Terapia ABA w leczeniu autyzmu – analiza zachowania stosowana

Analiza zachowania stosowana (ABA) to terapia oparta na nauce o uczeniu się i zachowaniu, która ma największe poparcie naukowe w leczeniu objawów autyzmu¹². ABA stosuje nasze zrozumienie tego, jak działa zachowanie, w rzeczywistych sytuacjach, a jej celem jest zwiększenie zachowań pomocnych i zmniejszenie zachowań szkodliwych lub wpływających na uczenie się¹.

Współczesna ABA jest uznawana za praktykę opartą na dowodach naukowych przez Głównego Chirurga Stanów Zjednoczonych i Amerykańskie Towarzystwo Psychologiczne³. Setki badań specyficznych dla autyzmu wykazały skuteczność ABA w nauczaniu umiejętności i redukcji trudnych zachowań⁴.

Podstawy i zasady terapii ABA

Termin „analiza zachowania stosowana” nie odnosi się do jednej techniki czy metodologii. Współczesna ABA obejmuje różnorodne podejścia terapeutyczne, których celem jest nauczenie pacjentów zdrowych sposobów interakcji z otoczeniem⁵. Współcześni praktycy ABA rozumieją, że leczenie pacjentów z autyzmem nie powinno polegać na eliminowaniu zdrowych zachowań, które różnią się od normy społecznej⁵.

Zamiast tego wykorzystują ABA do wspierania rozwoju umiejętności społecznych i behawioralnych pacjentów⁶. Współczesna terapia ABA dla autyzmu jest często modelowana wokół naturalnych interakcji społecznych⁶. Większość współczesnych terapeutów ABA rozumie krytyczną potrzebę rozpoznawania i dostosowywania się do tego, jak osoby z autyzmem doświadczają świata, a nie walczenia z tym⁷.

Cele i korzyści terapii ABA

Programy terapii ABA mogą pomóc w zwiększeniu umiejętności językowych i komunikacyjnych, poprawie uwagi, skupienia, umiejętności społecznych, pamięci i wyników akademickich, a także zmniejszeniu problemowych zachowań¹. ABA może pomóc w promowaniu rozwoju społecznego dziecka, pomagać w rozwijaniu umiejętności życia codziennego i przekierowywać zachowania, które mogą być szkodliwe, takie jak samookaleczenia⁹.

Celem ABA jest dwojaki: zwiększenie użytecznych zachowań, które poprawiają jakość życia, oraz zmniejszenie tych, które są szkodliwe lub zakłócają uczenie się lub relacje¹⁰. ABA uczy również nowych umiejętności i stosuje te umiejętności w nowych sytuacjach⁹.

Metody i techniki ABA

ABA wykorzystuje podejście znane jako analiza poprzednik-zachowanie-konsekwencja, lub analiza ABC, do analizy i leczenia szkodliwych zachowań⁶. Podejście poprzednik-zachowanie-konsekwencja do radzenia sobie z napadami złości koncentrowałoby się na wyzwalaczach emocjonalnych i środowiskowych napadów⁶.

Terapeuta ABA może pracować z dzieckiem nad mechanizmami radzenia sobie lub umiejętnościami komunikacyjnymi, które zmniejszają rodzaj lęku i nadmiernej stymulacji, które mogą prowadzić do napadów złości⁶. Analiza zachowania stosowana jest często używana do pomocy pacjentom w rozwijaniu cennych umiejętności życiowych⁶.

Discrete Trial Training (DTT)

DTT to ustrukturyzowana technika ABA, która rozbija złożone umiejętności na mniejsze, łatwe do opanowania kroki¹¹. Wykorzystuje pozytywne wzmacnianie do nauczania nowych zachowań i umiejętności poprzez proste lekcje i pozytywne wzmocnienie¹¹.

Pivotal Response Training (PRT)

PRT to naturalistyczna forma ABA, która koncentruje się na poprawie kluczowych umiejętności, takich jak motywacja, samokontrola i inicjowanie interakcji społecznych¹¹. To podejście może pomóc dzieciom w generalizacji nauczonych umiejętności do różnych środowisk¹¹.

Intensywność i czas trwania terapii

Badania pokazują, że dzieci, które otrzymują wczesną, intensywną ABA, mogą osiągnąć duże, trwałe korzyści¹². Intensywne interwencje behawioralne we wczesnym dzieciństwie, które koncentrują się na pomocy dzieciom w ich ogólnym rozwoju, mogą poprawić umiejętności rozumowania i komunikacyjne młodego dziecka¹³.

Najlepsze wyniki terapii behawioralnej występują częściej u dzieci, które rozpoczynają terapię około trzeciego roku życia¹⁴. Rodziny zazwyczaj zobowiązują się do 1-2 lat intensywnego leczenia¹⁵.

Współczesne podejście do ABA

Współczesne formy analizy zachowania stosowanej, gdy są prowadzone odpowiednio przez wykwalifikowanego specjalistę, opierają się na filozofii szacunku dla indywidualności⁵. Współczesni praktycy ABA rozpoznają, że leczenie pacjentów z autyzmem nie powinno polegać na eliminowaniu zdrowych zachowań, które różnią się od normy ustalonej przez społeczeństwo⁵.

Z tym fundamentalnym przekonaniem terapia ABA może pomóc osobom z autyzmem rozwijać umiejętności społeczne i życiowe bez próby wpasowania ich w niewygodną formę czy wymazania ich indywidualności⁷. Współczesne programy ABA wysokiej jakości priorytetowo traktują wartości i cele jednostki oraz kładą nacisk na rozwój znaczących umiejętności, ścisłą współpracę z jednostką i jej rodziną oraz wykorzystanie różnorodnych podejść opartych na dowodach¹⁶.

Skuteczność i badania naukowe

ABA jest jedną z najszerzej badanych i najczęściej stosowanych terapii dla osób w spektrum autyzmu¹⁷. Badania wykazały, że terapia ABA jest skutecznym leczeniem dla dzieci zdiagnozowanych z zaburzeniem spektrum autyzmu, jak również innymi współistniejącymi zaburzeniami rozwojowymi³.

ABA to bardzo dobrze zbadana dziedzina ze skutecznymi i niezawodnymi metodami poprawy społecznie znaczących umiejętności behawioralnych³. Interwencje edukacyjne mają pewną skuteczność u dzieci: intensywne leczenie ABA wykazało skuteczność w poprawie globalnego funkcjonowania u dzieci w wieku przedszkolnym i jest dobrze ugruntowane w poprawie wyników intelektualnych młodych dzieci¹⁸.

Rola rodziny w terapii ABA

Kluczem do sukcesu jest aktywny udział rodziny³. Wszystkie rodziny uczestniczą w 60-90 minutowych sesjach coachingu rodzicielskiego, tygodniowo lub co drugi tydzień. Między sesjami rodziny wykonują wymagane zadania, aby ćwiczyć strategie zmiany zachowania w domu¹⁵.

Coaching rodzicielski może odbywać się na miejscu podczas jednej z indywidualnych sesji dziecka lub przez telehealth z licencjonowanym dostawcą¹⁹. Regularne sesje pomagają nauczyć rodziców, jak włączyć leczenie autyzmu dziecka w domu²⁰.