Patogeneza biegunki poantybiotykowej wywołanej przez inne patogeny

Chociaż Clostridioides difficile jest najważniejszym patogenem w kontekście ciężkiej biegunki poantybiotykowej, inne mikroorganizmy także mogą odgrywać istotną rolę w patogenezie tego schorzenia¹. Wśród innych patogenów wywołujących biegunkę poantybiotykową wymienia się Clostridium perfringens, Staphylococcus aureus, Klebsiella oxytoca, gatunki Candida oraz Salmonella¹².

Clostridium perfringens jako przyczyna biegunki poantybiotykowej

Clostridium perfringens, szczególnie szczepy produkujące enterotoksynę typu A (obecnie nazywane szczepami typu F), jest uważany za jednego z najważniejszych czynników etiologicznych biegunki poantybiotykowej poza C. difficile³. Enterotoksyna-produkujące szczepy C. perfringens są główną przyczyną zatruć pokarmowych na całym świecie i mogą powodować martwicze zapalenie jelit u niemowląt i dorosłych⁴.

Badania wykazują, że około 16-20% przypadków biegunki poantybiotykowej jest spowodowanych przez C. perfringens⁵. Jednak rola tego patogena w etiologii biegunki poantybiotykowej nie jest powszechnie akceptowana, a testowanie jest rozważane w ciężkich przypadkach biegunki poantybiotykowej, które są ujemne na C. difficile⁴. Możliwe, że w niektórych przypadkach mamy do czynienia jedynie z kolonizacją w wyniku wzrostu po leczeniu antybiotykowym, a nie z rzeczywistym zakażeniem chorobotwórczym⁴.

Staphylococcus aureus i jego rola w patogenezie

Staphylococcus aureus jako przyczyna biegunki poantybiotykowej został zidentyfikowany wcześnie w erze antybiotykowej jako czynnik powodujący biegunkę u pacjentów hospitalizowanych⁶. Ten patogen jest także mniej znanym czynnikiem biegunki poantybiotykowej, często określanym jako wielkoskalowe zapalenie jelit o charakterze wodnistej biegunki⁷.

Szczepy S. aureus wywołujące biegunkę poantybiotykową to głównie szczepy oporne na metycylinę (MRSA), które mogą produkować enterotoksyny odpowiedzialne za objawy żołądkowo-jelitowe⁸. Mechanizm patogenezy obejmuje produkcję toksyn, które powodują zapalenie błony śluzowej i zaburzenia funkcji jelita, prowadząc do rozwoju biegunki⁵.

Klebsiella oxytoca i krwotoczne zapalenie jelita grubego

Klebsiella oxytoca, Gram-ujemna fakultatywnie beztlenowa enterobakteria, została wykazana jako czynnik etiologiczny krwotocznego zapalenia jelita grubego związanego z antybiotykami⁶. Szczególna postać krwotocznego zapalenia jelita grubego związanego z antybiotykami indukowana przez K. oxytoca, przeprowadzona według postulatów Kocha, otrzymała znacznie więcej uwagi⁷.

Rzadkie przypadki biegunki spowodowanej przez K. oxytoca (znanej także jako zapalenie jelita grubego związane z penicyliną) zostały zgłoszone po leczeniu antybiotykowym⁵. Mechanizm patogenezy prawdopodobnie obejmuje bezpośrednie uszkodzenie błony śluzowej jelita grubego oraz indukcję odpowiedzi zapalnej prowadzącej do krwawienia i owrzodzeń.

Kontrowersyjna rola grzybów Candida

Rola grzybów z rodzaju Candida w patogenezie biegunki poantybiotykowej była przedmiotem debat od lat 50. XX wieku i nadal pozostaje kontrowersyjna⁶⁹. Nadmierny wzrost Candida był długo postulowany jako przyczyna biegunki poantybiotykowej, jednak najnowsze badania wyraźnie wskazują, że podwyższona liczba Candida w kale jest raczej wynikiem leczenia antybiotykowego lub samej biegunki, a nie przyczyną biegunki poantybiotykowej⁵.

Współczesne badania sugerują, że obecność grzybów Candida w przewodzie pokarmowym podczas terapii antybiotykowej może być raczej markerem zaburzeń mikroflory niż rzeczywistą przyczyną objawów biegunki. Mechanizm, przez który Candida miałaby powodować biegunkę, nie został jednoznacznie udowodniony⁸.

Inne rzadkie patogeny

Rzadkie przypadki biegunki poantybiotykowej mogą być także spowodowane przez gatunki Salmonella po leczeniu antybiotykowym⁵. Te przypadki są stosunkowo rzadkie i zazwyczaj wiążą się z dodatkowymi czynnikami ryzyka, takimi jak immunosuppresja czy hospitalizacja.

Mechanizmy patogenezy niezależne od konkretnych patogenów

Istotnym aspektem patogenezy biegunki poantybiotykowej jest fakt, że tylko około 40% wszystkich przypadków może być przypisanych wyżej wymienionym przyczynom, pozostawiając większość przypadków biegunki poantybiotykowej bez ustalonej etiologii⁶⁹. Przyczyny niepatogenne biegunki poantybiotykowej mają tendencję do wystąpienia w ciągu 48-72 godzin od rozpoczęcia antybiotyków, są zazwyczaj mniej ciężkie i zwykle ustępują samoistnie⁶.

Kokolonizacja różnymi patogenami

Współczesne badania zwracają uwagę na możliwość kokolonizacji przez różne patogeny u pacjentów z biegunką poantybiotykową. Obecność patogenów innych niż C. difficile, takich jak C. innocuum czy C. ramosum, u pacjentów z biegunką poantybiotykową spowodowaną przez C. difficile koreluje z przedłużeniem leczenia i/lub niepowodzeniem terapii¹⁰.

Prawdopodobne jest, że obecność gatunków innych niż C. difficile u pacjentów z zakażeniem C. difficile odgrywa aktywną rolę w przyczynianiu się do synergii patologicznej, potencjalnie zaostrzając zakażenie i jego objawy¹⁰. Dysbiooza mikroflory jelitowej także odgrywa rolę w patogenezie biegunki poantybiotykowej, która może być pozytywna lub negatywna, w zależności od względnej obfitości określonych gatunków¹⁰.

Znaczenie kliniczne różnorodności patogenów

Zrozumienie różnorodności patogenów wywołujących biegunkę poantybiotykową ma istotne znaczenie kliniczne. Różni patogeny mogą wymagać odmiennych podejść diagnostycznych i terapeutycznych. Podczas gdy zakażenia C. difficile często wymagają specyficznego leczenia antybiotykowego, inne przyczyny mogą ustępować samoistnie po odstawieniu wywołującego antybiotyku.

Identyfikacja etiologii i zrozumienie patogenezy biegunki poantybiotykowej pomoże w poprawie opieki zdrowotnej i zmniejszeniu obciążenia ekonomicznego². Pomimo znaczących postępów w rozumieniu patogenezy biegunki poantybiotykowej, nadal istnieją znaczące luki w naszej wiedzy na temat patogenezy biegunki poantybiotykowej niespowodowanej przez C. difficile².