Adenomioza – przyczyny powstania i czynniki ryzyka

Adenomioza to złożone schorzenie ginekologiczne, którego przyczyny do dziś nie zostały w pełni wyjaśnione¹². Pomimo intensywnych badań naukowych, lekarze nadal nie potrafią jednoznacznie wskazać, dlaczego u niektórych kobiet dochodzi do wrośnięcia błony śluzowej macicy w jej mięśniówkę. Zrozumienie mechanizmów prowadzących do rozwoju adenomiozy jest kluczowe dla opracowania skutecznych metod leczenia i prewencji tego schorzenia.

Główne teorie dotyczące powstania adenomiozy

Badacze opracowali kilka teorii wyjaśniających możliwe przyczyny adenomiozy. Każda z nich znajduje częściowe potwierdzenie w obserwacjach klinicznych, jednak żadna nie została ostatecznie udowodniona¹³.

Teoria inwazji bezpośredniej

Najbardziej powszechnie akceptowana teoria sugeruje, że adenomioza powstaje w wyniku bezpośredniej inwazji komórek endometrium do mięśniówki macicy². Zgodnie z tą hipotezą, dochodzi do naruszenia granicy między najgłębszą warstwą endometrium (warstwa podstawna) a przylegającą mięśniówką macicy. Ten proces prowadzi do niewłaściwego rozrostu endometrium w obrębie mięśniówki, co z kolei wywołuje powstanie nowych naczyń krwionośnych oraz przerost i rozrost okolicznych komórek mięśni gładkich².

Teoria ta znajduje potwierdzenie w obserwacjach klinicznych wskazujących na zwiększone ryzyko adenomiozy u kobiet po zabiegach chirurgicznych na macicy, takich jak cięcie cesarskie czy łyżeczkowanie²⁴. Procedury te mogą mechanicznie uszkodzić strefę połączeniową między endometrium a mięśniówką, ułatwiając inwazję komórek endometrialnych⁵.

Teoria rozwojowa

Druga teoria zakłada, że adenomioza ma pochodzenie embrionalne. Według tej hipotezy, podczas rozwoju płodu może dojść do nieprawidłowego rozmieszczenia tkanki endometrialnej w obrębie mięśniówki macicy¹². Pluripotencjalne komórki macierzyste pochodzące z przewodów Müllera mogą ulec niewłaściwemu różnicowaniu, prowadząc do powstania ektopowej tkanki endometrialnej².

Teoria ta ma poparcie w dowodach wskazujących na zmienioną ekspresję specyficznych markerów genetycznych, a także w opisach przypadków obecności tkanki endometrialnej u kobiet z zespołem Rokitansky-Küster-Hauser (agenezja przewodów Müllera)².

Teoria związana z porodem

Trzecia teoria łączy powstanie adenomiozy z procesem porodu i stanem zapalnym macicy w okresie połogu¹³. Zapalenie błony śluzowej macicy po porodzie może spowodować przerwanie normalnej granicy między komórkami wyścielającymi macicę a jej mięśniówką¹. Ten proces może ułatwić inwazję komórek endometrialnych do ściany macicy.

Teoria komórek macierzystych

Najnowsza teoria proponuje, że komórki macierzyste szpiku kostnego mogą inwadować mięśniówkę macicy, powodując rozwój adenomiozy¹³. Ta hipoteza jest stosunkowo nowa i wymaga dalszych badań w celu potwierdzenia jej słuszności².

Rola hormonów w rozwoju adenomiozy

Niezależnie od pierwotnej przyczyny powstania adenomiozy, jej wzrost i rozwój są ściśle uzależnione od krążącego w organizmie estrogenu¹⁶. Estrogen stymuluje proliferację komórek endometrialnych i wspiera rozwój adenomiotycznych ognisk chorobowych Zobacz więcej: Rola hormonów w rozwoju adenomiozy - mechanizmy hormonalne.

Adenomioza jest uznawana za schorzenie estrogenozależne, co potwierdza fakt, że objawy zazwyczaj ustępują po menopauzie, gdy produkcja estrogenów naturalnie maleje⁷⁸. Badania wykazały, że u kobiet z adenomiozą występuje miejscowe podwyższenie poziomu estradolu w krwi menstruacyjnej, przy braku równoczesnego wzrostu w krwi obwodowej, co sugeruje, że to lokalna hiperestrogenizacja przyczynia się do rozwoju choroby⁷.

Czynniki ryzyka rozwoju adenomiozy

Chociaż dokładne przyczyny adenomiozy pozostają nieznane, zidentyfikowano szereg czynników zwiększających ryzyko rozwoju tego schorzenia Zobacz więcej: Czynniki ryzyka adenomiozy - kto jest najbardziej narażony. Znajomość tych czynników może pomóc w identyfikacji kobiet szczególnie narażonych na rozwój adenomiozy oraz w planowaniu odpowiednich strategii diagnostycznych i terapeutycznych.

Znaczenie zrozumienia etiologii

Poznanie przyczyn adenomiozy ma fundamentalne znaczenie dla rozwoju medycyny reprodukcyjnej. Zrozumienie mechanizmów prowadzących do powstania tego schorzenia może przyczynić się do opracowania nowych metod diagnostycznych, terapeutycznych oraz strategii prewencyjnych⁹. Obecnie brak skutecznych metod prewencji adenomiozy wynika głównie z niepełnego zrozumienia jej etiologii¹⁰.

Dalsze badania nad przyczynami adenomiozy mogą również rzucić światło na mechanizmy innych schorzeń ginekologicznych, takich jak endometrioza, z którą adenomioza często współwystępuje¹¹. Lepsze zrozumienie etiologii może prowadzić do rozwoju terapii celowanych, które będą bardziej skuteczne niż obecnie dostępne metody leczenia, często ograniczające się do kontroli objawów.