami ryzyka, w tym rozpowszechnieniem HIV, oraz determinantami społecznymi i ekonomicznymi, takimi jak płeć, uprzedzenia związane z płcią i ubóstwo²⁴.

Perspektywy regionalne

Podczas gdy zgony z powodu raka szyjki macicy nadal spadają w krajach ze zorganizowanymi programami badań przesiewowych i wysokim pokryciem szczepień przeciwko HPV, obciążenie w Afryce Subsaharyjskiej wzrasta³. Różnorodne przyjmowanie przez kraje środków zapobiegawczych, takich jak szczepionki przeciwko HPV lub badania przesiewowe wykrywające raka szyjki macicy, lub obu tych środków, doprowadziło do znacznych nierówności w zakresie zachorowalności i śmiertelności z powodu raka szyjki macicy na całym świecie²⁵.

Śledzenie zmieniających się trendów w epidemiologicznych wzorcach raka szyjki macicy, w tym genotypów HPV, będzie miało ogromny wkład w skuteczne środki zapobiegania i kontroli eliminacji raka szyjki macicy²⁰. Konieczne są innowacyjne strategie i współpraca, aby zająć się niskim pokryciem szczepień przeciwko HPV, niskim przyjęciem badań przesiewowych i wysokim odsetkiem utraconych z programów badań przesiewowych, jeśli kraje o niskim i średnim dochodzie mają zmierzać w kierunku eliminacji raka szyjki macicy²⁶.