Czynnościowe zespoły bólu odbytu – przyczyny i mechanizmy

Czynnościowe zespoły bólu odbytniczo-odbytowego stanowią drugą najczęstszą kategorię diagnostyczną przewlekłego bólu odbytu, występującą gdy staranna historia choroby oraz badanie palcem i sztywną endoskopią obszaru odbytniczo-odbytowego wykluczą miejscowe stany odbytniczo-odbytowe¹. Termin „czynnościowy” oznacza, że przyczyny strukturalne lub biochemiczne są nieobecne w rutynowej ocenie i nie powinien być uważany za pejoratywny¹. Te zespoły charakteryzują się obecnością objawów bez identyfikowalnych zmian anatomicznych lub patologicznych.

Definicja i charakterystyka czynnościowych zespołów bólu

Czynnościowe zespoły bólu odbytniczo-odbytowego można podzielić na trzy diagnozy z indywidualnym postępowaniem dla każdej, aczkolwiek z ograniczoną bazą dowodową². Czynnościowe zespoły bólu odbytu są spowodowane skurczami mięśnia wokół odbytnicy³. Główną cechą tych zespołów jest występowanie bólu bez wyraźnej przyczyny anatomicznej, co czyni diagnostykę wyzwaniem klinicznym.

Te zespoły są diagnozą wykluczenia, co oznacza, że nie ma dla nich specyficznego testu i wszystkie inne możliwe przyczyny muszą zostać najpierw wykluczone⁴. Proctalgia fugax i zespół mięśnia dźwigacza to właśnie to, co pozostaje po wykluczeniu wszystkich przyczyn⁴. To podkreśla znaczenie dokładnej diagnostyki różnicowej w przypadku przewlekłego bólu odbytu.

Proctalgia fugax – nagły, przelotny ból

Proctalgia fugax charakteryzuje się nagłym wystąpieniem ostrego, kurczowego bólu w kanale odbytu i zwieraczu odbytu⁵. Jest to ostry, nagły ból odczuwany w odbycie, który może trwać od sekund do minut⁶. Wielu ludzi z tym schorzeniem doświadcza nawracających epizodów bólu⁶. Ból odbytu nie jest jednorazowy, lecz nawraca w epizodach, które mogą występować przez kilka tygodni lub miesięcy⁶.

Proctalgia fugax jest szacowana na występującą u 8-18% ludzi⁷. Głównie dotyka ludzi w wieku 30-60 lat i jest częstsza u kobiet⁸. Naukowcy nie ustalili przyczyny, ale powszechnie uważa się, że skurcz zwieracza odbytu przyczynia się do tego stanu⁸. Proctalgia oznacza ból wokół okolicy tylnego przejścia, a fugax to łacińskie słowo oznaczające zbiegły lub przelotny, więc opisuje krótkotrwały ból w tylnym przejściu⁴.

Mechanizmy powstawania proctalgia fugax

Dokładna przyczyna proctalgia fugax nie jest dobrze poznana, ale uważa się, że jest związana ze skurczami zwieracza odbytu lub mięśni dna miednicy⁵. Może być spowodowana skurczami mięśni w zwieraczu odbytu lub innymi mięśniami dna miednicy, które mogą powodować ból odbytu⁶. Problemy z nerwami, takie jak uszkodzenie nerwu sromowego, nazywane również neuralgią nerwu sromowego, mogą prowadzić do proctalgia fugax⁶.

Nie jest dokładnie zrozumiane, co powoduje ten stan. Uważa się, że jest spowodowany skurczami mięśni odbytu⁴. Mięśnie tutaj są bardzo silne, ponieważ są to mięśnie używane do zatrzymywania kału lub rozluźniania w celu wypuszczenia kału⁴. Przyczyna nie jest naprawdę znana i uważa się, że jest spowodowana napięciem lub skurczem mięśni wewnątrz odbytu⁴.

Uciskanie lub uszkodzenie nerwu sromowego, głównego nerwu wysyłającego sygnały elektryczne do i z okolicy odbytu i narządów płciowych miednicy, może również być czynnikiem przyczyniającym⁵. Dodatkowo podejrzewa się, że problemy hormonalne, niektóre procedury medyczne dotyczące odbytu lub narządów miednicy lub problemy z komunikacją między mózgiem a przewodem pokarmowym mogą również odgrywać rolę⁵.

Czynniki wyzwalające proctalgia fugax

Chociaż proctalgia może wystąpić bez ostrzeżenia, stan ten ma wiele wyzwalaczy¹⁰. Wyzwalacze te mogą obejmować stres, aktywność seksualną, zaparcia, przechodzenie stolców oraz miesiączkę¹⁰. Proctalgia fugax może być bardziej prawdopodobna po leczeniu niektórych innych schorzeń, w tym skleroterapii hemoroidów i histerektomii pochwowej¹⁰.

Następujące aktywności mogą powodować proctalgia fugax: aktywność seksualna, zaparcia, nieprawidłowy ruch jelit oraz miesiączka¹¹. Proctalgia fugax może być związana ze stresem i lękiem¹¹. W niektórych przypadkach ludzie z proctalgia fugax czuli się zestresowani tuż przed skurczami¹¹. Ludzie często zastanawiają się, co spowodowało początek tego stanu, ale często nie znajduje się żadnego wyzwalacza lub przyczyny⁴.

Zespół mięśnia dźwigacza odbytu

Zespół mięśnia dźwigacza odbytu, nazywany również mialgia miednicy, miofascjalnym bólem dna miednicy oraz skurczem mięśni dna miednicy, to przewlekły ból odbytu wynikający z napięcia lub skurczów mięśni dźwigaczy prowadzących do ucisku zakończeń nerwowych i bólu przez obwodowe uczulenie¹. W przeciwieństwie do proctalgia fugax, ból z zespołu mięśnia dźwigacza trwa dłużej niż 30 minut, często godzinami, i ma charakter przewlekły lub nawracający⁸.

Zespół mięśnia dźwigacza to stan, który powoduje ból lub ucisk w odbytnicy, kości krzyżowej lub kości ogonowej, a także nieprzyjemny ucisk w pośladkach i udach¹². Chociaż przyczyna jest nieznana, jest głównie spowodowana skurczami lub zapaleniem mięśni dna miednicy zwanych dźwigaczami¹². Ludzie z zespołem mięśnia dźwigacza doświadczają przewlekłego bólu odbytnicy z powodu skurczów mięśni dna miednicy¹³.

Mechanizmy zespołu mięśnia dźwigacza

Nie wiadomo, dlaczego mięsień dźwigacz odbytu ulega skurczom¹⁴. Przyczyna skurczu mięśnia w pobliżu odbytu generalnie nie jest znana¹⁴. Czasami ból jest spowodowany problemami z dolną częścią pleców lub prostatą¹⁴. To sugeruje, że zespół może mieć złożoną etiologię obejmującą różne struktury anatomiczne.

Intensywne skurcze mięśni dźwigacza odbytu są uważane za spowodowane przez zaburzenie mięśni lub stan nerwowy¹⁵. Nie ma specyficznego wyzwalacza związanego z proctalgia fugax, ale niektóre badania wskazały na stres jako przyczynę wystąpienia skurczów¹⁵. Może to również być konsekwencją niektórych procedur leczenia hemoroidów lub histerektomii¹⁵.

Związek ze stresem i czynnikami psychologicznymi

Proctalgia może być związana ze stresem¹⁶. Często lekarze odnoszą się do połączenia umysł-ciało, gdy osoba radzi sobie ze znacznym stresem w swoim codziennym życiu¹⁶. Ciągły stres emocjonalny powoduje reakcję ciała, a narządy wewnętrzne układu pokarmowego są ostrymi receptorami stresu¹⁶.

Te stany są częstsze u osób z lękiem lub zespołem jelita drażliwego¹⁷. Nie jest w pełni zrozumiane, co powoduje zespół mięśnia dźwigacza lub proctalgia fugax, ale skurcze mięśni wokół odbytu mogą być zaangażowane, choć nie wiadomo, co wyzwala te skurcze¹⁷. Ten związek z czynnikami psychologicznymi podkreśla holistyczne podejście do leczenia tych zespołów.

Niespecyficzny ból odbytniczo-odbytowy

Niespecyficzny ból odbytniczo-odbytowy to podobny ból odbytnicy, który również trwa ponad 30 minut, ale mięsień nie jest tkliwy w dotyku³. Ten rodzaj bólu może być gorszy przy braku aktywności, stresie, wypróżnianiu, zaparciach lub miesiączce³. Zespoły bólu odbytniczo-odbytowego są leczalne³.

Proctalgia fugax to medyczny termin określający ostre i krótkie skurcze mięśni wokół odbytnicy³. Zespół mięśnia dźwigacza to medyczny termin określający ból odbytnicy, który trwa dłużej niż 30 minut³. Ta klasyfikacja pomaga w różnicowaniu i doborze odpowiedniego leczenia.

Znaczenie diagnostyki różnicowej

Proctalgia fugax jest zwykle diagnozowana tylko poprzez wykluczenie wszystkich innych możliwych przyczyn bólu odbytu¹⁵. Lekarz zapyta o nasilenie bólu i czas trwania skurczu oraz przeprowadzi badanie fizykalne w celu wykluczenia hemoroidów, szczelin, problemów z układem pokarmowym lub innych stanów przyczyniających się do bólu odbytu¹⁵.

Ponieważ nie ma specyficznej przyczyny związanej z proctalgia fugax, leczenie koncentruje się na łagodzeniu objawów i postępowaniu z zidentyfikowanym wyzwalaczem¹⁵. To podkreśla znaczenie kompleksowej oceny klinicznej i indywidualnego podejścia do każdego pacjenta z czynnościowym bólem odbytu.