Farmakoterapia choroby wysokościowej – leki i dawkowanie

Farmakoterapia stanowi ważny element leczenia choroby wysokościowej, szczególnie w sytuacjach gdy natychmiastowe zejście na niższą wysokość nie jest możliwe. Leczenie farmakologiczne może być stosowane zarówno w celach profilaktycznych, jak i terapeutycznych, w zależności od nasilenia objawów i formy choroby¹.

Opcje farmakologiczne w chorobie wysokościowej obejmują przede wszystkim acetozloamid (Diamox) i deksametazon, oprócz leków stosowanych w leczeniu objawowym, takich jak analgetyki i leki przeciwwymiotne¹. Acetozloamid i deksametazon mogą być używane osobno lub w kombinacji¹.

Acetozloamid – lek pierwszego wyboru

Acetozloamid jest inhibitorem anhydrazy węglanowej, który może łagodzić ostre objawy łagodnej AMS poprzez przyspieszenie aklimatyzacji¹. Jest to jedyny lek, który udowodniono przyspiesza aklimatyzację² i jest najczęściej stosowanym lekiem w profilaktyce i leczeniu choroby wysokościowej³.

Mechanizm działania acetozloamidu polega na zakwaszaniu krwi, co powoduje kwasicę metaboliczną działającą jako bodziec oddechowy, zwiększając wentylację i poprawiając utlenowanie tętnicze⁴. Innymi słowy, sprawia, że oddychasz szybciej, co zwiększa poziom tlenu w organizmie⁴.

Acetozloamid skutecznie zapobiega AMS, przyspiesza aklimatyzację poprzez wywoływanie diurezy wodorowęglanowej, stymuluje wentylację i poprawia wzorce oddychania podczas snu⁵. Nie maskuje objawów AMS⁵, co jest ważną zaletą z punktu widzenia bezpieczeństwa.

Dawkowanie acetozloamidu

Standardowe dawkowanie acetozloamidu wynosi 125-250 mg co 12 godzin u dorosłych lub 2,5 mg/kg (maksymalnie 250 mg) co 12 godzin u dzieci⁶. W profilaktyce zaleca się dawkowanie 125-250 mg doustnie 2-3 razy dziennie, najlepiej rozpoczęte 24-48 godzin przed wejściem na wysokość i kontynuowane przez pierwszy dzień lub dwa na dużej wysokości⁷.

W leczeniu AMS acetozloamid można stosować w dawce 250 mg co 12 godzin. Jeśli rozpoczęto go na 2 dni przed wejściem na dużą wysokość, może zapobiegać objawom ostrej choroby poprzez przyspieszenie procesu aklimatyzacji³. Badania wykazują, że acetozloamid jest 75% skuteczny w zapobieganiu AMS⁴.

Acetozloamid przyspiesza aklimatyzację i tym samym przyspiesza ustąpienie choroby, ale może to nadal wymagać 12-24 godzin. Ma ograniczoną wartość w HACE ze względu na stosunkowo powolne działanie⁸. Może być przyjmowany okresowo bez obawy o objawy odbicia po odstawieniu⁸.

Deksametazon – lek w ciężkich postaciach

Deksametazon to długodziałający kortykosteroid, który jest skutecznym leczeniem każdego stopnia AMS i powinien być stosowany u pacjentów z alergią na sulfonamidy lub preferencyjnie u tych z umiarkowaną do ciężkiej AMS¹. Jest to lek wyboru w leczeniu HACE i powinien być podawany wcześnie⁸.

Deksametazon jest bardziej skuteczny niż acetozloamid w szybkim łagodzeniu objawów umiarkowanej do ciężkiej AMS⁹. Szybko odwraca objawy (2-4 godziny), ale nie poprawia aklimatyzacji⁸. Jest to lek wyboru w leczeniu zarówno AMS, jak i HACE².

Deksametazon działa jako silny środek przeciwzapalny w leczeniu obrzęku mózgu. Podczas gdy acetozloamid leczy chorobę wysokościową poprzez wspomaganie aklimatyzacji, deksametazon leczy tylko objawy¹⁰. Deksametazon nie wpływa na aklimatyzację, więc ktoś, kto używa deksametazonu jako leczenia, nie powinien kontynuować wspinaczki¹⁰.

Dawkowanie deksametazonu

Zalecane dawkowanie deksametazonu w leczeniu AMS wynosi 4 mg co sześć godzin u dorosłych lub 0,15 mg/kg (maksymalnie 4 mg) co sześć godzin u dzieci⁶. Zalecany schemat dla dorosłych z HACE to początkowa dawka 8 mg podana doustnie, dożylnie lub domięśniowo, następnie 4 mg co sześć godzin do ustąpienia objawów⁶.

W ciężkiej AMS obecne wytyczne uważają deksametazon za najskuteczniejsze leczenie AMS (dawka nasycająca 8 mg, następnie dawki 4 mg co 6 godzin)¹¹. Ludzie zwykle doświadczają poprawy objawów w ciągu około 6 godzin¹².

Deksametazon powinien być kontynuowany u objawowych pacjentów z HACE. Po zejściu opieka jest wspomagająca. Szczątkowy ból głowy lub nudności u pacjentów z AMS powinny być leczone objawowo. Kontynuuj deksametazon przez 1-2 dni po zejściu u pacjentów z nieskomplikowanym HACE lub do wyjaśnienia stanu psychicznego u pacjentów z ciężkim HACE wymagających hospitalizacji¹³.

Nifedypina w obrzęku płuc wysokościowym

Nifedypina to blokant kanałów wapniowych z grupy dihydropirydyn, najczęściej stosowany w leczeniu wysokiego ciśnienia krwi. W kontekście choroby wysokościowej nifedypina otwiera tętnicę płucną, co zmniejsza ucisk w klatce piersiowej i ułatwia oddychanie¹⁴. Jest podobna do sildenafilu, ale jest mniej silnym lekiem, który również obniża ciśnienie w tętnicy płucnej¹⁴.

Nifedypina powinna być stosowana tylko jako opcja leczenia, gdy ewakuacja staje się opóźniona lub niedostępna². W badaniach klinicznych, chociaż nifedypina zmniejszała ciśnienie w tętnicy płucnej o około 30%, ledwie zwiększała ciśnienie parcjalne tlenu tętniczego¹⁵.

Nifedypina 60 mg wykazała zapobieganie HAPE, ale nie zmniejszała AMS i jest obecnie głównym środkiem stosowanym w zapobieganiu i leczeniu HAPE¹⁶. Zalecana dawka to kapsułka o powolnym uwalnianiu 20 mg co 8 godzin lub 30 mg o powolnym uwalnianiu co 12 godzin¹⁴.

Inhibitory fosfodiesterazy

Inhibitory fosfodiesterazy typu 5 (PDE5), takie jak sildenafil i tadalafil, mogą również służyć jako leki zapobiegawcze¹⁷. Sildenafil (Viagra) działa jako rozszerzacz naczyń, rozluźniając naczynia krwionośne, umożliwiając swobodniejszy przepływ krwi przez naczynia¹².

Przebywanie na dużej wysokości powoduje zwężenie naczyń krwionośnych, znane jako zwężenie naczyń płucnych. Zwiększa to zapotrzebowanie na serce, co może prowadzić do niewydolności serca. Zwiększa również ciśnienie w tętnicy płucnej, co może również powodować wyciek płynu z naczyń krwionośnych w płucach – potencjalnie śmiertelny stan znany jako obrzęk płuc wysokościowy¹².

Sildenafil przeciwdziała zwężeniu spowodowanemu przez dużą wysokość i tym samym zmniejsza ciśnienie na serce i płuca. W kategoriach medycznych zmniejsza ciśnienie w tętnicy płucnej i tworzenie płynu obrzęku płucnego, zmniejszając w ten sposób ryzyko niewydolności serca i HAPE¹². Zalecana dawka sildenafilu wynosi 50 miligramów co osiem godzin¹⁴.

Leczenie objawowe

W leczeniu objawowym choroby wysokościowej ważne miejsce zajmują analgetyki dostępne bez recepty. Ibuprofen, aspiryna, naproksen i paracetamol w zwykłych dawkach skutecznie leczą ból głowy związany z AMS¹⁸. Badania wykazały, że ibuprofen może być stosowany profilaktycznie w dawce 600 mg 3 razy dziennie, co zmniejsza objawy AMS⁵.

Na nudności lekarz może przepisać proklorperazynę (Compazine), lek przeciwwymiotny, który również zwiększa zdolność organizmu do zwiększenia częstości oddychania w odpowiedzi na środowiska o niskim stężeniu tlenu¹⁹. Inne leki przeciwwymiotne również były stosowane, na przykład ondansetron (Zofran)¹⁹.

Kombinacja leków

Acetozloamid może być używany jako dodatek do deksametazonu w leczeniu AMS lub HACE⁶. Kombinacja acetozloamidu i deksametazonu okazała się bardziej skuteczna niż którykolwiek z leków podawanych osobno, ale stosowanie kombinacji powinno być zarezerwowane na przypadki, gdy prawdopodobne są bardziej ciężkie objawy AMS¹⁸.

Oba środki mogą być używane w leczeniu AMS, jeśli poszkodowany nie zejdzie⁸. Deksametazon nie pomaga w aklimatyzacji, więc dalsze wchodzenie powinno być opóźnione do momentu, aż pacjent będzie bezobjawowy po odstawieniu leku²⁰.

Ostrzeżenia i przeciwwskazania

Niektóre leki wymagają szczególnej ostrożności w stosowaniu. Środki nasenne na bezsenność nie powinny być przyjmowane, ponieważ są potencjalnie niebezpieczne – mogą spowolnić oddychanie²¹. Jednak niektórzy lekarze nadal mogą je przepisywać w określonych okolicznościach²¹.

Deksametazon zwiększa poziom cukru we krwi u osób z cukrzycą²². Ze względu na obawy o objawy odbicia i profil działań niepożądanych, ten lek nie może być rutynowo zalecany w profilaktyce⁵. Nie należy używać tlenoterapii ani leków na chorobę wysokościową do kontynuowania wspinaczki po wystąpieniu objawów – wynik może być śmiertelny²³.